Hindeloopen

Plaats
Stad
Súdwest-Fryslân
Fryslân

gemeente_hindeloopen_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Hindeloopen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Hindeloopen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

hindeloopen_museum_hindeloopen.jpg

Hindeloopen, Museum Hindeloopen is gevestigd in het voormalige stadhuis uit 1683

Hindeloopen, Museum Hindeloopen is gevestigd in het voormalige stadhuis uit 1683

hindeloopen_eerste_friese_schaatsmuseum.jpg

Hindeloopen, het Eerste Friese Schaatsmuseum

Hindeloopen, het Eerste Friese Schaatsmuseum

Hindeloopen-MSD-20100306-194005.jpg

Hindeloopen, sluis, van de zijkant

Hindeloopen, sluis, van de zijkant

Hindeloopen

Terug naar boven

Status

- Hindeloopen is een stad in de provincie Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1983. In 1984 over naar gemeente Nijefurd, in 2011 over naar gemeente Súdwest-Fryslân.

- Hindeloopen is een van de Friese "elf steden".

- Wapen van de voormalige gemeente Hindeloopen.

- Onder de stad Hindeloopen valt ook de buurtschap Schuilenburg.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Hylpen. Verouderd: Hynljippen.

Oudere vermeldingen
Ws. 822-ca. 825 kopie 1150-1158 Hitinkufe, Hintinlvofe, ws. 825-842 kopie 1150-1158 Hindahlop, 1132 vervalst 2e helft 13e eeuw Hindelepum, 1398 Hinlopen, 1436 Hindelopen, 1486-1487 Hindelepen, 1579 Hindelopen.

Naamsverklaring
Samenstelling van het Oudfriese hinda 'vrouwelijk hert' en hlop 'sprong', evenals in de Engelse plaatsnaam Hindlip: 966 Hindehlep. Bedoeld zou zijn een lager gedeelte in een haag of hek waar herten overheen konden springen. Vergelijk 1247 super Hindensprunc, 1388 Hennespronc, naam van een boerenhofstede onder Loerik (bij Houten).(1)

Terug naar boven

Ligging

De stad Hindeloopen ligt ZW van de stad Workum en NW van het dorp Koudum, aan het IJsselmeer.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de stad en gemeente Hindeloopen 280 huizen met 1.229 inwoners. Tegenwoordig heeft de stad ca. 360 huizen met ca. 900 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In de historische rangorde van de Friese steden stond Hindeloopen op de 11e plaats. De plaats kreeg in 1225 stadsrechten, werd deel van de Hanze en was tot in de 18e eeuw zetel van de Oostzeevaarders. De plaats heeft een rijke scheepvaarthistorie. In de 17e en 18e eeuw was het een bloeiende handelsstad, dankzij handelsbetrekkingen met Amsterdam en Noord-Europa. De 19e eeuw kenmerkte zich door achteruitgang en grote armoede.

Al meer dan driehonderd jaar wordt Hindeloopen door 'toeristen' bezocht. De stad was beroemd om de eigen zeevaartgeschiedenis, de bijzondere interieurs, de fraaie kostuums en de eigen taal. In 1912 werd zang- en dansgroep Aald Hielpen opgericht. Het was het jaar dat een badpaviljoen aan de Zuiderzee werd geopend, het jaar van de eerste Rijwielelfstedentocht. Bij de passage van de wielrijders dansten mannen en vrouwen hier in klederdracht onder de ‘pinksterkronen’.

Nog altijd houden de Hylpers, met trots op hun verleden, veel van de historische herinneringen levend. Niet alleen met een museum en schilderswerkplaatsen, maar ook met stadsherstel en het levend houden van de eigen folklore met kostuum, zang en dans. Tegelijkertijd is Hindeloopen de stad van de nieuwe (Hindelooper) Lemsteraken geworden, en van het grootste en mooiste jachthavencomplex aan de oude Zuiderzee. En er is nieuwbouw gepleegd, met respect voor het oude.

De stad uit vroeger tijden herleeft in Museum Hindeloopen, gevestigd in het voormalige stadhuis uit 1683. De verschillende kamers, ingericht met o.a. Hindeloper beschilderd meubilair, Chinees porselein en fraai betegelde wanden geven een beeld van de aparte Hindeloper wooncultuur. De Hindeloper vrouwendracht met haar kleurrijke combinatie van gebloemde en geruite Oosterse stoffen en de aparte hoofdtooi wordt in al haar facetten getoond. Maar ook de mannendracht en de kinderkostuums komen aan bod. Schilderijen, prenten en scheepsmodellen vertellen over de stads- en scheepvaarthistorie. Het Hindeloper beschilderde meubilair is wereldberoemd. Bedsteewanden, klaptafels, kastjes, miniatuurmeubeltjes: alles werd in de 18e eeuw beschilderd in de typische Hindeloper kleuren en motieven.

Terug naar boven

Hielpers/Hylpers

- "Hindeloopen heeft een eigen taal, het Hielpers, ook wel geschreven als Hylpers. Zo heet de stad ook Hielpen of Hylpen. Deze taal wijkt zo sterk af van de Friese taal, dat veel Friestaligen grote moeite hebben het Hielpers te verstaan. In deze taal zijn vooral Scandinavische invloeden terug te vinden. Het wordt nog steeds door veel Hindeloopers gesproken en met name in de Leugenbank (te vinden aan de haven, voor de sluiswachterswoning) kun je er kennis mee maken. Maar de Hindeloopers zullen je meestal in je eigen taal aanspreken, vooral ook omdat hier een grote gastvrijheid bestaat ten aanzien van toeristen en andere anderstaligen. Een eerste kennismaking met deze taal vind je in het Hylper Folkslyd, afgedrukt op de binnenzijde van de omslag van dit boekje (de vertaling is te vinden op de achterzijde van de omslag)." Aldus Plaatselijk Belang in haar informatieboekje voor nieuwe inwoners. We hebben beide versies ook elders op deze pagina afgebeeld, zodat ook de bezoekers van onze site desgewenst zo vast iets kunnen opsteken van het Hielpers of Hylpers.

Volgens Hindeloopers is de aandacht voor de taal juist nu heel belangrijk. Inwoner Roelie De Vries: "De taal staat op een kritiek punt. Er zijn nog ongeveer 300 mensen die de taal nog gebruiken. Wij willen graag dat dat zo blijft of dat het zelfs nog wat verbetert." In november 2018 zijn de resultaten bekend gemaakt van het onderzoek naar het Hindeloopers en hoe de taal gered kan worden. Dat onderzoek is gedaan door Ken Ho en Dyami Millerson, twee studenten die speciaal voor het onderzoek zelf de taal hebben geleerd. Uit hun onderzoek blijkt dat de taal eigenlijk al 400 jaar hetzelfde is gebleven. Volgens de studenten is dat ook de kracht van de taal. Maar om te kunnen overleven, moet er meer gebeuren. Zo stellen zij voor dat er speciale sessies komen, waarbij gebruikers op leeftijd om tafel zitten met de jongeren. Zo wordt er dan echt in het Hindeloopers met elkaar gesproken. Daarnaast wordt er gewerkt aan een app over de stad Hindeloopen, in het Nederlands en in het Hindeloopers. Daarnaast is de taal te vinden in het straatbeeld op de straatnaambordjes en wordt het Hindeloopers gebruikt op school, waarbij men hoopt dat dat ertoe bijdraagt dat de taal ook thuis gesproken blijft worden. (bron en voor nadere informatie zie: Omrop Fryslân, 12-11-2018)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Visieplan Hindeloopen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Hindeloopen heeft 33 rijksmonumenten.

- Gevelstenen in Hindeloopen.

- Fotoreportage van creatieve en kunstzinnige gevels in Hindeloopen door Marja Hoefsmit.

- Het Badpaviljoen is in 1912 gebouwd ten behoeve van het opkomende toerisme aan het Zuiderzeestrand. Het paviljoen is een bijzonder voorbeeld van de vroege toepassing van het bouwmateriaal beton. Het paviljoen verkeert in zorgwekkende staat. Heemschut maakt zich sterk voor behoud van dit complex. Zie verder de link = dossier Badpaviljoen Hindeloopen op de site van Heemschut. Ook anno 2015 was de restauratie van het Badpaviljoen nog onzeker.

- Het Eerste Friese Schaatsmuseum bezit de grootste collectie schaatsen en sleeën ter wereld. Ook de complete geschiedenis van de Elfstedentocht is hier te bewonderen.

- Een Elfstedentocht over het ijs is een steeds grotere zeldzaamheid geworden: de schaatstocht van ca. 200 km over natuurijs is voor het laatst in 1997 gereden. Praktisch als de Friezen zijn, maken ze dan gewoon een nieuwe Elfstedentocht. Je kunt hem tegenwoordig ook wandelen of rijden met een motor, auto, trike, Solex, step of fiets. En sinds 2018 zijn er in het kader van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa 2018 ook de 11 fonteinen, gemaakt door internationale topkunstenaars uit 11 verschillende landen. Bij de VVV's en TIP's kun je voor 2 euro een routekaartje ervan kopen. In Hindeloopen staat de fontein 'Flora & Fauna' van de Chinese/Franse kunstenaar Shen Yuan.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Nieuwjaarsduik.

- De Hindeloop (op een zaterdag in mei) wordt georganiseerd door de Hindeloopers, een enthousiast vijftal hardlopers uit Hindeloopen, samen met vele vrijwilligers. De tijdwaarneming is in handen van a.v. Horror uit Sneek. Het parcours is grotendeels autovrij en autoluw en voert veelal over fiets- en wandelpaden. De route wordt duidelijk weergegeven met pijlen, waarbij de kleur van de pijl de juiste afstand markeert. Je kunt kiezen uit de afstanden 5,5/12/16,1/21,1 km.

Terug naar boven

Beeld

- Live webcam Hindeloopen.

- Fotoreportage van Hindeloopen van fotograaf Martin Stevens.

- Oude ansichtkaarten van Hindeloopen.

- Fotoreportage van een wandeling door Hindeloopen door Marja Hoefsmit.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Hindeloopen (online te bestellen).

- Karel F. Gildemacher, 'Hindeloopen. Stad van levende herinneringen' (2012) (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Plaatselijk Belang heeft, ter verwelkoming van nieuwe inwoners en als ondersteuning bij de 'inburgering', een informatief boekje voor nieuwe inwoners van Hindeloopen samengesteld, met informatie over verleden en heden van de stad, de voorzieningen, het rijke verenigingsleven en dergelijke. Dat is natuurlijk ook informatief voor mensen 'van buiten' die in dit stadje geïnteresseerd zijn. Vandaar dat wij het hier ook hebben gelinkt.

- Belangenverenigingen: - Plaatselijk Belang Hindeloopen stelt zich ten doel de algemene belangen van de inwoners van de stad en van haar leden te bevorderen. De vereniging kent enkele commissies en werkgroepen, elk met een specifiek doel, zijnde de Sinterklaascommissie, Redactie nieuwsblad ‘Uus Likje Wraald’, Kulturele Kommissie Hylpen, en Commissie De Hindeloop.

- Muziek: - Hindelooper zeemanskoor Auke Wybesz is opgericht in 2005 en bestaat uit ca. 32 zangers en 2 accordeonisten. Het koor is genoemd naar de Hindelooper kapitein die in 1698 als eerste Friese zeeman met een galjoot de rivier de Newa opvoer naar Sint Petersburg. De loods was, naar later bleek, tsaar Peter de Grote. Auke Wybesz kreeg, na een geanimeerde ontmoeting met de tsaar en zijn vrouw Catharina ll, allerlei privileges en er ontstonden nauwe banden met het keizerlijke paar. Zo beloofde de tsaar aan Auke Wybesz, dat “zolang de kiel van het schip in wezen blijft, Auke Wybesz tolvrij mag binnenvaren in alle havens van mijn rijk, ongeacht welke schipper haar zal zeilen”. Logisch dat het zeemanskoor trots is om de naam te dragen van deze Hindelooper kapitein en met de liederen de sfeer van die tijd tracht op te roepen. Het zeemanskoor brengt, in zo authentiek mogelijke kledij, bekende en minder bekende zeemansliederen ten gehore. Friese, Nederlandse, Engels, Ierse en Duitse zeemansliederen staan op het repertoire. Zelfs het Russisch wordt niet geschuwd. Op een enthousiaste en aanstekelijke manier wordt het publiek vermaakt en de ervaring leert dat menigeen vrolijk begint mee te zingen.

- Folklore: - Aald Hielpen, de oudste klederdrachtgroep in Nederland, is opgericht in 1912. De kleurrijke klederdracht, de bijzondere liederen en de oude gebruiken en gewoonten van Hindeloopen mochten volgens de oprichters niet verloren gaan. Met deze doelstelling in gedachten geeft Aald Hielpen op een eigentijds manier regelmatig voorstellingen. Van Zweden tot Spanje en van Japan tot de Verenigde Staten heeft Aald Hielpen meegewerkt aan festivals en voorstellingen. Aald Hielpen geeft tijdens voorstellingen veel aandacht aan de bijzonderheden van de stad. De kleurrijke klederdracht, het wereldberoemde Hindelooper schilderwerk, de boeiende stadsgeschiedenis, de zeevaart, het komt allemaal aan bod. De leden van Aald Hielpen dragen de Hindelooper klederdracht, zoals die in het begin van de 19e eeuw gedragen werd. Het Hindelooper kostuum is een zeer kleurrijke en gevarieerde dracht, die totaal afwijkt van de klederdracht die destijds in de rest van Friesland gedragen werd. Het fleurige karakter van het Hindelooper kostuum, vooral als men uit de rouw is, is te danken aan het gebruik van sits en Oostindisch bont. Sits is een kleurrijke, met bloemmotieven beschilderde katoenen stof, oorspronkelijk door de VOC uit India geïmporteerd. Oostindisch bont is een geruite stof, eveneens uit India afkomstig.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Hindeloopen en - idem kerk.

Reactie toevoegen