Heteren

Plaats
Dorp
Overbetuwe
Betuwe
Gelderland

Heteren

Terug naar boven

Status

- Heteren is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Betuwe, gemeente Overbetuwe. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

- Wapen van de voormalige gemeente Heteren.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1e kwart 13e eeuw sic: Betre, 1232 de Hetere, 1294-1295 in Hettere, 1348 Heteren, 1665 Hetern.

Naamsverklaring
Etymologie onbekend, maar vermoedelijk van Germaanse oorsprong. De geopperde samenhang met een persoonsnaam Hatto is onwaarschijnlijk.(1)

Terug naar boven

Ligging

Heteren ligt aan de Z oever van de rivier de Rijn en ligt W van de A50 en de dorpen Driel en Elden en de stad Arnhem, NW van Elst en Valburg, NO van Zetten, O van Randwijk, Z van Renkum en Heelsum en ZW van Doorwerth.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Heteren 344 huizen met 2.534 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 81/674 (= huizen/inwoners), de dorpen Driel 138/983 en Randwijk 87/606, en de buurtschappen Indoornik 14/102 en Lakemond 24/169. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.050 huizen met ca. 5.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Geschiedenis van Heteren.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Op het terrein waar de Julianaschool en de oude sporthal De Bongerd stonden, wil ontwikkelaar Artica in 2018 20 koopappartementen in een carrévorm bouwen, zodat er een plein ontstaat. Dat moet het nieuwe dorpshart van Heteren worden. Inwoners en lokale instanties zouden er graag ook winkels en andere voorzieningen gerealiseerd willen zien, maar volgens Artica is dat niet mogelijk.

- Nadat het NIOO, onderdeel van de Universiteit van Wageningen, de locatie aan de Boterhoeksestraat in Heteren heeft verlaten, resten alleen de barakken en een mooi stuk land, dat heel goed ecologisch gebruikt kan worden. De Coöperatieve Vereniging Ecodorpen Gelderland (CVEG) heeft het plan hier een ecologische woonzorg leefgemeenschap in te richten. Op de fundering van de huidige bebouwing kunnen nieuwe (biobased) woningen komen. Woningen voor jonge gezinnen, ouderen, alleenstaanden, maar ook bijvoorbeeld woongroepen en woningen voor mensen met een (lichte) zorgvraag. Het land wordt gebruikt voor biologische landbouwdoeleinden. Uitgangspunt is dat het wonen zo veel als mogelijk zelfvoorzienend wordt. Het samenleven staat hier centraal. Meer zorg voor elkaar en veel zorg voor onze omgeving. Voor mensen uit het dorp en voor de leden. Dit betekent dat ze met de omgeving en de buren van het begin af aan samen willen optrekken. Actuele stand van zaken: "De gesprekken met de gemeente werpen vruchten af. Er wordt onderhandeld over de aankoop van de bouwgrond. Er zal nog veel water door de Rijn vloeien voordat we in Heteren kunnen wonen. Dat is afhankelijk van o.a. de provincie." Zo lezen we op de site van CVEG.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Heteren heeft 9 rijksmonumenten, zijnde boerderij De Beemd uit ca. 1860 op Dorpsstraat 15, boerderij De Steeg uit 1649 op O.L. Vrouwestraat 85, de Hervormde kerk vanwege de preekstoel, de toren van de Hervormde kerk, en Steenbakkerij Randwijk; fabrieksgebouw met steenoven, kleidroogmachine, drogerij en 3 droogschuren (dat zijn in totaal 5 rijksmonumenten).

- Heteren heeft 13 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) kerk (Kastanjelaan 14) valt onder de Hervormde Gemeente Heteren.

- Steenfabriek Randwijk, gelegen aan de Renkumse Veerweg in de Randwijkse Uiterwaarden (en ondanks deze beide aspecten vallend onder het grondgebied van Heteren en niet van Randwijk), bestaat uit een complete oude oven met schoorsteen en bijgebouwen. Het is een van de weinige zogeheten zigzagovens in Nederland en een van de weinige steenfabrieken waar nog altijd ambachtelijke bakstenen worden gemaakt (in deze film kun je zien hoe dat eraan toegaat). De lokale klei die wordt gebruikt geeft de bakstenen ook een specifieke kleur en structuur. Dergelijke bakstenen zijn onmisbaar bij de restauratie van veel monumenten. Naast de productie van bakstenen dient de fabriek als educatiecentrum voor toekomstige stenenbakkers. Het terrein is te bezichtigen. De steenfabriek is na aankoop door BOEi in 2012 gerestaureerd. - Impressie van Steenfabriek Randwijk te Heteren vanuit de lucht, gemaakt met een drone.

- Op het terrein van Steenfabriek Randwijk is ook de Gelderse Smalspoor Stichting gevestigd, die tientallen oude locomotieven en rijtuigen beheert en restaureert. Een aantal van de locomotieven is in bedrijf; ze trekken de treinen waarmee een ritje kan worden gemaakt. Voor openingsdagen zie de link.

- In de Betuwe, The Island zoals het door de geallieerden werd genoemd, is van september 1944 tot april 1945 hard gevochten door Geallieerden en Duitsers. In totaal streden er 16 verschillende nationaliteiten in dit gebied. 132 vliegtuigen zijn er neergestort, en door al het oorlogsgeweld moesten er 60.000 burgers worden geëvacueerd. De Betuwe was veranderd in een oorlogsgebied. In Betuws Oorlogsmuseum The Island (sinds 1999) vind je een volledig overzicht van deze aangrijpende geschiedenis. Te zien zijn o.a. 5 diorama’s waarin alle 16 verschillende nationaliteiten zijn verwerkt. Wapens, fotomateriaal en vele persoonlijke items maken het geheel compleet. Als extra aanvulling op de Betuwse historie is er ook nog een diorama te zien van het Nederlandse leger van mei 1940 (Betuwelinie). Regelmatig zijn er ook wisselende tentoonstellingen.

- Dankzij de inspanningen van Bernie van Doorn en Rijacco Hoogendoorn is het oorlogsmonument Crossroads / Kruispunt op de Randwijkse Rijndijk mogelijk gemaakt. Het herinnert aan 5 oktober 1944, toen hier de wegen van de Amerikaanse soldaten van de Easy-company van het 506de Parachute Infantry Regiment en van de soldaten van twee Duitse compagnies elkaar kruisten. Hoe dit verliep, kun je lezen onder de link.

- In 1994 heeft kunstenaar Herman Makkink het kunstwerk 'Domein van de zwerm' gemaakt, dat aanvankelijk bij het gemeentehuis is geplaatst. Na de herindeling kreeg het gemeentehuis een andere functie en verdween het kunstwerk naar de gemeentewerf. Later is het kunstwerk herplaatst. Het staat nu op de hoek Kamperfoeliestraat en Rauwendaal. Makkink wilde met de bijenzwerm de samenwerking tussen Heteren en de omliggende dorpen uitdrukken. Maar veel inwoners zijn helemaal niet blij met het kunstwerk en vinden het op iets heel anders lijken dan een bijenzwerm. Zie daarvoor het filmpje onder de link.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Koningsdag.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Voet- en fietsveer het Renkumse Veer (mei t/m september) is in 2015 in de vaart genomen. Uit®waarde verzorgt het in samenwerking met de gemeenten Renkum en Overbetuwe. Er kunnen maximaal 12 passagiers tegelijk mee.

- Op het prachtige natuurlijke Landgoed Overbetuwe bevindt zich een gezellige kinderboerderij. Jong en ouder zijn hier van harte welkom. Maak kennis met de geiten, cavia's, konijnen, kippen, parelhoenders en andere dieren, zoals de bijzondere Friese paarden. Kom eens langs om naar ze te kijken, ze te voeren en te aaien.

Terug naar boven

Beeld

- Impressie van het dorp Heteren vanuit de lucht, gefilmd met een drone.

- Dorpsfilm Heteren 1968 deel 1 (25 min). - Dorpsfilm 1968 deel 2 (26 min.).

- Oude en recente foto's van Heteren op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Heteren (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Heteren van de Dorpsraad op Facebook. - Een magazine voor en door inwoners van Heteren, dat verlangen bestond al langere tijd bij een aantal actieve, betrokken Heterenaren. Sinds eind 2013 is kwartaalmagazine De Peperbus een feit. In de Peperbus tref je artikelen over de geschiedenis van het dorp, markante Heterenaren, actuele ontwikkelingen en plannen, verenigingsnieuws en informatie over dorpsactiviteiten. Waar de naam De Peperbus vandaan komt? In de volksmond wordt de toren van het kerkje aan de dijk zo genoemd. Een markante plek in het dorp én de naam ligt lekker in het gehoor. De redactie bestaat uit vrijwilligers. Zij zorgen dat er ieder kwartaal een nieuw magazine ligt. Ideeën voor artikelen zijn altijd welkom! Laat het de redactie weten via de contactpagina. De opbrengsten uit advertenties worden aangewend voor de productie. De resterende middelen gaan via een verdeelsleutel naar de verenigingen in Heteren. De Peperbus wordt in een oplage van 2.500 stuks huis-aan-huis bezorgd, is ook beschikbaar bij de adverteerders, én is via deze link ook online te lezen (ook de oudere nummers, vanaf nr. 1).

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Heteren.

- Onderwijs: - Basisschool De Klimboom. - Koningin Julianaschool. - Basisschool De Haafakkers.

- Sport: - Bij Gymvereniging De Brug in Heteren kun je terecht voor gymnastiek (voor kinderen vanaf 6 jaar), pré-turnen (aan deze voorbereidend turnen lessen nemen de wat meer vaardige gymnasten deel die het leuk vinden om met de turntoestellen bezig te zijn), fit worden en blijven voor senioren, trimgroep voor volwassenen, en wedstrijd-turnen (voor instap, pupillen, jeugd, junioren en senioren).

- Ben je wel eens onzeker op straat, heb je een vervelende ervaring meegemaakt of wil je eens iets anders dan de traditionele vechtsporten? Dan is Krav Maga iets voor jou! Krav Maga is hét, in praktijk geteste, zelfverdedigingssysteem, ontwikkeld in Israël. Door de grove motoriek en eenvoudig aan te leren technieken is het systeem nagenoeg voor iedereen toegankelijk. Het gaat er bij Krav Maga niet om hoe mooi je een techniek uitvoert maar hoe effectief. Kan je een gevecht voorkomen en je uit de voeten maken dan doe je dat, word je gedwongen jezelf te verdedigen dan is bijna alles geoorloofd. Tijdens de trainingen word je uitgedaagd je grenzen te verleggen en de aangeleerde technieken onder stress toe te passen. Dit is de enige manier waarop je kunt laten zien de technieken echt te beheersen. Wil je een training in Heteren bijwonen of deelnemen aan een gratis proefles? Neem dan even contact op of kom langs tijdens een van de trainingen.

- In samenwerking met Heteren Sociaal is in het dorp bootcamp - de nieuwe rage op het gebied van fitness - opgestart. Bootcamp is het in teamverband sporten in de buitenlucht, waarbij plezier vooropstaat. Bootcamp is een zeer gezonde manier van trainen. Doordat je buiten sport, sta je voldoende bloot aan de hoeveelheid daglicht die je dagelijks nodig hebt om je fit en opgewekt te voelen. Veel mensen denken bij het woord ‘bootcamp’ al snel aan de drillende manier van trainen bij het Amerikaanse leger. In de fitnesswereld gaat bootcamp er heel anders aan toe. Daar is het juist een moment van plezier en samen sporten onder goede begeleiding. Het is geen afbeulen, maar aanmoedigen. Door de professionele begeleiding van de fysiotherapeut leer je de oefeningen op een gezonde manier uit te voeren, zonder over je eigen grenzen heen te gaan. Bootcamp is dus echt niet alleen voor de topfitte, jonge, strakke mensen onder ons.

- Overige verenigingen: - Vrouwen van Nu afd. Heteren is een actieve afdeling. Zij willen vrouwen met hun afdelingsavonden gezelligheid bieden, terwijl daarbij tevens maatschappelijke, culturele en lokale onderwerpen aan de orde komen. Creatieve en sportieve aktiviteiten staan tevens op hun programma. Via diverse interessegroepen bieden ze een breed scala van activiteiten. Creatieve uitingen, het bezoeken van interessante plaatsen, tentoonstellingen etc. Het lezen en bespreken van boeken. Sportieve zaken als wandelen en fietsen behoren ook tot hun activiteitenprogramma. Maar ook het elkaar ontmoeten, van elkaar leren, aandacht voor elkaar, zowel jong als ouder. Ze organiseren elke maand een afdelingsavond, waarbij meestal een inleider wordt uitgenodigd om een bepaald thema te behandelen.

- Zorg: - Stichting Samen Zorgen is in 2000 ontstaan uit een fusie tussen zorgcentrum Liefkenshoek (1970) in Heteren en zorgcentrum De Hoge Hof (1974) in Herveld. Beide locaties, van oorsprong bejaardentehuizen, bieden inmiddels een breed scala aan (verpleeg)zorg, wonen, welzijn en diensten aan ouderen uit de gemeente Overbetuwe. Stichting Samen Zorgen biedt naast intramurale zorg ook wijkverpleging. Er wordt ook actief samengewerkt met andere partijen. En inwoners van de dorpen voelen zich betrokken en zijn bereid medeverantwoordelijkheid te dragen voor het welzijn van ouderen. De waarde “Samen Zorgen” voor ouderen is er dan ook zichtbaar en voelbaar. Dit komt door de samenwerking tussen familie, mantelzorg, buren, vrijwilligers en professionele zorgverleners. Dat lijkt gewoon, maar is bijzonder en dat koesteren ze!

- Zorgboerderij Overbetuwe in Heteren biedt diverse doelgroepen een respectvolle plek in de maatschappij door middel van dagbesteding, stage en re-integratie. Mogelijkheden: zorg, groenonderhoud, dagbesteding, reïntegratie, stage, vrijwilligerswerk, wonen en werken. Overbetuwe is een door Aequor erkend leerbedrijf voor diverse kwalificaties, zoals dierverzorging en groen. Onder deskundige begeleiding hebben de dagelijkse werkzaamheden in het groen en de dierverzorging op de boerderij een zinvolle, soms therapeutische, maar zeker een activerende en stimulerende werking.

- Welzijn: - De Zonnebloem afd. Heteren is opgericht in 1995. De Zonnebloem is er voor mensen met een fysieke handicap. De Zonnebloem wil door aandacht te geven aan deze specifieke doelgroep er voor zorgen dat ook zij een zo normaal mogelijk leven kunnen leiden. Zij doet dit door bij de mensen thuis op bezoek te gaan en activiteiten te organiseren. In Heteren zijn op dit moment rond de 50 mensen te gast bij de Zonnebloem. De ca. 25 vrijwilligers gaan bij een groot aantal van hen op bezoek. Voor een kop koffie, een praatje, een spelletje. Andere gasten nemen weer alleen deel aan de activiteiten. Gezellige uitjes waar de mensen elkaar weer eens ontmoeten en gelegenheid is om lekker bij te praten. Of een gast gaat met zijn vrijwilliger alleen op pad. Maatwerk, waar behoefte aan is daar zorgen ze voor bij De Zonnebloem. - Sociaal Kernteam Heteren.

- Wonen: - Woningstichting Heteren heeft naast het gelijknamige dorp verder nog de dorpen Driel, Randwijk, Herveld en Zetten als werkgebied. Ze zijn een sociaal huisvester, die gaat voor kwaliteit en betaalbaarheid. Als partner van bewoners en professionals leveren ze in de verbinding van wonen-zorg-welzijn een bijdrage aan de leefbaarheid in de kernen.

- Veiligheid: - EHBO-vereniging Heteren is opgericht in 1957. Het doel van de vereniging is het bevorderen van eerste hulpverlening bij ongelukken. Zij doen dit door: het organiseren van cursussen, waar zowel theoretisch als praktisch onderricht wordt gegeven; deze kennis theoretisch en praktisch te onderhouden; het aanschaffen en beschikbaar stellen van eerste hulpmateriaal; het verlenen van bijstand bij evenementen. EHBO kan ook voor jou van groot belang zijn.  Iedereen komt wel eens in een situatie waarin het nodig is om eerste hulp te verlenen. Dan is het uiteraard handig om te weten hoe je moet handelen. Onder Cursus vind je meer informatie over de opleidingen van EHBO-vereniging Heteren.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Heteren NH.

Reacties

(2)

Geachte Redactie,
Werk aan stukje verzetsgeschiedenis van een familielid. In 1944, op 16 Augustus, werd in Heteren een diefstal van voedselbonnen gepleegd door een verzetsgroep, afkomstig uit Zeist/Utrecht. Het zou voor de jongste deelnemer, Freerk Postmus (Jan de Groot, 08.09.1921) de laatste actie zijn van een grote serie distributieovervallen i.v.m. voedselvoorziening van onderduikers, Joden en verzetsmensen.
Op Uw site zie ik de aardige foto van het vroegere gemeentehuis.
Was dit gemeentehuis destijds ook het distributiekantoor, en is de betrokken overval daar gepleegd?
Graag eventueel adres van locale historicus?
Met dank en vriendelijke groet,
M.F. Niermeijer
Rotterdam

Uw vermoeden klinkt aannemelijk, maar om dat zeker te weten moeten we natuurlijk, wat u ook al aangeeft, een lokale ingewijde raadplegen. Ik heb het hele internet afgezocht, maar Heteren heeft kennelijk geen heemkundekring. Maar buurdorp Driel heeft die wél, en het is zeer aannemelijk dat daar een of meer leden ook veel van het verleden van Heteren zullen afweten, want dat was immers tot voor kort de hoofdplaats van hun vroegere gemeente. Dus als ik u was zou ik uw vragen daar voorleggen. De site van Historische Kring Driel is http://www.historischekringdriel.nl/
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen