Herbaijum

Plaats
Dorp
Waadhoeke
Fryslân

herbaijum_collage.jpg

Herbaijum, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Herbaijum, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Hjerbam (4).JPG

Dorpsgezicht van Herbaijum in 2011

Dorpsgezicht van Herbaijum in 2011

Hjerbam (3).JPG

Het kerkje van Herbaijum van dichtbij

Het kerkje van Herbaijum van dichtbij

Hjerbam (2).JPG

Boerderijen in Herbaijum

Boerderijen in Herbaijum

Herbaijum

Terug naar boven

Status

- Herbaijum is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Waadhoeke. T/m 2017 gemeente Franekeradeel.

- Onder het dorp Herbaijum valt ook een deel van de buurtschap Kiesterzijl (andere delen vallen onder Franeker en Harlingen). Ook de Z hiervan gelegen buurtschap Kie, die voor de postadressen onder Franeker valt, heeft banden met dit dorp. Zo zet de lokale vereniging Dorpsbelang zich naast de belangen van het dorp ook in voor de belangen van de buurtschappen Kie en Kiesterzijl.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Hjerbeam.

Spelling
De officiële spelling is met ij, maar op de lokale dorpssite spelt men de plaatsnaam als Herbayum.

Oudere vermeldingen
13e eeuw Herbadingum, 1400 Heerbadigim, 1417 Herbaynghum, 1433 Herbadeghum, 1505 Herbaeyum.

Naamsverklaring
Betekent heem 'woonplaats, woning' en Herbadinga*, een afleiding met het suffix -ing- van de persoonsnaam Herbad met als betekenis 'van de lieden van Herbad'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Herbaijum ligt W van de stad Franeker, NW van het dorp Hitzum, NNO van het dorp Achlum, NO van de stad Harlingen, O van het dorp Midlum, Z van de A31, ZO van het dorp Wijnaldum en ZZO van de dorpen Pietersbierum en Sexbierum.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Herbaijum 44 huizen met 215 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 100 huizen met ca. 250 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In het dorp heeft naast de nog bestaande Hervormde kerk ook nog een kerkje gestaan van de Hervormde Evangelisatie. Deze is in 1960 uitgebreid, en op enig later moment afgebroken.

Bij de secretaris van Dorpsbelang zijn nog enkele exemplaren van het - met foto's en oude kaarten geïlustreerde - boekje over de geschiedenis van Herbaijum verkrijgbaar.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsvisie Herbaijum, Kie en Kiesterzijl.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Herbaijum heeft 3 rijksmonumenten, zijnde het poortgebouw van de Sickema State bij Rijksweg 4, de kop-hals-rompboerderij op nr. 11, en de op een terp gelegen Hervormde (PKN) kerk (Kerkstraat 2). Het oorspronkelijk 13e-eeuwse kerkje is in 1872 grotendeels vernieuwd, waarbij de middeleeuwse noordmuur behouden is gebleven. In de kerk en op het kerkhof liggen enkele monumentale oude (waaronder 17e-eeuwse) grafzerken. De kerk is in 1985 gerestaureerd.

Bijzonder is dat hier sinds 1975 elke 14 dagen een Friestalige dienst wordt gehouden. Deze wordt voorbereid door het Fries Oecumenisch Werkverband Herbaijum (FOWH). Het FOWH is een stichting die de Friese taal in de kerken en de samenwerking met de Oecumene van kerken van elke pluimage hoog in het vaandel heeft. De voorgeschiedenis hiervan ligt in het feit dat dominee De Haas in 1937 met emeritaat ging en de pastorie als zodanig werd opgeheven. Er was geen geld voor een nieuwe dominee en een nieuwe pastorie. Er werd samenwerking gezocht met omliggende dorpen, maar dat lukte niet wegens te grote verschillen in 'modaliteit'. Vervolgens werd samenwerking gezocht en gevonden met de Hervormde kerk van Franeker.

Na een tijd 'klikte' het niet meer. In 1974 leek het er daarom naar uit te zien dat de kerk gesloten zou gaan worden. Waarop inwoners opperden dat dat zonde zou zijn: er zijn toch genoeg gelovigen in het dorp, zij het van verschillende stromingen. Waarop de toenmalige dominee met het idee kwam om om de week oecumenische kerkdiensten te houden, en in het Fries, de taal van het volk en daarmee voor iedereen te begrijpen. Zo blijft de kerk van Herbaijum 'leven' in het dorp en in het landschap. Inwoners steunen de kerk ook bij onderhoud en restauraties, financieel en door anderszins hulp. Formeel was er door de jaren heen nog altijd sprake van een Hervormde (PKN) gemeente, maar in de praktijk was dit met de FOWH versmolten. De PKN kwam dan ook in 2014 met het voorstel om de kerk formeel aan de FWOH over te dragen. In juni 2016 heeft dit zijn beslag gekregen. Meer dan 40 jaar na de oprichting van de FWOH lopen de kerkdiensten nog altijd goed. De stichting concludeert in dat kader (we laten het maar even onvertaald):

"De doar fan de Niklaastsjerke stiet noch altyd iepen en dat net allinne foar de Hjerbeamers. Minsken út de (wide) omkriten fan it lytse doarpke befolkje dêr sneintemoarns it tsjerkepaad. It binne leauwigen en net (mear)-leauwigen, tsjerkliken en net (mear)-tsjerkliken, protestanten en rooms-katoliken, frijsinnigen en rjochtsinnigen, as wat foar oar ûnderskied jo ek mar meitsje wolle. Sels net-frysktaligen komme del. As de tsjerkegongers harren út en troch ris in kear net yn ‘e preek fan de foargonger fine kinne, dan glimkje sy, want sy wolle graach nei elkoar lústerje, mei elkoar sjonge (en dat kinne sy yn Hjerbeam) en fan elkoar leare. Sy komme dêr somtiden mear foar de “sfear” as foar de “lear”." In 2015 is t.g.v. het 40-jarig bestaan van de FWOH het boekje 'Frysk Oekumenysk Wurkferbân Hjerbeam, 1975-2015' verschenen.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de kaatsbaan van Herbaijum, die dan door IJsvereniging Nocht en Wille tijdelijk wordt getransformeerd tot ijsbaan.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In 2016 is een speeltuin in het dorp gerealiseerd (dan wel vernieuwd). Er is ook een bankje bij geplaatst zodat eventuele begeleidende ouders, grootouders e.d. even rustig kunnen zitten.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Herbaijum.

- Nieuws: - Dorpskrant Alledeisk, voor Herbaijum, Kie en Kiesterzijl, is via de link ook online te lezen (nieuwe nummers worden daar aangekondigd en online gezet). - Nieuws uit het dorp op Facebook.

- Belangenorganisatie: - Dorpsbelang Herbaijum.

- Dorpscafé: - Dorpscafé Oant Moarn in Herbaijum is geopend op dinsdag en op donderdag t/m zondag van 16.00-01.00 uur.

- Sport: - Kaatsvereniging KV Jan Zeinstra is opgericht in 1893 en heeft dus in 2018 het 125-jarig bestaan gevierd.

- Duurzaamheid: - Omwonenden van een windmolenproject ontvangen meestal slechts een kleine financiële compensatie of krijgen een beperkte deelname aangeboden. Zo krijg je de handen niet op elkaar. Voor meer betrokkenheid zullen ook de omwonenden mee moeten profiteren, in de vorm van een lagere energierekening. Dan pas draait de windmolen echt voor jou als omwonende. Sinds maart 2018 hebben ze dat in Herbaijum voor elkaar. De oude windturbine uit 1996 van Dikkie en Jitty de Vries was namelijk aan vervanging toe. Via bouwer EWT kwam het echtpaar in contact met groene-energieleverancier Qurrent. Dit bedrijf heeft het unieke concept van de Buurtmolen bedacht. De Buurtmolen gaat draaien bij zo’n 400-600 deelnemers. Alleen inwoners uit het 'postcoderoosgebied' (= de postcode van de locatie plus de andere daaraan grenzende 4-cijferige postcodes) kunnen deelnemen. De Buurtmolen wordst gefinancierd met de maandelijkse contributie van omwonenden, aangevuld met een externe lening van een bank of via crowdfunding.

De Buurtmolen is een kleinere windmolen (ashoogte 35 meter en <900 kW) wat zorgt voor minder horizonvervuiling. De bouwkosten zijn eveneens lager, net als de onderhoudskosten. Ook het geluidsniveau ligt lager dan bij een gebruikelijke windmolen. Een kleinere windmolen houdt meer rekening met de omwonenden en is bij uitstek geschikt voor postcoderoosprojecten. De Buurtmolen van Herbaijum is bij de oplevering in maart 2018 Waadmûne gedoopt.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Herbaijum.

Reacties

(4)

Goedemorgen, ik ben op zoek in uw dorp naar het graf van de in het dorp geboren Akke Schotanus, in verband met het schrijven van een boek over de oorlog in Putten. Akke werkte in Putten maar is bij de bevrijding op 18-4-1945 omgekomen tijdens een verschrikkelijk ongeval op een tank. Daarbij vielen twee doden en een zwaargewonde. Onder de doden was Akke Schotanus. In 1950 is zij herbegraven in Herbaijum. In de geschiedenisboeken komt het voorval nauwelijks voor. Graag zou ik wat meer informatie willen hebben over deze vrouw die nauwelijks wordt benoemd.
Yvonne Visser, Sint Jabik

Ik hoop dat een lokale ingewijde er meer van weet en reageert. Als er iemand reageert, laat ik het u weten.
Aanvulling: ik lees hier https://www.schotanus-stichting.com/pages/7000schotanussen.html dat ze op 26-3-1924 is geboren, dus ze is slechts 21 jaar oud geworden.
En ik vind hier het ooggetuigeverslag van de zwaargewonde in kwestie!, met in detail wat zich op die dag voor drama heeft afgespeeld (door een ongelukkige en onbedoelde beweging door de bevrijders per ongeluk doodgeschoten...): https://www.oktober44.nl/een-dramatisch-schot.
Overigens wordt in dat artikel gesproken over herbegraven in Harlingen (dan zou het kloppen dat ze niet in de begravenen-lijst van hierboven staat), maar wellicht bedoelt men in werkelijkheid 'Herbaijum bij Harlingen'; omdat het een klein onbekend dorp is heeft men wellicht de grotere bekendere nabijgelegen stad genoemd. Maar in de begravenen-lijsten van Harlingen op die pagina komt ze ook niet voor. En het lijkt toch logisch dat ze in haar eigen dorp herbegraven zou worden...
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Voor de goede orde: Herbaijum was niet het 'eigen dorp' van Akke Schotanus. Ze is daar wel geboren, maar met haar ouders al vóór 1930 naar Midlum verhuisd (haar ouders hebben daar tot in 1974 gewoond). Van daar uit kwam Akke in juli 1943 (voor de tweede keer) in Putten wonen.

Dank voor uw aanvulling! Ik zal het mevr. Visser melden.

Reactie toevoegen