Hengevelde

Plaats
Dorp
Hof van Twente
Twente
Overijssel

hengevelde_zomerfeesten_50_jaar_2017.jpg

De Zomerfeesten in Hengevelde zijn er al sinds 1967. In 2017 komt er daarom een extra feestelijke editie t.g.v. het 50-jarig bestaan.

De Zomerfeesten in Hengevelde zijn er al sinds 1967. In 2017 komt er daarom een extra feestelijke editie t.g.v. het 50-jarig bestaan.

hengevelde_sportkrant_in_en_om_de_hofte_1e_nummer_1967.jpg

Sommige dorpen hebben een 'volksmond-naam', maar in Hengevelde hebben ze er twee; naast de dorpsnaam worden de namen Wegdam en Höfte beide ook regelmatig gebruikt. Op de omslag van het 1e nummer (1967) van de lokale sportverenigingen-krant staan ze alle 3

Sommige dorpen hebben een 'volksmond-naam', maar in Hengevelde hebben ze er twee; naast de dorpsnaam worden de namen Wegdam en Höfte beide ook regelmatig gebruikt. Op de omslag van het 1e nummer (1967) van de lokale sportverenigingen-krant staan ze alle 3

Hengevelde Goorsestraat [640x480].jpg

Hengevelde, Goorsestraat ter hoogte van de splitsing met de Diepenheimsestraat.

Hengevelde, Goorsestraat ter hoogte van de splitsing met de Diepenheimsestraat.

Hengevelde t Wegdam Het Wegdam [640x480].jpg

Hengevelde, bedrijventerrein Het Wegdam. Volgens het straatnaambordje ter plekke ligt er een straat 't Wegdam, volgens het postcodeboek en het bord op de foto heet die straat Het Wegdam.

Hengevelde, bedrijventerrein Het Wegdam. Volgens het straatnaambordje ter plekke ligt er een straat 't Wegdam, volgens het postcodeboek en het bord op de foto heet die straat Het Wegdam.

hengevelde_de_hofte_rk_kerk_640x480.jpg

Hengevelde, RK kerk Petrus en Paulus, gezien vanaf de Hofte.

Hengevelde, RK kerk Petrus en Paulus, gezien vanaf de Hofte.

Hengevelde

Terug naar boven

Status

- Hengevelde is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Hof van Twente. Het dorp viel oorspronkelijk onder de op 28-11-1811 ingestelde gemeente Delden. Per 1-7-1818 werd het landelijke gebied van de gemeente Delden afgesplitst tot de gemeente Ambt Delden, waar het dorp in meeging. De gemeente Ambt Delden is in 2001 opgegaan in de gemeente Hof van Twente.

Terug naar boven

Naam

In het Twents / Nedersaksisch
Hengeveald(e) / Hengeveelde.

Oudere vermeldingen
1188 ingevoegd eind 13e eeuw Hengheuelde, 1246 Hengeuelde, 1381-1383 to Henghevelde, 1475 Hengvelde, 1795 / 1840(1) / 1927 Hengevelde, 1912 Hengeveld. De huidige plaatsnaam is op zich dus al eeuwenoud. Toch is heel lang, en in de volksmond en in de naam van allerlei lokale verenigingen e.a. instanties nog altijd, ook de naam Wegdam in gebruik geweest voor het dorpsgebied of een deel ervan. Zo geeft de gemeente Ambt Delden t.b.v. de Volkstelling van 1971 nog twee 'statistische buurten' op aan het CBS voor het huidige dorpsgebied, zijnde 'Wegdam' voor de dorpskern en daarnaast 'verspreide huizen Hengevelde' voor het buitengebied. Anderzijds geeft de gemeente bij de Volkstelling van 1840 alleen de huidige plaatsnaam op voor het hele gebied.

Bij de invoering van het huidige postcodesysteem (1978) stelt de gemeente Ambt Delden voor zowel het dorp als het buitengebied de woonplaatsnaam 'Hengevelde' vast. Bekijk je echter een topografische kaart uit 1965, dan staat daar het dorp ook al als 'Hengevelde' op de kaart. Daarvoor (t/m topografische kaart uit 1955) was het zo dat het dorp ook daadwerkelijk als 'Wegdam' betiteld werd (met de kanttekening dat kaarten uit 1890 en 1912 weer 'Hengeveld' nabij de kruising van de weg Delden-Neede en Goor-Haaksbergen plaatsen. Ook de Kuijper-kaart uit ca. 1870 vermeldt de plaatsnaam al). Op kaarten waar het dorp Wegdam wordt genoemd, verschijnt Hengevelde als streeknaam, steevast op dezelfde plaats, waar de huidige topografische atlas de veldnaam 'Lentelerhoek' heeft geplaatst (ten noordoosten van de dorpskern, langs de weg naar Bentelo). In het eerste nummer (= 1967) van het nieuwsblad van de sportverenigingen, 'In en om de Höfte', zien we dat de adverteerders de huidige plaatsnaam als vestigingsplaats vermelden, terwijl de Boerenleenbank op de omslag stelt dat ze o.a. een vestiging hebben in Wegdam...

Naamsverklaring
De naam is wel verklaard als 'bij het veld op de helling'. Op de Veluwe is hengemunde een aanduiding van gemeenschappelijk grondbezit. In de rivierstreek van Gelderland zegt men hengmeng, in Zuid-Limburg (Ophoven) komt de veldnaam Henghemenghe kemken voor. Op meerdere plaatsen treft men hengeveld aan; henge betekent in deze namen 'omheining, omheind'. Zie ook bij Hengelo gem. Bronckhorst.(2)

Alternatieve namen
Kennelijk wordt het dorp in de volksmond nog altijd Wegdam genoemd, want de site van en over Hengevelde heet... Wegdam Nieuws (zie onderaan deze pagina het hoofdstuk Links). En het dorp heeft naast Wegdam ook 'iets' met de naam Höfte: zo is er een Höfteplein, is er een evenement Höfteballooning en is er de carnavalsvereniging de Höftemennekes. Dus kennelijk is dat, naast Wegdam, óók nog een 'volksmond-naam' voor dit dorp. De redactie van Plaatsengids.nl had als westerling geen idee wat dit betekent. Gelukkig wees een onzer lezers ons op de site van Natuur- en Milieu Educatief Centrum De Höfte in Oldenzaal, waar zij hun naam als volgt toelichten: "Wat betekent de gekozen naam 'De Höfte'? Ne ‘Höfte’ is ne verzameling boerderiejen, eigenlijks ’n klean gehucht. Der zit dudelijk ’t woard hof (stee), hoeve in. Dat achtervoogsel -te gef de verzameling an. In Soasel - ne bekeande plaats in het hert van Twente - ken wie zoa: de Loa-Höfte, de Hearms-Höfte en de Oalbrink-Höfte. Höfte is dus um ’n laank verhaal kot te hoalden: ne verzameling boerderiejen, of huze, op ’n dröpke biej mekaar." Dan weten we dat ook weer...

Terug naar boven

Ligging

Hengevelde ligt ZO van Goor, O van Diepenheim, NW van Haaksbergen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Hengevelde 64 huizen met 355 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 800 huizen met ca. 2.050 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Hengevelde is van oorsprong een buurtschap in de gelijknamige marke, die onderdeel is van het richterambt Delden. Reeds in de 17e eeuw krijgt de buurtschap haar eerste (schuur)kerk nabij het adellijke huis ‘Slot’, even ten westen van de huidige dorpskern (Hengevelde was van oorsprong katholiek en dat geloof mocht tijdens de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden niet openbaar beleden worden). In 1802, tijdens de Bataafse Republiek, als alle geloven weer openbaar beleden mogen worden, krijgt de buurtschap haar eerste stenen kerk, nabij herberg ‘Wegdam’ aan de weg van Goor naar Haaksbergen. De ‘buurschap Het Wegdam’ zoals het dan genoemd wordt, bestaat dan uit enkele huizen rond de kerk.

Nadat de marke Hengevelde in 1811 haar bestuursrechtelijke functie verliest, blijft zij bestaan als vereniging. Uiteindelijk worden na het Koninklijk Besluit van juni 1837, reeds een jaar later de gemeenschappelijke gronden van de marke verdeeld.

In de anderhalve eeuw die volgt, groeit het dorp Wegdam nauwelijks. Enkel aan weerszijden van de weg Goor-Haaksbergen tussen de kerk en de kruising met de weg Delden-Neede ontwikkelt zich enige lintbebouwing. Pas vanaf het einde van de jaren vijftig, na de aanleg van de Nieuwstraat, begint zich een kleine kern te vormen. In de jaren zestig wordt de bebouwing uitgebreid langs de Diepenheimsestraat, in de jaren zeventig en tachtig gevolgd door de eerste kleinschalige buurten rond de Eeftinkstraat en de Markesingel. Vanaf 1996 wordt Hengevelde aan de westzijde enigszins uitgebreid met het plan De Witte. Eveneens in de jaren negentig krijgt het dorp aan de noordzijde een klein industrieterrein, Het Wegdam (om de verwarring er nog groter op te maken, zie hierboven bij Naam). (© Andreas Bartelink)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In de nieuwe wijk De Marke III worden vanaf 2014 ca. 120 woningen gerealiseerd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Hengevelde heeft 3 gemeentelijke monumenten.

- De huidige RK kerk Petrus en Paulus uit 1953 vervangt een eerdere kerk die door oorlogshandelingen in 1943 is verwoest en in 1952 is gesloopt. Deze kerk verving op haar beurt een oudere kerk (uit 1845?) die in 1913 is gesloopt. De huidige kerk is een driebeukige basilicale kerk met breed middenschip, smalle zijbeuken, versmalde en verlaagde koorpartij, en fronttoren die wordt gedekt door een zadeldak. Gebouwd in traditionalistische vormen onder invloed van de romaanse bouwkunst. De kerk maakt tegenwoordig deel uit van de Heilige Geest Parochie (met geloofsgemeenschappen in Beckum, Bentelo, Delden, Goor, Hengevelde en St. Isidorushoeve).

- Oorlogsmonument uit 1985 (op de hoek Diepenheimsestraat - Goorsestraat, nabij de kerk). Op de driehoekige steen direct voor het beeld staat de tekst "VREDE EN BEVRIJDING, EEN BLIJVEND VERLANGEN / 1985". 10 jaar later is er een cirkelvormige gedenkplaat aangebracht in de stenen voor het beeld met de tekst "WIE DOOD EN GEWELD GEDENKT, WIL VRIJHEID EN VREDE BEWAREN / 1945-1995".

- Gevelstenen in Hengevelde.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Activiteitenagenda Hengevelde.

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Höftemennekes.

- In Hengevelde hebben ze aan 1 feestweekend niet genoeg, daarom beslaan de Zomerfeesten maar liefst 2 weekenden (2e en 3e weekend van juni). Het programma is gevarieerd en zit bomvol, met live-bands, theater, autorodeo, trekkertrek, kindervermaak en DJ’s: voor elk wat wils dus! De Zomerfeesten zijn een begrip in de regio en trekken ca. 50.000 bezoekers. De opbrengsten komen ten goede aan de vele verenigingen in het dorp. - Video's van de Zomerfeesten. De Zomerfeesten zijn er al sinds 1967 en vieren in 2017 dus een extra feestelijke 50e editie. Op de Facebookpagina 50 jaar Zomerfeesten Hengevelde worden verhalen, foto's en filmpjes geplaatst waarin allerlei bijzonderheden uit de afgelopen 50 jaar nog eens de revue passeren.

Op de zaterdag van het 2e weekend van juni is er wat ze noemen Het Grootste Kantinefeest van Nederland. De feesttent in Hengevelde wordt dan omgebouwd tot een enorme kantine. Een feestavond met maar liefst 10 verschillende artiesten. "Deze avond is de ideale afsluiting van het sportseizoen voor teams, maar natuurlijk ook voor bankzitters, materiaalvrouwen en dopingcontroleurs. Kortom: in deze kantine is iedereen welkom. Kom dus allemaal naar de zwaarste 3e helft van het jaar!" Aldus de organisatie.

- Sinds 2016 is er op een zaterdag in juli dancefestival Hengover Outdoor.

- Höfteballooning (weekend in augustus).

- Kraomschudd'n in Hengevelde (op de zondag voor Kertmis) speelt zich af in een levende kerststal. Rondom de stal staan oude stalletjes met ezels en schapen, muzikanten, diverse koren, zangers en zangeressen. Er is een gezellige groots opgezette Kerstmarkt met leuke kraampjes, bijpassende muziek en natuurlijk een hapje en een drankje. En er is een voettocht die je 2000 jaar terug brengt in de tijd. Verder nog optredens van koren, een veiling voor het goede doel en nog veel meer...

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op de ijsbaan van Hengevelde.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De in 2009 ontwikkelde Kuierroute Hengevelde is een cultuurhistorische wandeling van ca. 18 km en een dorpsommetje van ca. 4 km.

- De Bolscherbeek is 13 km lang en loopt O en N langs Hengevelde, van Haaksbergen naar het Twentekanaal, Z van Goor. N van het Twentekanaal loopt zij verder als Beneden Bolscherbeek (door het graven van het Twentekanaal in de jaren dertig van de 20e eeuw is de beek in twee delen verdeeld). De afgelopen jaren is de Bolscherbeek grondig heringericht om zowel wateroverlast als verdroging tegen te gaan. Door o.a. natuurvriendelijke oevers aan te leggen en de beek weer meer te laten meanderen, wordt het water langer vastgehouden. Dit is tevens gunstig voor de flora en fauna in het gebied.

- Weekmarkt op dinsdag. - En ook wie van winkelen houdt kan zich in dit dorp uitleven. Op de site Winkelen in Hengevelde tellen we liefst bijna 40 instanties op het gebied van winkelen, horeca, ambachten etc. En dat is best veel voor zo'n toch niet heel groot dorp.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Website Wegdam Nieuws. - Wegdam Nieuws op Facebook.

- Kulturhus: - Kulturhus De Marke. De intentie is om De Marke vanaf 2017 geheel met vrijwilligers te draaien. Maar dat gaat niet zomaar... De SSGH (Stichting Sport en Gemeenschapsvoorzieningen Hengevelde) heeft uitgerekend dat er ongeveer 3000 vrijwilligersuren nodig zijn om de Marke goed draaiend te houden. Dat zijn uren voor schoonmaak, horeca en onderhoud en beheer. De financiële besparing door de inzet van vrijwilligers zal terugvloeien naar de Hengeveldse gemeenschap, de gebruikers van De Marke. Tijdens de Zomerfeesten 2016 heeft een promotieteam vrijwilligers geworven onder de bezoekers. Iedereen die zich aanmeldde kreeg direct een sticker opgeplakt met de bedanktekst “Super dat je vrijwilliger bent voor De Marke”. In totaal hebben maar liefst 154 personen toegezegd een bijdrage te leveren aan het plan om De Marke vanaf 2017 geheel met vrijwilligers te organiseren.

- Onderwijs en kinderopvang: - Petrusschool. - Kinderopvang Het Boerderijtje is een landelijk gelegen kleinschalige kinderopvang voor kinderen van 0 tot 4 jaar. Er worden maximaal 5 kinderen tegelijk opgevangen in een 'huiselijke omgeving', waardoor er veel persoonlijke aandacht is voor ieder kind. Zowel binnen als buiten is er heel veel speelruimte. Er is een speelveld met verschillende speeltoestellen. Ook zijn er diverse dieren, zoals geitjes, kippen, konijnen en een pony.

- Jongeren: - Jongerenkeet Cactus, bijgenaamd de Vrijgezellen Herberg.

- Muziek: - Muziekvereniging Amuzant is opgericht in 1984. - Koor MIXX is een gemengd koor met ca. 45 leden.

- Sport: - Voetbalvereniging W.V.V. '34. - Volleybalvereniging Cupido. - Handbalvereniging W.H.C. - Tennisvereniging Wegdamse TC. - Postduivenvereniging De Witpen.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Als belangenbehartiger vertegenwoordigt Ondernemersvereniging SIO (= Samen In Ondernemen) haar ca. 120 leden op politiek en maatschappelijk vlak. Dit doet ze rond onderwerpen als economische ontwikkeling, veiligheid en leefbaarheid. Waar mogelijk promoot SIO de gemeente Hof van Twente, en daarbinnen Hengevelde in het bijzonder. SIO bevordert de onderlinge contacten tussen de Hengeveldse ondernemers en ondernemingen. Voor haar leden organiseert ze netwerkavonden, bedrijfsbezoeken en activiteiten rond actuele onderwerpen. Ook steunt SIO maatschappelijke doelen die van positieve invloed zijn op de leefbaarheid in Hengevelde en omgeving.

- Zorg en welzijn: - Mensen die niet (meer) de zelfregie over hun leven hebben moeten tot nu toe vaak verhuizen uit Hengevelde. Zij worden dan verzorgd in een vreemde omgeving. Bestaande sociale activiteiten en contacten verdwijnen hierdoor. Werkgroep ‘Blijven Wonen In Hengevelde’ zet zich daarom samen met ondernemersvereniging SIO in voor de komst van een ‘carebrede kleinschalige woonvoorziening’ in het dorp.

- Veiligheid: - Hulp bieden binnen de eerste 6 minuten na een hartstilstand is cruciaal en kan een leven redden. Door het slachtoffer meteen te reanimeren en hierbij gebruik te maken van een AED, kan de overlevingskans worden verhoogd naar 50 tot 70%. In Hengevelde zijn op dit moment 11 AED's beschikbaar. Ruim 100 Hengeveldse vrijwilligers zijn opgeleid voor het vakkundig bedienen van de apparatuur.

Reacties

(2)

Ik was ook wel benieuwd naar de naam Höfte. Blijkbaar is het Twents voor een groepje boerderijen bij elkaar. En dat kan goed weer terug te voeren zijn op de onstaansgeschiedenis van het dorp Hengevelde. Ik weet dat het dorpsblad De Höfte vroeger "In en um de Höfte" heette. (...)

Dank Gerrit Jan! Ik had werkelijk geen idee wat het betekende. Nu eindelijk wel dus. Ik heb je toelichting van dat NME-centrum uit je reactie weggehaald en toegevoegd bij het kopje Naam, opdat het op de goede plek staat. En ik heb op de lokale dorpssite toevallig de omslag van het 1e nummer van de krant van de sportverenigingen ontdekt (i.v.m. het 50-jarig bestaan van de Zomerfeesten dit jaar) en hierboven afgebeeld, waarop alle 3 de namen (de dorpsnaam en de 'volksmond-namen' Wegdam en Höfte) mooi bij elkaar staan.

Reactie toevoegen