Hempens

Plaats
Dorp
Leeuwarden
Fryslân

Hempens..jpg

De kerk van Hempens, een dorp in de gemeente Leeuwarden

De kerk van Hempens, een dorp in de gemeente Leeuwarden

Hempens

Terug naar boven

Status

- Hempens is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Leeuwarden. T/m 1943 gemeente Leeuwarderadeel.

- Het dorp Hempens en de naastgelegen buurtschap Teerns zijn formeel nog aparte plaatsen (ze hebben beide nog een eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek en worden ook in de gemeentelijke Basisregistratie Adressen en Gebouwen BAG als aparte woonplaatsen beschouwd). In de praktijk valt Teerns als buurtschap onder het dorp.

- Verder staat in de Topografische atlas Friesland (1) O van Hempens aan de weg De Hoek een vermeende buurtschap Hoek vermeld. Daar staat echter nog maar 1 boerderij en op oude(re) kaarten komt het niet als plaatsnaam voor. Vroeger hoorden hier nog enkele panden bij, O hiervan, maar die zijn in de jaren 2000 afgebroken voor de aanleg van de nieuwbouwwijk ter plekke, dus dit is geen buurtschap meer. En Z van het dorp staat de vermeende buurtschap Zuiderburen vermeld. Volgens ons is ook dit geen buurtschap meer maar als bebouwing aan de weg Suderbuorren 'gewoon' onderdeel van het dorp. Zuiderburen is nu de naam van de recent gereed gekomen nieuwbouwwijk N van het dorp, op grondgebied van de stad Leeuwarden.

- De dorpsvlag van Hempens wordt gedomineerd door twee horens van ossen. Dit is een verwijzing naar de oude ‘ossenbrug,’ formeel in het Fries 'Oxena Brids,' waar de boeren van het dorp hun vee overheen dreven.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Himpens.

Oudere vermeldingen
1463 Hempens.

Naamsverklaring
Een afleiding met het suffix -ingi (met Friese ontwikkeling tot -ens) van de persoonsnaam Hempe* met als betekenis 'bij de lieden van Hempe*'.(2)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Hempens ligt direct ZO van Leeuwarden, rond de wegen Skoalledyk en Suderbuorren.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Hempens 13 huizen met 89 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp (exclusief buurtschap Teerns) ca. 70 huizen met ca. 180 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

"Vroeger waren alle dorpelingen met de grond en met het dorp verbonden. Het waren kleine veehouders met een paar koeien. Het was een hard leven en zij moesten vaak wat bijverdienen. Velen zijn opgeklommen tot koemelkers. In 1962 is de helft van het aantal mannelijke bewoners van Hempens elders aan het werk. Een groot deel in de fabrieken te Leeuwarden of bij openbare diensten. Ook de melkmachine doet zijn intrede en vervangt veel melkers waardoor 80 á 90% van de kinderen doorleert voor een betrekking in het maatschappelijk leven. De taal was vroeger alleen Fries maar is nu door het contact met de stad en de forensen Luwarders, Fries of Nederlands.

In de jaren 1893-1896 zijn veel coöperaties opgericht en Hempens zou een veel groter dorp zijn geworden, als de boeren hun melkfabriek in Teerns hadden gebouwd, wat aanvankelijk het plan was. Dr. Nicolaas Reeling Brouwer (oud geneesheer en Wethouder van Leeuwarden) en Notaris Andries Andringa hadden kapitaal bijeengebracht voor een Coöperatie Stoomzuivelfabriek en met dank aan “Old Burger Weeshuis” en het “Popta Gasthuis” kwam er een fabriek. Maar die kwam er aan de Emmakade, omdat daar betere aan- en afvoer mogelijkheden waren. Ook werd de fabriek een melkinrichting voor consumptiemelk." (bron: het in het hoofdstuk Links vermelde Stichting Visser Bearda Fonds)

Eetse Tighelaar (1912-1978) heeft zijn hele leven in het dorp gewoond en heeft de lokale geschiedenis uitvoerig gedocumenteerd. Deze aantekeningen over de geschiedenis van Hempens (141 pag.!) zijn door het Historisch Centrum Leeuwarden gedigitaliseerd en via de link (onderaan de pagina onder de link) online te lezen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "Heerlijk buiten wonen in de luwte van de stad. 'Buitenplaats Hempens'. Dat roept beelden op van een exclusief landgoed, met bomen en hagen, op een rustige, landelijke plek. Heel wat ambitieuze nieuwbouwprojecten beloven het, deze villa's maken het waar. Wat maakt een toplocatie pas echt top? Vlak voor de deur meer vaarroutes dan vakantiedagen. Wonen in een dorp met een kerkje op een oude terp. Even verderop de oude binnenstad van de grootste van de Friese elf steden, die een aangenaam dorps karakter heeft weten te behouden. Wie heel bewust heeft gewacht op precies deze gelegenheid om bevoorrecht te wonen op een paar passen van de waterkant, verlangt meer dan een woning waarvan er 13 in een dozijn kunnen. U geeft uw persoonlijke voorkeur al meteen aan, bij het inschrijven voor één van de 11 villa’s. Mooi, gerieflijk en zeer ruim zijn ze stuk voor stuk, maar wat verstaat u onder genieten van een modern, luxueus, nieuw thuis? Tuin op het zuidoosten, riante of zeer riante living? De mogelijkheid om thuis te werken, in een kantoor of praktijkruimte? Hier hoeft u met minder geen genoegen te nemen.

Wat de 11 villa's gemeen hebben: ruim opgezette buitenplaats in natuurlijk groen; in een bosrijke omgeving ontsloten door bruggetjes en water; sfeervol en tijdloos, passend bij de stijl van een landelijke villa; de extra kwaliteiten van een modern woonhuis van nu; gebouwd voor de toekomst: licht, ruim, gasloos en dus all-electric; aangenaam warm door middel van aardwarmte; voorzien van waterwarmtepomp en vloerverwarming (excl. zolder en garage); groene hagen als erfafscheiding om het groene karakter te behouden. Vele opties zijn mogelijk. Voor een groot deel kun je zelf bepalen hoe je woning eruit komt te zien. Een uniek project, op een unieke locatie. Uitgangspunt zijn drie verschillende typen woningen met ruime mogelijkheden om persoonlijke woonwensen te realiseren. Denk hierbij aan; het compleet verlengen van de woning en/of garage, erker, dakkapel en extra dakramen. Het is zelfs mogelijk om een slaapkamer met badkamer en suite te realiseren op de begane grond." Aldus de ontwikkelaar destijds over de in 2019 gerealiseerde 11 villa's in het uiterste N van het dorpsgebied, aan de Catharinaleane (een doodlopende zijweg van de Glinswei), die door de ontwikkelaar dus werden geprofileerd als 'Buitenplaats Hempens'.

- Bestemmingsplan Hempens / Teerns / Zuiderburen / Froskepolle.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Hempens heeft 1 gemeentelijk monument, zijnde de woonterop op De Hoek 1.

- De 15e eeuwse Hervormde Martinuskerk (Skoalledyk 40) is in 1945 afgebrand en in 1948 herbouwd. Op zondagmorgen 9 december 1945 zou de kerkdienst in Hempens om 9.30 uur beginnen, maar door rookontwikkeling bij de kachelpijp in het plafond werd de dienst uitgesteld. Er is geprobeerd met een ladder en een huisbrandblusapparaat het schroeiende hout te doven. Zowel het riet onder de dakpannen als het plafond stonden in lichterlaaie. Diaken A.H. Visser fietste direct naar Leeuwarden om de brandspuit te halen. Met emmers werd water bij de buren gepompt, want de waterleiding is hier pas in 1949 aangelegd. Met bijlen werd een gat in het ijs van de dorpsvaart gekapt om bluswater dichterbij te hebben. Door een krachtige Oostzuidoostelijke wind breidde de brand zich snel uit. De toren, de trap, de preekstoel, het kerkorgel, de klokkenstoel en de torenspits vlogen door het vuur en de harde wind in brand. De Leeuwarder brandweer kon slechts nablussen. Tot Kerstmis 1948 heeft de kerkelijke gemeente haar kerkdiensten in het verenigingsgebouw gehouden. Bouwkundige Ate Visser had een bouwplan klaarliggen, maar er was te weinig geld, een groot tekort aan materiaal en de schade door oorlogshandelingen kreeg voorrang. Op 3 juni 1948 wordt de herbouw van de kerk met spits aan de heer Visser gegund. Op 1 augustus 1948 komen de eerste bouwmaterialen. De oude stenen worden weer gebruikt. De herbouw is op 25 december 1948 gereedgekomen.- Beschrijving van de kerk en het kerkhof.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Hempens en Teerns hebben een eigen 'streekgerecht': het Súderbuorren Ealtsje, een heerlijk zoete likeur.

Terug naar boven

Links / voorzieningen

- Algemeen: - Site van en over Hempens en Teerns.

- Nieuws: - De maandelijkse dorpskrant van Hempens en Teerns, Brêgenijs, is via de link ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Belangenorganisaties: - Doarpsbelang Himpens-Tearns stelt zich ten doel de belangen van het dorp Hempens en de buurtschap Teerns en die van hun inwoners te behartigen in de meest brede zin van het woord. De vereniging beoogt dit doel te bereiken door: het houden van vergaderingen en andere activiteiten; het in contact treden met bevoegde instanties en het onderhouden van dat contact en; het ontwikkelen van enige andere werkzaamheid die dient ter verhoging van het welzijn van de kernen en hun inwoners. - Interview met de voorzitter van Doarpsbelang Himpens-Tearns, Martha Heijenk (jan. 2013).

- "Stichting Visser Bearda Fonds ondersteunt al sinds 1988 gemeenschappelijke initiatieven in het dorp Hempens en de buurtschap Teerns. Direct of indirect genieten alle inwoners van dit fonds. Denk bijvoorbeeld aan het aanleggen van de tuinderij, het amfitheater, het kerkorgel, de aankleding 'de Kop van Teerns' en de bijdragen aan verschillende werkgroepen, comités en de Bining. Reintje Visser-Bearda (1898-1987) wilde met dit fonds het verenigingsleven stimuleren, het behoud van het dorpshuis garanderen en iedereen laten profiteren van het grootste deel van de nalatenschap van haar en haar man. Ate Visser (1897-1969) was een bekend architect en aannemer in het dorp en vervulde een belangrijke positie in het dorpsleven. Hij zat in de kerkenraad en was erelid van de ijsvereniging. Het legaat is bedoeld om innovatieve ideeën te stimuleren die nu en op de lange termijn alle inwoners ten goede komen. Het is geen vanzelfsprekende of jaarlijks terugkerende gift. Door de verminderende renteopbrengsten is het legaat aanzienlijk geslonken en zullen alle aanvragen kritisch worden beoordeeld om er lang plezier van te kunnen blijven hebben. Het stichtingsbestuur is verantwoordelijk voor het correct besteden van het legaat en de revenuen. Wij nodigen iedereen uit om met ideeën te komen waar het dorp nu en in de toekomst plezier aan zal beleven en gebruik van kan maken."

- Dorpshuis: - Het mooie verhaal over het ontstaan van dorpshuis in Hempens is in het Fries, maar 'Hollanders' met enig taalgevoel komen daar vast ook wel uit: "Doarpshûs De Bining is untstien troch it ôfstjitten fan it kofjehûs (kosterswente en sealtsje fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke yn Himpens, oan de Skoalledyk). In kommisje, foarme ût de ferieningen fan Doarpsbelang Himpens-Tearns en de pleatselike kuorbalferiening Wêz-Fluch, krigen it klear, om de besteande kantine fan de kuorbalferiening, te ferbouen ta in doarpshûs. Dat dit slagge, is te tankjen oan de ynset fan bestjoerders en it grutte tal frijwillegers/-sters. Sa koe op 25 Novimber 1989 De Bining har doarren feestelik iepenje, oan It Leechje 1 yn Himpens.

Sûnt die tiid beskikke wij dus oer in eigen foarsjenning wer`t wij as doarpen tigewiis mei binne. Hjir spilet it ferieningslibben en alle oare doarpssaktiviteiten him ôf. Dat d`r fan ôf it begjin oan`t no ta altiten minsken ré wiene om sawol op bestjoerlik as op in oar mêd him/har foar De Bining yn te setten, jout oan hoe grut it draachflak is yn in lytse mienskip. Elts jier, foarit begjin fan it nije fergaderseizoen, wurdt yn oerliz mei de gebrûkers de aktiviteitenaginda opmakke en foar de groep frijwillegers/-sters foar de bar, it skjinmeitsjen, de ônderhâldsploech en de âld-pepier ophellers, in skema ynfult, wannear`t hja tsjinst hawwe."

- Verenigingen, met oprichtingsjaar: - Begrafenisvereniging ‘De Laatste Eer’; Dorpsbelang, 1918; Korfbalclub Wez Fluch 1924; Nut en Nocht, 1959; Toneelvereniging O.K.K., 1914; Vrouwenvereniging 'Mei elkoar ien', 1936; IJsclub ‘Lyts Begjin’, 1909; Zangvereniging ‘Troch sjongen ien’, 1960.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Hempens.

Reactie toevoegen