Hellum

Plaats
Dorp
Midden-Groningen
Duurswold
Groningen

Hellum.jpg

De Hervormde kerk van Hellum.

De Hervormde kerk van Hellum.

Hellum (2).jpg

Tekst en uitleg bij de kerk van Hellum.

Tekst en uitleg bij de kerk van Hellum.

Hellum (3).jpg

De toegangspoort van de Hervormde kerk in Hellum.

De toegangspoort van de Hervormde kerk in Hellum.

hellum_haanssluis.jpg

Dankzij de inzet van inwoners is de sinds 2005 rijksmonumentale Haanssluis N van Hellum niet gedempt maar gerestaureerd, en is een nieuw fietspad niet er overheen maar erlangs gelegd. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Dankzij de inzet van inwoners is de sinds 2005 rijksmonumentale Haanssluis N van Hellum niet gedempt maar gerestaureerd, en is een nieuw fietspad niet er overheen maar erlangs gelegd. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Hellum

Terug naar boven

Status

- Hellum is een dorp in de provincie Groningen, in de streek Duurswold, gemeente Midden-Groningen. T/m 2017 gemeente Slochteren.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Helm.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Hellum grenst in het ZW en W aan Schildwolde, in het NW aan het Schildmeer en Steendam, in het NO ook aan Steendam en in het O en ZO aan Siddeburen, en ligt NO van Slochteren en Froombosch, ZO van Overschild, Z van Appingedam, ZW van Tjuchem, WZW van Wagenborgen, WNW van 't Waar, NW van Nieuw Scheemda en NNW van Noordbroek.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Hellum 118 huizen met 693 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 225 huizen met ca. 560 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het oudste bewaarde muziekstuk uit de noordelijke Nederlanden komt uit Hellum. Het betreft een Paasspel in een middeleeuwse missaal die wordt bewaard in het Catharijneconvent in Utrecht.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Hellum heeft 4 rijksmonumenten, zijnde de Hervormde kerk met toren, de Haanssluis, de 18e-eeuwse boerderij van het Oldambster type op Hoofdweg 27 en huis Helmheerd uit 1882 van architect Oeds de Leeuw Wieland op huisnr. 54.

- Het Hervormde (PKN) kerkje is rond 1100 gebouwd op een fundering van veldkeien en is vele malen vernieuwd. In de kerk hangen de 2 oudste rouwborden van de provincie Groningen, van het geslacht Rengers. Deze familie bewoonde rond 1400 de borg Menolda in Hellum.

- De Haanssluis (Heerenhuisweg 4) uit 1866, gelegen aan het Schildmeer in de Haansvaart, is in 2005 benoemd tot rijksmonument. De Haansvaart diende vroeger voor het vervoer van vruchtbare wierdegrond, bieten en aardappelen tussen het Schildmeer en Hellum (en het 'arme' zand naar elders af te voeren). Om dat transport mogelijk te maken zijn Haansvaart en Haanssluis in 1866/1867 gebouwd in opdracht van landbouwer Hindrik de Haan, die een boerderij met landerijen Z van het dorp had. Zijn zoon Johannes de Haan heeft de sluis in 1909 herbouwd, waarbij hij waarschijnlijk materiaal van de oude sluis heeft gebruikt. Bij hoog water werd de schutsluis als keersluis gebruikt om hoog water van het Schildmeer te weren van de gronden van de aldaar gelegen Duurswolder polders. Na de Tweede Wereldoorlog raken vaart en sluis in onbruik. Nadat in de jaren zeventig het laatste schip de sluis passeert, wordt de sluis in 1974 door de Provincie buiten gebruik gesteld en raakt vervolgens in verval.

Vanaf 1998 zijn door Dorpsbelangen Hellum (waaronder Henk de Haan - de achterkleinzoon van Hendrik de Haan - die nog steeds op dezelfde boerderij woont) plannen gemaakt om de sluis te herstellen, waartoe door vrijwilligers in 2001 Stichting Haansvaart is opgericht, die de vervallen sluis in eigendom krijgt. Vervolgens wordt gepoogd om fondsen te verwerven voor de restauratie. Omdat een status als rijksmonument betekende dat dan 70% van de kosten (ongeveer 500.000 euro) door het rijk zouden worden gedragen, maakte de stichting zich vervolgens sterk om die status voor de sluis te verwerven. Na een afwijzing in 2002, keurt de Rijksdienst voor de Monumentenzorg na bezwaar de aanvraag in 2005 wél goed. Met name vanwege de aanwezigheid van de troggewelven en kubbestijlen, die vroeger veel werden toegepast, maar waarvan maar weinig voorbeelden bewaard zijn gebleven.

Na toekenning van subsidie in 2009 is de sluis in 2010 gerestaureerd. Ook de directe omgeving heeft gelijk een 'facelift' gekregen; In het kader van het Natuurnetwerk Nederland zijn rond de sluis de Haansplassen aangelegd. En de gemeente Slochteren heeft een fietsbrug gebouwd om zo een 'ontbrekende schakel' in de Internationale Dollardroute te creëren en een 'rondje Schildmeer' mogelijk te maken. De sluis is toegankelijk voor lichtere boten als platbodems en kano's. Bij de sluis staat de voormalige sluiswachterswoning het Sluushoes.

Terug naar boven

Evenementen

- Kloksmeren. Jaarlijks wordt op oudejaarsdag door een aantal vrijgezelle mannen met de collectebus geld opgehaald om 'de klok te smeren' (in de praktijk is dat 'de keel smeren'). Deze traditie is een heel oud gebruik, begonnen tussen 1100 en 1300 na Christus. In de overgang van het oude jaar naar het nieuwe jaar worden de kerkklokken geluid. Men luidt de klok om boze geesten te verdrijven die het land en het vee onvruchtbaar kunnen maken. Het is vrij uniek en wordt alleen gedaan in Hellum, Schildwolde en Siddeburen. Met het geld dat wordt opgehaald op oudejaarsdag wordt drank gekocht om te schenken tijdens het luiden van de kerkklok tussen 23.30 uur oudejaarsavond en 02.00 uur nieuwjaarsmorgen. Naast het klokluiden wordt het Nieuwjaar uitbundig gevierd in dorpshuis Tonegido. Het geld dat dan nog overblijft wordt geschonken aan een plaatselijk of regionaal goed doel.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, is de Haansvaart de ijsbaan van Hellum. Het bestuur van IJsvereniging Voorwaarts zorgt dan voor het eventueel sneeuwvrij maken van de vaart en in de avonduren is er verlichting langs de baan. Indien mogelijk wordt er ook een schaatswedstrijd worden gehouden.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Het Helmster Ommetje is een rondwandeling van 5 km door het dorp en de directe omgeving.

- Stichting De Helmster Klokkenluider organiseert in de kerk van Hellum regelmatig concerten en andere activiteiten op het gebied van kunst en/of cultuur.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Hellum (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Dorpsbelangen Hellum.

- Dorpshuis: - De geschiedenis van Dorpshuis Tonegido (= Tot Ons Nut En Genoegen Is Dit Opgericht) begint al vóór dat het gebouw in Hellum stond (1976). Het gebouw is namelijk eigenhandig uit Nieuweschans gehaald. De Schanskers deden het van de hand. De Helmsters wisten er wel raad mee. Op tientallen boerenwagens ging het van oost naar west. Het basisgebouw staat er nog steeds, maar is niet meer te herkennen. Later is er de kleine zaal achter gebouwd en tot twee keer toe bouwden de Helmsters een mortuarium aan het gebouw vast. Het huidige mortuarium (aan de achterkant) voorziet in een behoefte in de gemeente. Na de grote verbouwing in 2010, met veel zelfwerkzaamheid van de inwoners (waarbij bijv. de houten vloer in de grote zaal is vervangen door cementdekvloer op schuimbeton met vloerverwarming) voldoet het complex weer helemaal aan de eisen des tijds.

- Onderwijs: - Basisschool De Ent is een kleine dorpsschool met ca. 50 leerlingen.

- Muziek: - Bij de band ParisHellum ligt het accent vooral op muziek uit de jaren zestig / zeventig, met hier en daar een uitstapje en veel (swing)blues.

- Overige verenigingen: - Toneelvereniging De Helmster Schans.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Hellum en - idem alg.

Reactie toevoegen