Harmelen

Plaats
Dorp
Woerden
Groene Hart
Utrecht

harmelen rijksweg 1919 [640x480].jpg

Op deze ansichtkaart van precies 100 jaar geleden is het nog 'iets' rustiger dan tegenwoordig op de Rijksweg in Harmelen...

Op deze ansichtkaart van precies 100 jaar geleden is het nog 'iets' rustiger dan tegenwoordig op de Rijksweg in Harmelen...

harmelen_3.jpg

De neoromaanse H. Sint Bavokerk in Harmelen uit 1917. In 2017 is dan ook met allerlei activiteiten het 100-jarig bestaan van de kerk gevierd.

De neoromaanse H. Sint Bavokerk in Harmelen uit 1917. In 2017 is dan ook met allerlei activiteiten het 100-jarig bestaan van de kerk gevierd.

harmelen_bavokerk_100_jaar_2017.jpg

De Bavokerk in Harmelen dateert uit 1917. In 2017 is daarom het 100-jarig bestaan van de kerk gevierd. Toevallig was tegelijk ook groot onderhoud aan de kerk hard nodig, dus ook daar wordt hard aan gewerkt. Zie daarvoor het kopje Bezienswaardigheden.

De Bavokerk in Harmelen dateert uit 1917. In 2017 is daarom het 100-jarig bestaan van de kerk gevierd. Toevallig was tegelijk ook groot onderhoud aan de kerk hard nodig, dus ook daar wordt hard aan gewerkt. Zie daarvoor het kopje Bezienswaardigheden.

1-_mg_4202.jpg

Over de brug van het water de Bijleveld komen we in de Dorpsstraat van Harmelen met zijn mooie monumentale huizen.

Over de brug van het water de Bijleveld komen we in de Dorpsstraat van Harmelen met zijn mooie monumentale huizen.

harmelen_2.jpg

De Hervormde kerk van Harmelen gezien vanuit de Kalverstraat, de mooiste plek om de kerk ten voeten uit te fotograferen.

De Hervormde kerk van Harmelen gezien vanuit de Kalverstraat, de mooiste plek om de kerk ten voeten uit te fotograferen.

harmelen_5.jpg

De mooie De Joncheerelaan langs een zijrivier van de Oude Rijn; de Bijleveld.

De mooie De Joncheerelaan langs een zijrivier van de Oude Rijn; de Bijleveld.

harmelen.jpg

Vanaf de Uitweg zien we naar de overzijde ven de Oude Rijn in het hart van Harmelen naar het Jaagpad.

Vanaf de Uitweg zien we naar de overzijde ven de Oude Rijn in het hart van Harmelen naar het Jaagpad.

harmelen_4.jpg

Dorpsgezicht van Harmelen, maar als je zo de foto bekijkt lijkt de plaats eigenlijk een kleine stad en als je een ijsje zit te likken in de Kalverstraat met zicht op de mooie Hervormde kerk dan helemaal.

Dorpsgezicht van Harmelen, maar als je zo de foto bekijkt lijkt de plaats eigenlijk een kleine stad en als je een ijsje zit te likken in de Kalverstraat met zicht op de mooie Hervormde kerk dan helemaal.

harmelen_6.jpg

Van de Rijnlaan naar het mooie Jaagpad kom je over een rustiek bruggetje en dat maakt het allemaal nog extra mooi in Harmelen.

Van de Rijnlaan naar het mooie Jaagpad kom je over een rustiek bruggetje en dat maakt het allemaal nog extra mooi in Harmelen.

harmelen_gemeentekaart_kuijper_anno_ca._1870.jpg

Harmelen gemeentekaart J. Kuijper anno ca. 1870

Harmelen gemeentekaart J. Kuijper anno ca. 1870

harmelen.jpg

Zeg maar gerust mooi Harmelen!

Harmelen

Terug naar boven

Status

- Harmelen is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Groene Hart, gemeente Woerden. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

- De toenmalige gemeente Harmelen is in 1857 vergroot met de gemeente Gerverscop, in 1954 met delen van de gemeenten Vleuten en Veldhuizen en in 1989 met een deel van de gemeente Linschoten.

- Onder het dorp Harmelen vallen ook de buurtschappen Breudijk, Gerverscop, Haanwijk, Harmelerwaard, Indijk, Putkop en Reijerscop. Dit zijn 7 buurtschappen in totaal.

- Wapen van de voormalige gemeente Harmelen. - Wapen van de voormalige gemeente Indijk.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Ca. 1220 Harmalen, 1333 Heermalen, 1334 Heremael.

Naamsverklaring
Samenstelling van harja* dat is geworden tot heer 'leger' (vergelijk Heers) en het Germaanse maþla-* 'volksvergadering, plaats van rechtspraak', ook 'plaats van bijeenkomst, verzamelplaats'. De militaire naamgeving stamt vermoedelijk uit de periode 695-714 AD, toen de hofmeier Pepijn versterkingen aanlegde ter verdediging van het op de Friezen veroverde gebied. Ter plekke gevonden aardewerkscherven duiden op menselijke bewoning in de Karolingische periode.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Kwakbollenpoel.

Terug naar boven

Ligging

Harmelen ligt O van Woerden, W van Vleuten en De Meern, aan de Leidse Rijn, die hier overgaat in de Oude Rijn, en grenst in het Z aan de A12.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Harmelen 162 huizen met 1.185 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 91/668 (= huizen/inwoners), de buurtschappen Bijleveld 8/61, Harmelerwaard 8/40, Reijerscop (ged.) 5/31, Indijk 37/290 en Geestdorp (ged.) 3/18 en de polder Haanwijk 10/77. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 3.500 huizen met ca. 8.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Historisch-geografisch
De oudste bewoning van het grondgebied van Harmelen moeten we zoeken in Oudeland en Harmelerwaard, op de hogere kleigebieden. In de 11de en 12de eeuw worden in opdracht van de bisschoppen van Utrecht veel 'woeste' veengronden ontgonnen. Het karakteristieke patroon van sloten en polders is onder meer in die periode ontstaan. De nieuwe boerderijen moeten bewoond zijn, zodat de verplichtingen uit het 'cope-contract' kunnen worden nagekomen. De buurtschapsnamen Teckop, Gerverscop, Putcop en Reijerscop herinneren nog aan deze periode.

Bestuurlijk
De nieuw gestichte polders worden de nieuwe gerechten of heerlijkheden. Samen met het Oudeland en de Harmelerwaard vormen zij het kerspel Harmelen. In de Franse tijd (rond 1800) worden de gerechten opgeheven en komt er de gemeente, die de voormalige gerechten Harmelen, Haanwijk, Bijleveld en Harmelerwaard omvat. De gemeente Gerverscop omvat de vroegere gerechten Gerverscop en Breudijk. Indijk en Teckop worden afzonderlijke gemeenten onder de provincie Holland. Indijk wordt in 1820 bij de provincie Utrecht en de gemeente Harmelen gevoegd. Reijerscop wordt een deel van de gemeente Veldhuizen.

Station en treinramp
Het station van Harmelen lag in de buurtschap Putkop. Ook de grootste treinramp in onze geschiedenis, die in 1962 'bij Harmelen' heeft plaatsgevonden, speelde zich daar af. Daarom worden beide beschreven op de pagina van buurtschap Putkop.

Bedrijvigheid
Bedrijventerrein De Putkop huisvest vooral lokale en regionale bedrijven op het gebied van technische productie, transport en dienstverlening. In het buitengebied van Harmelen is sprake van veeteelt, fruitteelt en glastuinbouw.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de voormalige gemeente) Harmelen, kun je terecht bij de volgende instanties, sites en literatuur:

- Artikel over de geschiedenis van Harmelen door RHC Rijnstreek en Lopikerwaard.

- Stichts-Hollandse Historische Vereniging.

- Over de geschiedenis van Harmelen is een hele reeks aan publicaties verschenen. Onder de link vind je daar een overzicht van.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De polder Bijleveld, Z van Harmelen, moet een groene buffer blijven tussen Groot-Utrecht en Woerden. De polder werd ooit aangewezen als glastuinbouwlocatie, later als bedrijventerrein en wordt anno 2016 bedreigd door woningbouw-plannen. Stichting Groene Hart en De Groene Buffer hebben laten onderzoeken hoe Polder Bijleveld een duurzame groene inrichting kan krijgen. In de Ruimtelijke Agenda Woerden van 27 februari 2014 hebben gemeente Woerden en provincie Utrecht afspraken gemaakt over een duurzame groene inrichting van de polders Breeveld, Haanwijk (beide W van Harmelen) en Bijleveld, op zoek naar groene ontwikkeling, alsmede het opstellen van een stappenplan en een structuurvisie voor de 3 polders. Stichting Groene Hart en De Groene Buffer willen dat provincie en gemeente zich aan hun woord houden. Want alleen door zo’n duurzame inrichting van de 3 polders kan worden voorkomen dat de polder in de toekomst ten prooi valt aan woon- of bedrijfsbebouwing t.b.v. de agglomeratie Utrecht.

- Van augustus 2016 tot januari 2017 is in Harmelen een nieuwe dramaserie opgenomen van Endemol / RTL / Videoland. Inwoners hebben de kans gekregen om in de serie te figureren, als persoon of middels hun huis of tuin als draailocatie.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Harmelen heeft 26 rijksmonumenten.

- Harmelen heeft 23 gemeentelijke monumenten.

- De huidige neoromaanse RK Sint Bavokerk is min of meer gereed gekomen in 1917 en is een ontwerp van architect Jan Stuyt. We zeggen bewust 'min of meer', omdat er in en na de tijd van de Eerste Wereldoorlog schaarste is aan allerlei materialen. Daarom duurt het na de inwijding nog een aantal jaren voor de kerk geleidelijk gecompleteerd wordt; noodgedwongen wordt er gebruik gemaakt van onderdelen uit de oude kerk, o.a. het altaarkruis, de preekstoel en het orgel. Zelfs de vloer van het priesterkoor is niet betegeld, omdat de tegels niet verkrijgbaar zijn. Van het ciborium-altaar, dat er volgens de plannen van architect Stuyt moet komen, staat alleen de altaartafel. De marmeren pilaren ontbreken en het koperen baldakijn wordt pas in 1920 geleverd. Het altaar-kruis versierd met 12 carneoolstenen wordt nog eens drie jaar later geleverd en de bijbehorende beelden van de H. Maagd en Sint Johannes zijn er nooit gekomen.

Pastoor Van de Waarden neemt rond zijn 40-jarig jubileum het initiatief om de kerk te verfraaien. In 1934 wordt de nieuwe preekstoel geplaatst en de eerste grote gebrandschilderde ramen worden een jaar later geleverd. Harrie Sterk, een oud plaatsgenoot, zorgt voor prachtige muurschilderingen. In de oorlogsjaren worden de klokken op last van de Duitsers verwijderd. In 1949 moeten de muren van de toren opnieuw gevoegd worden. Van de steigers wordt handig gebruik gemaakt om de nieuwe luidklokken in de toren te plaatsen.

Deze kerk heeft 3 voorgangers gehad. Na de Reformatie worden de katholieken uit de wijde omgeving verzorgd vanuit de kapel Op 't Hoogt bij kasteel De Ham te Vleuten. Dankzij bemiddeling van de katholieke kasteelheer mag daar een pastoor verblijven. In 1795, als door de Fransen alle kerkgenootschappen gelijk worden geschakeld, biedt dhr. G.A. van Dijck een huis aan op de Dorpsstraat (het hoekpand ten oosten van de Rijnbrug) dat als pastorie wordt ingericht. Er achter verrijst een kerkje. Deze kerk wordt in 1839 op dezelfde plaats vervangen door een nieuwe Bavokerk, die dienst heeft gedaan tot 1916. Daarna is het gebouwtje gesloopt. Op die plek staat nu het complex bejaardenwoningen 'Gaza'.

De Geloofsgemeenschap van de H. Bavo maakt deel uit van de Parochie van de H. Drie-eenheid. - In 2017 viert men het 100-jarig bestaan van de Bavokerk. Onder de link kun je zien wat er gedurende het jaar in dit kader te doen is. Toevallig valt dit samen met een dringend advies van de Monumentencommissie om de buitenkant van de kerk grondig op te knappen. Dus ook daar wordt anno 2017 hard aan gewerkt. Het betreft o.a. de volledige kerktoren, incl. dak, scheuren in het metselwerk, verankeringen, herstel van pleisterwerk en houtrot. Ook de glas-in-loodramen in de toren worden hersteld, tezamen met alle sierelementen. Ook het uurwerk en de kerkhaan worden opgeknapt. Vervanging kapotte dakpannen op het dak van de kerk (dat is ca. 75% van de dakpannen) en waar nodig dakbeschot en dakgoten. De leien op de absis, de asbest leien op de toren, op de kleine toren aan de Bavohof zijde, op de verbindingsgang tussen kerk en Bavohof en op de uitbouw links van de kerk entree worden allemaal vervangen door nieuwe leipannen. In de jaren vijftig is de bekroning boven de absis verwijderd vanwege de slechte staat waarin deze verkeerde. Deze kleine opbouw in de vorm van een klokkentorentje wordt in de oorspronkelijke vorm teruggebracht. Een forse kostenpost is het herstellen van de glas-in-lood kerkramen incl. de verankeringen. Dat kost ca. €300.000.

- Ondanks alle verwoestingen heeft de Hervormde (PKN) kerk nog bouwsporen in zich die terug gaan tot de 14e eeuw. De huidige vorm van de kerk dateert uit de 15e eeuw. De restauratie van de kerk na de grote kerkbrand van 1900 is te danken aan architect Pierre Cuypers. Elementen als de toegang en de stenen balustrade rond de kerktoren zijn van zijn hand. Onder de architecten E.G. en J.C. Wentink wordt het verdere ontwerp voor de restauratie gemaakt, die in 1901 grotendeels gereed komt. - Hervormde Gemeente Harmelen.

- Kapel bij Huize Gaza.

- Gereformeerde Kerk (PKN) De Open Poort uit 1977. - Protestantse Gemeente De Open Poort.

- De voormalige Gereformeerde Kerk (Dorpsstraat 185) uit 1889 is tegenwoordig in gebruik als winkel.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Kwakbollen. - Reportage carnavalsoptocht 2014 in Harmelen door Woerden TV.

- Gondelvaart over de Oude Rijn (op de vrijdag voorafgaand aan Koningsdag).

- Oranjevereniging Harmelen organiseert naast uiteraard Koningsdag jaarlijks ook nog een aantal andere evenementen door het jaar heen.

- Avondvierdaagse (eind mei / begin juni).

- Grote Septembermarkt (1e zaterdag van september) met ca. 200 handelaren. Tevens vrijmarkt met ca. 120 plaatsen. Deze markt trekt jaarlijks ca. 15.000 bezoekers.

- Sinds 2011 is er op een dinsdag in september de Techniekdag Harmelen. Deze dag is een samenwerking tussen Harmelense ondernemers, sponsoren en middelbare scholen uit de regio. De bedoeling van deze dag is om basisschoolleerlingen uit Harmelen en Haarzuilens enthousiast te maken voor techniek. Op verschillende pleinen maken ca. 400 kinderen op speelse wijze kennis met specialismen als electro, bouw, metaal, loodgieterij, dakbewerking, IT en autotechniek. Alles is interactief. Kinderen mogen zelf met hun handen en hoofd aan de gang.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Potterskaderoute (9 km) is een ANWB-wandeling langs het riviertje de Oude Rijn, over graskaden en oeverwallen, door veen- en weidegebied, grotendeels over onverharde paden. De route begint bij de Kalverstraat, naast de Hervormde kerk, waar parkeergelegenheid is. Hier staat ook een informatiepaneel over deze route. De gehele route wordt aangegeven met zeshoekige borden en is daardoor makkelijk te lopen. Vanuit het oude dorpshart van Harmelen loopt de route al snel over het Jaagpad langs de Oude Rijn en blijft deze volgen tot aan de spoorlijn waarna de route, langs weilanden, afbuigt richting Woerden. Even later slaat de route linksaf en volg je een pad dwars door het weiland, de Potterskade. Je loopt hier langs moeras- en rietstroken met wisselend grasland en hakhoutbosjes. Vanaf de Potterskade loop je grotendeels over een smal paadje door hakhoutbosjes over de Haanwijksekade en Hollandsekade richting Harmelen. Bij de Haanwijkersluis kom je weer uit de hakhoutbosjes en wandel je langs de andere oever van de Oude Rijn terug naar je beginpunt in de dorpskern.

- Natuur-, milieu-educatief en historisch centrum De Kievit is een natuurterrein gelegen aan de Hollandse Kade, met o.a. een boomgaard met oude fruitrassen, een grote bloemen- en kruidentuin en een bloemrijk hooiland.

- Recreatiecentrum H2O is een overdekt zwembadcomplex met een wedstrijdbad van 25×15 meter (dat aan alle eisen voor zwem- en waterpolowedstrijden voldoet), peuterbad en verschillende zalen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Harmelen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Actualiteiten m.b.t. Harmelen op Facebook.

- Lokale links: - Harmelen linkspagina.

- Belangenverenigingen: - Dorpsplatform Harmelen.

- MFC: - Multifunctioneel Centrum Dezibel is recentelijk gerenoveerd en voldoet weer helemaal aan de eisen des tijds. Dezibel is het vaste onderkomen voor diverse vereniging. Daarnaast zijn 2 zalen te huur voor evenementen en dergelijke.

- Onderwijs en kinderopvang: - St. Bavoschool. - Basisschool De Fontein. - Basisschool De Horizon. - Kinderdagverblijf Nijntje Pluis. - BSO Baloe.

- Jeugd en jongeren: - De in 1965 opgerichte jongerenvereniging Crespon KPJ Harmelen is er voor en door leden, waar iedereen in een sociale en respectvolle omgeving elkaar ontmoet en met elkaar omgaat door middel van afwisselende activiteiten. Verder kunnen leden zich door functies binnen het bestuur of commissies persoonlijk ontwikkelen. - Het in 1961 opgerichte Jong Nederland Harmelen wil kinderen en jongeren in hun vrije tijd de mogelijkheid bieden om te spelen, voor ontspanning en ontplooiing.

Bij Scouting besteden kinderen en jongeren hun vrije tijd op een actieve en uitdagende manier. De jeugdleden hebben veel plezier met elkaar en leren samen te werken en respect te hebben voor de ander. Kinderen en jongeren ontwikkelen zich bij Scouting op een natuurlijke manier tot zelfstandige mensen en krijgen de ruimte om te ontdekken en te leren. De vrijwilligers van Scouting Willem-Alexander zorgen er voor dat dit kan in een veilige en vertrouwde omgeving.

- Sport: - Tennisvereniging Triaq.

- Overige verenigingen: - Toneelvereniging HARTO is opgericht in 1977 en heeft ca. 25 leden, waarvan het grootste deel actief speelt. De niet actief spelende leden houden zich voornamelijk 'achter de schermen' bezig met zaken als belichting, geluid, kleding, grime en decor. Nieuwe, jonge mannelijke acteurs (actrices zijn momenteel oververtegenwoordigd) en mensen die in clubverband graag achter de schermen van een toneelvereniging willen werken, zijn van harte welkom. Ervaring is niet nodig.

- Zorg en welzijn: - Woonzorgcentrum Gaza. - Zorgcentrum Vijverhof. - De nieuwbouw van het huidige seniorenapparementencomplex De Driesprong is in 2014 gereed gekomen. - Geschiedenis van De Driesprong. - Ben je een alleenstaande oudere die samen lunchen veel gezelliger vindt dan alleen eten of ‘vergeet’ je ook wel eens om te lunchen? Dan ben je op donderdag van harte welkom bij de Inlooplunch in Harmelen. Je hoeft je niet van te voren aan te melden en er zijn geen kosten aan verbonden. - Zorgboerderij Rita Rijntjes.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Harmelen alg. en - idem oud. - Huwelijken gerecht Harmelen 1646-1811.

Reactie toevoegen