Halle

Plaats
Dorp
Bronckhorst
Achterhoek
Gelderland

halle_plaatsnaambord_kopie.jpg

Halle is een dorp in de gemeente Bronckhorst. T/m 2004 gemeente Zelhem. (© H.W. Fluks)

Halle is een dorp in de gemeente Bronckhorst. T/m 2004 gemeente Zelhem. (© H.W. Fluks)

halle_zandweg_kopie.jpg

De meeste zandwegen in de buitengebieden van ons land zijn in de loop der jaren geasfalteerd of anderszins verhard. In het buitengebied van Halle zijn gelukkig nog zandwegen bewaard gebleven. (© H.W. Fluks)

De meeste zandwegen in de buitengebieden van ons land zijn in de loop der jaren geasfalteerd of anderszins verhard. In het buitengebied van Halle zijn gelukkig nog zandwegen bewaard gebleven. (© H.W. Fluks)

Halle

Terug naar boven

Status

- Halle is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Achterhoek, gemeente Bronckhorst. T/m 2004 gemeente Zelhem.

- Onder het dorp vallen ook de buurtschappen Halle-Heide, Halle-Nijman (deels) en Meuhoek.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1263 Hall, 1343 Halle, 1366 Hallen, 1844 Halle of Hal. De identificatie van midden 11e eeuw Halla met dit dorp is niet correct (dat heeft betrekking op het dorp Hall).

Naamsverklaring
Samenstelling van het Germaanse halha-* 'bocht of uitloper van het hoogland' en lo 'licht, open bos'. Het dorp ligt in een glooiend landschap. Hier kan nog aan worden toegevoegd dat de naam ook als Oudsaksisch halla 'zaal', Middelnederlands halle 'overdekte markt' is opgevat.(1)

Terug naar boven

Ligging

- Halle ligt NO van Doetinchem, NW van Varsseveld.

- Halle ligt op de Halserug, een 16 km lange ZO-NW lopende dekzandrug. Over deze rug loopt een historische weg, de Romienendiek. Deze weg is zowel cultuurhistorisch als aardkundig van belang.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft het dorp 110 huizen met 690 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorpsgebied in totaal ca. 900 huizen met ca. 2.300 inwoners, verdeeld in ca. 250 huizen met ca. 650 inwoners in de dorpskern en ca. 650 huizen met ca. 1.650 inwoners in de buurtschappen Halle-Heide en Halle-Nijman en het buitengebied van het dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

Kerkelijk
De aanvankelijke buurtschap Halle heeft zijn ontstaan te danken aan de Halschemarke. Dat is het gebied tussen Doetinchem, Varsseveld, Lichtenvoorde en Ruurlo en is tevens een deel van Zelhem. De Halserug, een langgerekt hoger deel, is het gebied voor de landbouw. Daar omheen liggen de erven, de boerderijen waarvan diverse oorspronkelijk reeds uit de 13e of 14e eeuw dateren. Daar omheen liggen de uitgestrekte heidevelden en veengebieden. Erve Obelink is tussen de 14e en 19e eeuw het belangrijkste erf, omdat de eigenaar daarvan tevens de erfmarkenrichter is.

In verband met de opheffing van de Marke begin 19e eeuw worden de bestaande wegen door het markebestuur verbeterd alvorens de burgerlijke gemeente het beheer daarover gaat voeren. Zo ook de weg vanaf de Landeweer richting Varsseveld en over de Halserug tot de Obbink- en Essinkmark. Daar splitst de weg zich naar Bocholtseweg en Aaltenseweg. Rond 1820/1830 worden vele wegen door de overheid aangepast en/of verbeterd, zo ook de weg die over de enk loopt tot de grens van de Obbink- en Essinkmark. De gemeente Zelhem koopt van de Obbink-en Essinkmarkeigenaren een strook grond van circa 900 meter lengte om de weg door te trekken richting Zelhem. Dat wordt de hoofdverbinding Zelhem - Varsseveld. De eigenaren krijgen het pootrecht langs dat deel van de weg om er bomen te poten. Met dit laatste stuk wegverbetering, dat in 1842 wordt afgerond, krijgt Halle een sterkere ontwikkelingsmogelijkheid tot de buurtschap die het geworden is.

Van de kern Halle naar de kerk in het dorp Zelhem is bijna zes en naar Varsseveld bijna 5 km. Medio 19e eeuw gaan de Hallenaren al eeuwenlang in Zelhem of Varsseveld naar de kerk. Iedere week die afstand lopen of met paard en wagen. Voor hen die aan de randen bij Ruurlo of Achter-Zieuwent (nu Mariënvelde) wonen, betekent dat meer dan anderhalf uur onderweg zijn. Zomer en winter. Door weer en wind over zandwegen en modderpaden. Voor een goede geloofsbeleving en een saamhorigheidsgevoel is dat geen aanbeveling. In de buurtschap groeit dan ook de wens naar een eigen kerk.

De buurtschap is in 1852 gegroeid tot een omvang van 128 huizen met 707 inwoners, waarvan zich 625 Hervormd noemen. Groot genoeg voor een eigen kerk. Die steeds sterker wordende wens en de onderlinge gesprekken daarover leiden eind 1851 tot een commissie die zich sterk gaat maken voor een zelfstandige kerkelijke gemeente, met een eigen kerkgebouw, een eigen pastorie, en een eigen dominee. Na enkele moeizame jaren van overleg en voorbereiding - de Hervormde Gemeente Zelhem stribbelt nogal tegen omdat men niet blij is met afname van zoveel parochianen en daarmee inkomsten - wordt dan in 1858 de Hervormde Gemeente Halle ingesteld, en komt de lang gewenst kerk er ook in dat jaar. Dit alles is een citaat uit, en voor uitvoerige nadere informatie over wat vooraf ging en hoe het verder ging, kun je terecht bij dit artikel over de geschiedenis van de Hallse kerk en kerkelijke gemeente, door Gerrit Rijsdorp.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In maart 2018 is het Dorpsplan Halle verschenen. - Zie hier de videoreportage van de presentatie van het Dorpsplan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Halle heeft 8 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde Grote Kerk uit 1858 is in 1945 door oorlogshandelingen verwoest. Als opvolger komt er in 1951 de huidige Protestantse (PKN, voorheen Hervormde) Grote Kerk (Dorpsstraat 19) van de Protestantse Gemeente Halle.

- Het in 2010 gerealiseerde Landgoed Heidevloed, gelegen ZW van Halle rond de weg Heidevloed, heeft de Architectuurprijs Achterhoek 2011 gewonnen. Zie ook de toelichting, met foto's, op de site van architect Vincenth Schreurs, en deze dronevideo van het landgoed.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op een zaterdag eind mei organiseert Muziekvereniging Euterpe haar jaarlijkse gezellige Rommel- en Boekenmarkt, van 10.00 uur tot 14.00 uur. Er is een zeer uitgebreid aanbod en goed gesorteerd. Er is voor iedereen wel iets leuks te vinden, zoals boeken, gereedschap, huisraad, kleding, kleine meubelen en speelgoed. Entree € 2,00.

- Kermis (gedurende 4 dagen eind juni / begin juli).

- Rommelmarkt van de voetbalvereniging (juli).

- Halse Dagen (september).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In het buitengebied tussen Zelhem en Halle hebben buurtbewoners in 2002 de ca. 6 km lange wandelroute Boelekeerlspad aangelegd. De wandeling voert afwisselend door bos en agrarisch gebied. De route is uniek, omdat het een puur particulier initiatief is van enthousiaste buurtbewoners. Hij loopt door een gebied waar ruilverkaveling heeft plaatsgevonden en waar grote stukken zijn ingericht als natuurgebied. De bezoekers krijgen daardoor een rijk geschakeerde wandeling voorgeschoteld, door bos, heide, moeras, grasland, akkers en langs open water. Het pad is genoemd naar de 'boelekeerl', een boeman waarmee in vroeger tijden kinderen angst werd aangejaagd om ze op die manier bij putten, sloten en poelen vandaan te houden: "De boelekeerl zit onder 't vlonder, doarumme meug i-j nooit dichte bi-j 't water of bi-j de kolk kommen."

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Halle's Belang.

- Dorpshuis: - De voormalige Gereformeerde kerk uit 1937 (Dorpsstraat 85) was door het samengaan van hervormden en gereformeerden tot Protestantse Gemeente Halle (PKN) niet meer nodig. Het pand is in 2011 verbouwd tot Dorpshuis De Korenaar met huisartsenpraktijk.

- Onderwijs: - De Dorpsschool is in 2013 uitgebreid, omdat zij de leerlingen van de basisscholen in de buurtschappen Halle-Heide en -Nijman, die in 2013 zijn gesloten, erbij heeft gekregen.

- Muziek: - Muziekvereniging Euterpe is opgericht in 1912.

- Sport: - Sportvereniging s.v. Halle heeft afdelingen voor voetbal en volleybal.

- Halmac is een bij de KNMV aangesloten motocrosscircuit. Ze hebben een grote baan en een jeugdbaan.

Reactie toevoegen