Halderberge

Gemeente
Halderberge
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

Halderberge

Terug naar boven

Status

- Halderberge is een gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat.

- De gemeente Halderberge is in 1997 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Oud en Nieuw Gastel, Hoeven en Oudenbosch. Het gemeentehuis staat in Oudenbosch.

- De gemeente Halderberge omvat de dorpen Bosschenhoofd, Hoeven, Oud Gastel, Oudenbosch en Stampersgat, en de buurtschappen De Heul, De Spie, Galgestraat, Gastelsveer, Gors, Heinsberg, Kruisstraat, Kuivezand, Moleneind, Nieuwenberg (deels), Palingstraat, Schans en Stoof. Bij elkaar omvat de gemeente dus 5 dorpen en 13 buurtschappen. Ook voor de recent afgebroken buurtschap Kapelberg, die grotendeels onder Oud Gastel viel, hebben wij een pagina aangemaakt.

- Wapen van de gemeente Halderberge.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Halderberge.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Aanvankelijk werd in de ontwerpherindelingsregeling voor de nieuwe gemeente als werknaam Oudenbosch aangehouden, zijnde de naam van de grootste bij de samenvoeging betrokken gemeente. Vervolgens stelden Oud en Nieuw Gastel en Hoeven als definitieve gemeentenaam de naam Markland voor, waar Oudenbosch zich niet in kon vinden. Daarna werd de heemkundekringen binnen het gebied van de nieuwe gemeente gevraagd een onderzoek in te stellen naar een op de historie gebaseerde gemeentenaam. De kringen kwamen unaniem met het voorstel Halderberge, wat het dus uiteindelijk ook is geworden. Overigens was deze naam bij de streekbewoners al langer bekend vanwege de Halderbergselaan in Hoeven en het daaraan gelegen eetcafé D’n Halder.

Naamsverklaring
- “De oorsprong van het toponiem Halderberge is niet eenduidig vast te stellen. Een eerste variant verklaart Halderberg uit Halreberg, waarbij de naam Halre vervolgens is afgeleid van Harle. De samenstelling van har of haar en le of lo staat dan respectievelijk voor een zandige heuvelrug en een bosje op hoge zandgrond. De tweede variant zoekt de betekenis van Halreberg in het Germaans, met name in halan berga waarbij halu staat voor afhellend en berga voor berg. Zowel het beeld van een beboste zandige heuvelrug als dat van een afhellende berg past in het 13e-eeuwse landschap alhier.

De vaststelling van Halderberge als gemeentenaam betekent een blijk van waardering voor de monniken van de abdij van Sint Bernard, die in het laatste kwart van de 13e eeuw de basis hebben gelegd voor de latere ontwikkeling van de dorpsgemeenschappen van Gastel, Hoeven en Oudenbosch. Zoals bekend zijn de woonkernen Stampersgat en Bosschenhoofd van latere datum. De naam getuigt bovendien van respect voor ons gezamenlijk verleden, zonder dat de historie van één van de voormalige gemeenten in wezen tekort is gedaan. Met de keuze voor de naam Halderberge hebben het lokale bestuur, de heemkundeikringen en de bevolking laten zien, dat hun geschiedenis meer is dan een opgeslagen archief. Het is een symbool van hun collectief verleden” (aldus de op 22 juli 2000 op 43-jarige leeftijd overleden drs. W.C.M. van Oosterhout in (40).

Van Oosterhout werd enkele weken voor zijn overlijden nog onderscheiden met de Brabants Heemmedaille, een onderscheiding van de overkoepelende provinciale heemkundekringen. In 1985 richtte Van Oosterhout heemkundekring De Honderd Hoeven op, waarvan hij jarenlang voorzitter was. Verder leverde hij belangrijke bijdragen aan de Jaarboeken van deze heemkundekring en was hij, zoals uit bovengenoemd citaat blijkt, een vurig pleitbezorger van de nieuwe gemeentenaam. In 1998 was hij de grote stimulator achter het project dat geleid heeft tot het boek ‘Halderberge oud en nu’ (zie daarvoor verder bij Literatuur).

- “Halderberg wordt ook wel als Halterberg geschreven. Daarin zou het woord aal (abeel of zilverpopulier) en het Oudgermaanse woord ter (boom) terug te vinden zijn. Dan zou de naam kunnen slaan op de begroeiing in de streek. Hoe het ook zij, de gemeentenaam legt in ieder geval een duidelijke verbinding naar de ontstaansjaren van de drie gemeenten, toen Halderberge ook een gemeenschappelijke noemer was voor de drie dorpen” (aldus R.C.M. Jacobs in (45)).

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Halderberge ligt NO van Roosendaal, NW van Etten-Leur.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De gemeente Halderberge heeft ca. 12.000 huizen met ca. 30.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Halderberge was sinds de 13e eeuw de benaming van de streek die ongeveer de huidige fusiegemeente omvatte (de voormalige gemeenten Hoeven, Oudenbosch en een deel van Oud en Nieuw Gastel). Op 6 december 1298 stelde Raso van Gaveren, Heer van Breda, een nieuwe schepenbank in voor de goederen van het Sint Bernardusklooster, voorzover die betrekking hadden op ‘het Land van Halderberg’, dat werd begrensd door Calfsdonk, Hesselake, Barlake, Middelmeer, Mark, de Sprange en het Huelmeer. Daardoor ontstond er een juridische en bestuurlijke eenheid. De streek wordt tegenwoordig Land van Gastel genoemd.

In 1290 zijn de grenzen afgebakend tussen de baronie van Breda en het markiezaat van Bergen op Zoom. Ook daar wordt de naam vermeld: “Van Dorlicht*1 werd de grenslijn getrokken ‘toten ogesten Halderberge’. De Halderbergen zijn een rij zandhoogten op het gebied der tegenwoordige gemeente Hoeven en worden herhaaldelijk genoemd in oorkonden, welke zijn opgesteld over de bezittingen der cisterciënsers te Gastel, Oudenbosch en Hoeven. De hoogste ervan moet gezocht worden op de grens Hoeven-Rukven onder de tegenwoordige parochie Bosschenhoofd” (25).
*1 Zie bij Kapelberg.

“In de gemeentenaam wordt al geduid op hoogte. Maar hoogte veronderstelt ook laagte. In het middeleeuwse Goed van Halderberge was die laagte vaak gevuld met veen. Daaruit kwam de turf- en zoutproductie voort. Het was het begin van een relatieve welvaart in onze streek. Wellicht dat nederzettingen als Gastel, Kuivezand, Nieuwenbosch, Baarlebosch en Hoeven hun ontstaan en naam aan de turfwinning te danken hebben” (40).

- Verhalen over de geschiedenis van Halderberge op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Evenementen

- Nieuws over evenementen en activiteiten in de kernen van de gemeente Halderberge op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Halderberge (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Halderberge. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Media / nieuws: - Halderbergse Omroep Stichting. - Halderbergse Bode.

- Ondernemen op het platteland: - ZLTO Halderberge is een actieve afdeling met ruim 250 leden, waarvan circa 125 met een agrarisch bedrijf. Als afdeling behartigen zij de lokale belangen van de leden. Hiervoor onderhouden zij nauw contact met de gemeenten, waterschap en andere belanghebbenden in het werkgebied. Ze spelen ook een maatschappelijke rol in de gemeenschap.

- Zorg en welzijn: - Mantelzorgondersteuning door ContourdeTwern. - In de gemeente zijn talloze organisaties en verenigingen actief op het gebied van sport, cultuur, welzijn, zorg en natuur. Al deze organisaties kunnen hun activiteiten uitvoeren dankzij de inzet van vele vrijwilligers. Ben je op zoek naar vrijwilligerswerk? Of zoek je vrijwilligers voor je organisatie? Kijk dan eens op de site van Vrijwilligerscentrale Halderberge. Daar vind je allerlei achtergrondinformatie over vrijwilligerswerk. Je kunt er gebruikmaken van de digitale vacaturebank, waar je vrijwilligersvacatures vindt van de regio Halderberge en Moerdijk.

Reactie toevoegen