Grotel

Plaats
Buurtschap
Gemert-Bakel Helmond
Zuidoost-Brabant Peelland
Noord-Brabant

grotel_richtingbordje_kopie.jpg

Een richtingbordje meldt je waar je heen moet om in de buurtschap Grotel te komen, maar ter plekke staan geen plaatsnaambordjes om je te vertellen dat en wanneer je er bent aangekomen. Gelukkig zijn er dan nog wél gelijknamige straatnaambordjes (© Google)

Een richtingbordje meldt je waar je heen moet om in de buurtschap Grotel te komen, maar ter plekke staan geen plaatsnaambordjes om je te vertellen dat en wanneer je er bent aangekomen. Gelukkig zijn er dan nog wél gelijknamige straatnaambordjes (© Google)

grotel_landweer.jpg

Op deze kaart uit 1953 is de landweer voor een groot gedeelte herkenbaar. Rechtsboven een stuk van de verdwenen landweer tussen Tereyken en Grotel - met deels een dubbele wal - die hopelijk hersteld wordt bij de aanleg van de ecologische verbindingszone.

Op deze kaart uit 1953 is de landweer voor een groot gedeelte herkenbaar. Rechtsboven een stuk van de verdwenen landweer tussen Tereyken en Grotel - met deels een dubbele wal - die hopelijk hersteld wordt bij de aanleg van de ecologische verbindingszone.

Grotel

Terug naar boven

Status

- Grotel is een buurtschap in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Peelland, in grotendeels gemeente Gemert-Bakel (Bakels gedeelte: t/m 1996 gemeente Bakel en Milheeze; Mortels gedeelte: t/m 1996 gemeente Gemert), deels gemeente Helmond.

- De buurtschap Grotel valt, ook voor de postadressen, grotendeels onder het dorp Bakel, deels onder het dorp De Mortel, en deels onder de stad Helmond.

- De buurtschap Grotel heeft geen plaatsnaamborden, zodat je slechts aan de gelijknamige straatnaambordjes kunt zien dat je er bent aangekomen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1288 Grotel, 1840(1) Grootel.

Naamsverklaring
Betekent waarschijnlijk het grote lo 'bos' (waarvoor zie verder 't Loo bij Bergeijk).(2)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Grotel ligt rond de gelijknamige weg en rond de wegen Grotelseheide, Heikantseweg en Oude Dierdonk (het gedeelte van deze weg rond het kruispunt met de Heikantseweg). De buurtschap wordt onderscheiden in de gedeelten Voorste Grotel en Achterste Grotel, gelegen aan weerszijden van buur-buurtschap Speurgt (Voorste Grotel ligt Z, en Achterste Grotel ligt N van Speurgt, met als tussenliggende, verbindende schakel tussen de twee gedeelten van de buurtschap de Grotelse Heide (ook wel Grotelse Bos genoemd, al is er wel sprake van een afzonderlijk heide- en een afzonderlijk - zij het veel groter - bosgebied), die O en ZO van Achterste Grotel en O, N en NO van Voorste Grotel ligt). De buurtschap ligt ZW van het dorp De Mortel, NW van het dorp Bakel, Z van het dorp Gemert, NNO van de stad Helmond, ONO van het dorp Aarle-Rixtel en ZO van het dorp Beek en Donk.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat buurtschap Grotel 14 huizen met 92 inwoners. Tegenwoordig omvat de buurtschap ca. 30 huizen met ca. 75 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- T.b.v. uitbreidingsplannen van de camping* alhier, is in 2007 een inventariserend archeologisch veldonderzoek middels proefsleuven gedaan (door Bureau Archeologie van de gemeente Eindhoven, in opdracht van de gemeente Gemert-Bakel), om te beoordelen of in het gebied waardevolle archeologische elementen aanwezig zijn, waar bij de uitbreiding van de camping rekening mee gehouden zou moeten worden. Welnu, dit bleek niet het geval. Voordeel van het verplicht zijn van een dergelijk onderzoek in bepaalde gevallen is, dat zo'n rapport, als voorbereiding op het archeologisch veldonderzoek, opdat men later gericht kan zoeken, en als context voor de lezer, ook altijd een goed verhaal oplevert over de historische geografie van het gebied. Zo ook hier. Vandaar dat wij het rapport hier ook linken: ondanks dat het onderzoek in archeologisch opzicht niets bijzonders heeft opgeleverd, is het vanwege de beschrijving van de historische geografie van het gebied toch een lezenswaardig verhaal voor wie in dit gebied geïnteresseerd is.
* Nieuwe eigenaar R. Jongen van Recreatiemakelaardij Nederland gaat de mooi gelegen, maar verouderde camping Grotelse Heide in ca. 2017 omvormen tot 'wellness-camping' met ca. 100 nieuwe koop- en huurchalets met eigen sauna en jacuzzi.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Electriciteitshuisje op de hoek met buur-buurtschap Tereyken. Voor een 'gewone' burger zal dit huisje niet bezienswaardig zijn, maar ook voor dit type 'cultureel erfgoed' zijn liefhebbers, die het wél per definitie bezienswaardig zullen vinden, omdat ze toch bijna allemaal nét weer even anders zijn.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De rondwandeling Ommetje Esperloop (12 km) voert je door de buurtschappen Grotel, Geneneind en Nuijeneind, en loopt deels door een agrarisch landschap. Verder gaat de tocht door de Grotelse Heide, een gebied dat bestaat uit afwisseling van bos, heide en grasland. Je volgt er het beekje de Esperloop, een min of meer gave 'heidebeek'. In Bakel kun je de standerdmolen Sint Willibrordus uit 1752 bekijken. 82% van deze wandeltocht is onverhard.

- Rondwandeling Grotelse Heide (8 km) van beheerder Staatsbosbeheer.

- GPS-rondwandeling Grotelse Heide (7 km).

- Rondwandeling Ommetje Hoogen Aarle (14 km) start in De Mortel en komt door de bosgebieden Nederheide en Grotelse Heide, en door de buurtschappen Ren, Tereyken, Grotel, Nuijeneind en Kivitsbraak.

- Fietsroute Stippelberg en Grotelse Bos (46 km) voert je o.a. door de omgeving van buurtschap Grotel en het O aangrenzende natuurgebied Stippelberg. De Stippelberg is een gebied van 1000 ha (= ruim 2000 voetvalvelden), dat bestaat uit bossen, heide, statige lanen en zandverstuivingen. De oude stuifduinen in het westen van het gebied, liggen als stippels in het landschap, waaraan de Stippelberg zijn naam dankt. Voor 1893 bestaat het gebied voornamelijk uit heide, maar tussen 1893 en 1935 worden Douglasspar en Japanse lariks aangeplant. Inmiddels krijgen ook lijsterbes, beuk en eik de ruimte om te ontkiemen. Dode bomen blijven liggen om de groei van het aantal insecten, paddenstoelen en mossen te stimuleren. Schotse Hooglanders begrazen de Stippelberg, om te voorkomen dat de heide weer aan terrein wint. Ongeveer 80 vogelsoorten, waaronder de nachtzwaluw, de ijsvogel en diverse roofvogels, broeden en jagen in de bossen en op de heide. In het gebied liggen 30 poelen, die de zeldzame heikikker, de poelkikker en de vinpootsalamander huisvesten. Tussen de bomen zoeken ook vele zoogdieren bescherming: vleermuizen, eekhoorns, bunzingen, reeën, hazen, vossen en zelfs dassen voelen zich hier prima thuis.

- De ca. 8 km lange Esperloop is een riviertje dat uit de Snelle Loop ontstaat en er later weer in terugvloeit. De Esperloop splitst zich ter hoogte van Milheeze af en is, in tegenstelling tot de Snelle Loop, over een groot gedeelte niet gekanaliseerd. Als zodanig is het een van de zeldzame voorbeelden van een min of meer gave 'heidebeek'. Het smalle beekje meandert door het Grotelse Bos om bij de buurtschap Grotel, ten zuiden van De Mortel, weer in de Snelle Loop uit te komen. Om het open landschap met een vrij meanderende beek terug te krijgen is de oude beekloop van de Esperloop eind jaren negentig weer uitgegraven en zijn stuwen uit de beek verwijderd.

In 2005 is ook de Snelle Loop heringericht zodat ook deze nu een natuurlijke uitstraling heeft gekregen. Het water stroomt nu op tal van plaatsen over 'keientrapjes' heen. Bij deze watervalletjes hebben vele soorten waterplanten zich gevestigd. - Uitvoerige beschrijving van de Snelle Loop in relatie tot natuurontwikkeling en het cultuurhistorisch landschap.

- In de herfst kun je in het Grotels Bos en op de aangrenzende Grotelse Heide - die in tegenstelling tot wat de naam suggereert, tegenwoordig ook grotendeels uit bos bestaat - vele soorten paddestoelen aantreffen, en diverse soorten trekvogels. De vele verschillende soorten bomen hebben elk een eigen silhouet. Omdat al deze bomen in het Grotels Bos staan, kun je met behulp van dit ezelsbruggetje mooi de verschillen tussen de 3 soorten naaldbomen bekijken. Veel soorten landschappen zijn hier te zien. Er is heide, naaldbos, droog loofbos met berken en zomereiken, nat loofbos met zwarte els en es en hier en daar ’n schietwilg, cultuurgrasland, soortenrijk grasland, halfnat heide-grasland, bouwland, kapvlakten, andere landschapselementen, en een schitterend riviertje; de Esperloop.

- In het zuiden van het 121 ha grote Grotels Bos ligt de visvijver Aarlese Vijver. Het bos is particulier eigendom. De eigenaar van het Grotels Bos heeft nabij de visvijver recreatiegebied Natuurpoort Grotelse Heide ontwikkeld. Er is een nieuwe vijver aangelegd als forellenvijver en om pootje te baden. Er komt een paviljoen en de recreatieve infrastructuur wordt versterkt met onder andere een klootschietbaan en een ATB- parcours.

Naast de recreatieve ontwikkeling wordt ook de natuur versterkt. De oevers van de visvijver worden opgewaardeerd en in het bos komen op laaggelegen plaatsen enkele poelen. Versterking van natuurwaarden en beleving gaan hier hand in hand. Het Grotels bos is gevarieerd en aantrekkelijk. En voor de eigenaar blijven er volop mogelijkheden om hout te oogsten. De komende jaren zal het accent mogelijk meer op verjonging dan op kaalkap komen te liggen. De bestrijding van prunus verdient blijvende aandacht.

- "Onderzoek in 2007 heeft uitgewezen dat zich op de grens van de voormalige gemeenten Bakel en Aarle-Rixtel nog een middeleeuwse landweer bevindt, tussen het Aarlese gebied De Heikant en de Bakelse buurtschap Grotel. Een landweer bestaat uit een verhoogd wallichaam met aan weerszijden een greppel of sloot. Meestal is de greppel aan de ene kant breder en forser dan aan de andere kant. De landweer loopt hoofdzakelijk door natuurgebied De Biezen en is nagenoeg volledig eigendom van Staatsbosbeheer. De landweer volgt de gemeentegrens tussen de huidige gemeenten Gemert-Bakel en Laarbeek ter hoogte van Grotel. De landweer begint op het punt waar de voormalige gemeenten Gemert, Bakel en Aarle Rixtel bij elkaar kwamen aan de Snelle Loop bij Tereyken. Ter hoogte van de verharde weg De Biezen is een stuk van de landweer verdwenen, maar zuidelijker volgt hij de gemeentegrens weer. In het meest zuidelijke gedeelte is weer een kleine onderbreking in de landweer aanwezig.

De gemeentegrens en de landweer volgden naar alle waarschijnlijkheid de voormalige Diemelsbeek, die inmiddels als zodanig niet meer bestaat en ook op oude kaarten moeilijk traceerbaar is. In een oorkonde van mei 1288 wordt De Ymelbeke al genoemd als grens, terwijl tegelijkertijd melding wordt gemaakt van de aanwezigheid van een wal. De bochten en kronkels in het noordelijk gedeelte van de grens (en de landweer) kunnen worden verklaard vanuit een oorspronkelijk tracé van een natuurlijke beek (De Ymelbeek). Niet op het hele tracé is de landweer nog even duidelijk aanwezig. Dit wordt veroorzaakt door de ligging in het gebied De Biezen aangrenzend op een terrein dat in de 19e of 20e eeuw is ingericht als rabattenbos. De greppels en rabatten zien er deels hetzelfde uit als de landweer. Daarnaast is het zo dat in de loop van de tijd de landweer geërodeerd en afgevlakt is.

Omdat de landweer grotendeels in natuurgebied ligt is de bedreiging ervan relatief klein. Toch is het noodzakelijk om de landweer als zodanig duidelijk te karteren en te ontzien bij onderhoud van het natuurgebied. Daarnaast verdient dit cultuurhistorisch monument dat delen die in de loop van de tijd zijn afgevlakt, weer worden hersteld. Een grondige inventarisatie zou moeten uitmonden in herstel en onderhoudswerkzaamheden. Bijkomend is nog van belang dat in het tracé van de Snelle Loop in Gemert ook nog een fors stuk landweer aanwezig is, grenzend aan het stuk waarover we het nu hebben. Voorstel van de heemkundekring aan gemeente en waterschap is om een gedeelte tussen Tereyken en Grotel dat verdwenen is, weer opnieuw aan te leggen als ecologische verbindingszone." (bron: Jan Timmers, 'De landweer tussen Bakel en Aarle-Rixtel. Een historisch landschapselement uit de middeleeuwen', 2007/2008)

Reactie toevoegen