Groenlo

Plaats
Stad
Oost Gelre
Achterhoek
Gelderland

gemeente_groenlo_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Groenlo anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Groenlo anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

groenlo_voormalig_postkantoor_en_oude_calixtuskerk.jpg

De Markt in Groenlo, met links op de voorgrond het rijksmonumentale voormalige postkantoor, en op de achtergrond de eveneens rijksmonumentale Oude Calixtuskerk.

De Markt in Groenlo, met links op de voorgrond het rijksmonumentale voormalige postkantoor, en op de achtergrond de eveneens rijksmonumentale Oude Calixtuskerk.

Groenlo

Terug naar boven

Status

- Groenlo is een stad in de provincie Gelderland, in de streek Achterhoek, gemeente Oost Gelre. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2004.

- Onder de stad Groenlo vallen ook een deel van de buurtschap Avest, een deel van de buurtschap Eefsele en sinds 2005 ook de buurtschap Zwolle. Deze is in dat jaar, als gevolg van de gemeentelijke herindeling, overgekomen van de gemeente Eibergen. Zwolle heeft wel een eigen postcode (7142) maar geen eigen postale plaatsnaam. Voor de postadressen ligt daarom ook Zwolle 'in' de stad. In 2005 is tevens een groter deel van de buurtschap Avest middels grenscorrectie onder de stad komen te vallen, nadat rond 1998 al zo'n (veel kleinere) grenscorrectie had plaatsgevonden.

- Wapen van de voormalige gemeente Groenlo.

Terug naar boven

Naam

Lokale uitspraak
In de volksmond heet de stad Grol (Oud-Nederlands) of Grolle (Nedersaksisch).

Oudere vermeldingen
1883 Groenloo, 1903 Groenlo.

Terug naar boven

Ligging

Groenlo ligt NW van Winterswijk, NO van Lichtenvoorde, ZO van Ruurlo, Z van Eibergen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Groenlo 349 huizen met 2.402 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 269/1.850 (= huizen/inwoners) en Schependom (= het gebied buiten de wallen) 80/552. Tegenwoordig heeft de stad ca. 4.000 huizen met ca. 9.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Groenlo heeft stadsrechten sinds 1277. "Deze vesting door Frederik Hendrik en Vondel beroemd, is niet onaardig, maar deszelfs wallen zijn deerlijk ingestort", aldus Jacob van Lennep in 1823. Gelukkig zijn de grachten en wallen inmiddels gerestaureerd. De stad zet zich tegenwoordig nadrukkelijk op de kaart als vestingstad, en heeft in dat kader plannen om o.a. de oude circumvallatielinie rond de stad te restaureren en meer zichtbaar te maken in het landschap.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze stad, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Op de site van Oudheidkundige Vereniging Groenlo vind je allerlei informatie omtrent het verleden van de stad. De vereniging beoogt op deze manier het verleden van de stad in ere te houden en mensen ervoor te enthousiasmeren. Verder brengen zij periodiek het tijdschrift Grols Verleden uit.

- "In Stadsmuseum Groenlo staat de Tachtigjarige Oorlog centraal. Deze oorlog heeft een grote invloed gehad op onze vestingstad Grol. Meerdere belegeringen en de daarop volgende versterkingen van de vestingwerken veranderden Grol in een van de sterkste vestingsteden van de 17e-eeuwse Nederlanden. Niet voor niets werd er in die tijd dan ook met ontzag gesproken over ’die starcke stadt Grol’. Een informatieve film met spectaculaire gevechtsscènes geeft in het kort een overzicht van de Nederlandse onafhankelijkheidsstrijd tegen het Spaanse bestuur. In de vaderlandse geschiedenis gaat de aandacht voornamelijk uit naar de strijd in Holland, maar ook in Oost-Nederland is hard en intensief gevochten. Toen in de Westelijke Nederlanden de Gouden Eeuw begon, werd hier nog volop strijd geleverd. Een strijd die ook religieus (protestant versus katholiek) gedreven was. De rol die Grol hierin heeft gespeeld wordt in het Stadsmuseum op indrukwekkende wijze duidelijk gemaakt. De manier waarop prins Maurits en later diens halfbroer Fredrik Hendrik de oorlogsvoering in die tijd moderniseerden, komt uitgebreid aan bod.

De introductie van een circumvallatielinie en andere nieuwe vormen van belegering en strijd zorgden voor grote stappen voorwaarts in de oorlogsvoering in de 17e eeuw. De circumvallatielinie die de stad op een afstand van zo'n 2 tot 2,5 kilometer omsloot diende naast omsingeling en insluiting van Grol tevens als verdedigingslinie tegen een eventuele Spaanse ontzettingsmacht. Ook de ontwikkelingen in de vestingbouw destijds worden helder zichtbaar gemaakt. Het museum beschikt over een maquette van de vestingstad anno 1627, schilderijen, historische wapens, penningen, boeken en talloze andere objecten die samen een levendig beeld geven van de gebeurtenissen in deze roerige tijd.  Geniet na afloop van een heerlijk kopje koffie in ons museumcafé."

- "Museum Stadsboerderij Grolle wil mensen samenbrengen rond de geschiedenis van Groenlo. Stadsboerderij Grolle in de Notenboomstraat in het centrum, dateert van 1623. Het is een zeer gaaf voorbeeld van een vroeg 17e-eeuwse stadsboerderij, de enige in de stad en verre omgeving. Hoewel de toog uit 1623 afkomstig is uit een ander pand, is het geheel een zeer fraai en historisch belangwekkend gebouw. En is de boerderij een deel van de identiteit van de stad en zijn bewoners. In het museum kun je o.a. een 'mooie kamer' zien, een woonkeuken met bedstee, een grote schouw, een weefkamer met 17e-eeuws weefgetouw en diverse oude boerenwerktuigen en gereedschappen.

Stichting Stadsboerderij Grolle organiseert rondleidingen, exposities en andere activiteiten in het historische gebouw. Daardoor is de Stadsboerderij een levend onderdeel van het culturele palet van de oude stad Groenlo. In de potstal is een theeschenkerij ingericht, waar je kunt genieten van een heerlijk kopje koffie, thee of fris, eventueel in combinatie met een kontenklopper, de specialiteit van het huis. Je bent van harte welkom in onze mooie Stadsboerderij!" Voor de prijs hoef je het niet te laten; de entree is slechts € 3,50 (€ 2,00 voor kinderen tot 12 jaar), en dat is dan ook nog inclusief een kopje koffie, thee of fris. Ook particulieren, bedrijven, instellingen, stichtingen en verenigingen kunnen in Stadsboerderij Grolle een expositie, presentatie, lezing of workshop houden. Voor een bescheiden bedrag is de expositieruimte hiervoor te huur. Zie hier voor adres, openingstijden en dergelijke.

- Geschiedenis van Groenlo uit Trouw, 2002.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Vanouds was Groenlo o.a. bekend vanwege de aldaar gevestigde bierbrouwerij Grolsch. Deze is echter in 2004 naar Boekelo verhuisd. Op het voormalige brouwerijterrein is in 2012 de nieuwe woonwijk Brouwhuizen gerealiseerd. Als monument ter herinnering aan de voornalige brouwerij op deze plek, staat in de wijk een door de brouwerij aan de gemeente geschonken oude koperen brouwketel.

- "De leefbaarheid in Groenlo wordt bedreigd door de bouw van de grootste mestfabriek (mestvergister) van Europa; aan de rand van deze stad met 9.000 inwoners. De geplande schaalgrootte (o.a. 23 aan elkaar geschakelde vergisterkoepels met een bioraffinage-fabriek ter grootte van 10 voetbalvelden) levert een serieuze bedreiging op voor omwonenden, natuur en milieu. Daarom roepen de Gelderse Natuur en Milieu Federatie (GNMF) en MegavergisterGroenloNee gemeente en provincie op hier iets aan te doen. Help de mensen rondom Groenlo en teken de petitie!" (bron: GNMF) "Er wordt ons wel eens verweten dat wij tegen de boeren zouden zijn met onze actie tegen de komst van een megamestvergister. Dit is een misverstand. Wij hebben uiteraard begrip voor de situatie van de boeren. De boeren hebben te dealen met steeds strengere regelvoering en daardoor naast hun normale werkzaamheden veel extra papierwerk. Het mestoverschotprobleem is niet alleen hun schuld maar is zeker ook te wijten aan een niet adequaat overheidsbeleid.

Ons actiecomité staat voor een gezonde en schone leefomgeving in de Achterhoek en daarin past geen megamestvergister op industriepark de Laarberg. De belangrijkste argumenten om ons hiertegen te blijven verzetten zijn: locatie, schaalgrootte en de dubieuze ondernemer RMS. De Laarberg is als locatie ongeschikt voor het ontwikkelen van een megamestvergister. Een installatie op deze schaalgrootte brengt grote, niet te overziene risico’s met zich mee voor milieu en volksgezondheid. Het argument dat er alleen op deze schaalgrootte een rendabele manier van mestvergisting mogelijk is, is onzin. In Varsseveld en Borne bijvoorbeeld, even los gezien van de wenselijkheid op die plekken, is men vergelijkbare projecten aan het ontwikkelen die 50 tot 75% kleiner van opzet zijn." (bron en voor nadere informatie zie: MegaMestVergisterGroenloNEE) De rechtbank in Arnhem heeft in juli 2019 zowel de Wabo- als de Watervergunning voor de megamestvergister in Groenlo vernietigd. Provincie en Waterschap kunnen daartegen eventueel nog in beroep gaan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Groenlo heeft 13 rijksmonumenten.

- De Hervormde (PKN) Oude Calixtuskerk (Mattelierstraat 5) is een vrij grote gotische pseudobasiliek. De toren is het oudst, uit 1371. Het koor is 15e-eeuws. Het schip is in de 16e eeuw aangepast en vernieuwd. Schip en toren zijn in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd. Oorspronkelijk behoorde de kerk aan de katholieken. Na diverse wisselingen in de loop der eeuwen van katholiek naar protestant en andersom, behoort de kerk tegenwoordig aan de hervormden. Het hoofdorgel is in 1951 gebouwd door de firma D.A. Flentrop (Zaandam). Het koororgel is in 1960 gebouwd door de firma Ahrend & Brunzema (Leer, Ostfriesland) voor de hervormde kerk te Rutten en in 2007 in Groenlo geplaatst. In de jaren negentig is de Oude Calixtus aangepast voor multifunctioneel gebruik. Dat was een gevolg van de conclusie dat onderhoud niet langer te bekostigen was vanuit de religieuze functie. De kerk heeft nu een functie als toeristische trekpleister en het schip van de kerk is te huren voor bijeenkomsten. Met de herinrichting is een duurzame oplossing voor deze middeleeuwse kerk bereikt.

- De RK Sint-Calixtusbasiliek (Kerkstraat 8) is gebouwd tussen 1906 en 1908. De architecten waren Jos Cuypers en Jan Stuyt, die veel katholieke gebouwen hebben ontworpen, veelal in neogotische stijl. De kerk is lokaal ook bekend als de Nieuwe Calixtuskerk. Net als de hierboven beschreven Oude Calixtuskerk is de kerk vernoemd naar paus Calixtus I. Het van oorsprong pneumatische orgel, met twee manualen en vrij pedaal, is in 1926 gebouwd door S.P.H. Adema uit Amsterdam, voor de H.H. Nicolaas en Barbarakerk, bijgenaamd "De Liefde", te Amsterdam. In 1994 overgeplaatst naar Groenlo en voorzien van een nieuwe elektrische tractuur. Van het werk van de firma Adema is relatief weinig bewaard gebleven. Het klankbeeld is redelijk gaaf bewaard gebleven, karakteristiek voor het werk van deze maker en vrij uniek voor het werk van een Nederlandse orgelmaker. In 2014 verhief paus Franciscus de kerk tot basiliek. Net als de Sint-Werenfriduskerk in Zieuwent wordt de kerk lokaal de "kathedraal van de Achterhoek" genoemd. In het weekend zijn er de wekelijkse missen. Door de week kun je de 78 meter hoge toren beklimmen, waarna je een prachtig uitzicht hebt op de omgeving, tot wel 20 km in de omtrek.

- Museum Stoomhoutzagerij Nahuis, de laatste nog werkende stoomhoutzagerij in Nederland, beschikt over een grote collectie. De collectie bestaat uit een eencylinder liggende stoommachine (1887), een eencylinder liggende stoommachine (1892), een dynamo 110 Volt en een schakelbord, een houtgestookte stoomketel (1814), een schoorsteen (1918), een centraal aandrijfsysteem met riemaandrijving, een verticaal- en horizontaal boom-zaagraam en een Malle-jan transportmechanisme. Daarnaast zijn er machinale timmerwerktuigen zoals draaibanken, een raddraaierij en torsbanken en handgereedschappen voor houtbewerking. De volledige collectie wordt een aantal malen per jaar in werking getoond. Voor de data zie de site.

- Gevelstenen in Groenlo.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Site over wat er te doen is in Groenlo. - Nieuws over wat er in de stad te doen is op Facebook.

- Het Internationaal Marveldtoernooi (mei, in 2020 voor de 31e keer) is een jaarlijks jeugdvoetbaltoernooi voor spelers tot 15 jaar op Sportpark Den Elshof in Groenlo. Het kent een zeer sterk deelnemersveld met profclubs van over de hele wereld.

- De Slag om Grolle (tweejaarlijks evenement, in de oneven jaren, weekend eind oktober) trekt ca. 50.000 toeschouwers. De ‘huursoldaten’ reizen uit meer dan 10 verschillende landen af. In totaal worden bij dit evenement meer dan 500 vrijwilligers ingeschakeld. Op vrijdagavond wordt het Bokbierfestival ingeluid met de sfeervolle fakkeloptocht waar nagenoeg alle 800 soldaten aan meedoen. Verder o.a. het officiële Nederlands Kampioenschap Ambachtelijk Klompmaken, een uitgebreide 17e-eeuwse jaarmarkt en veel straatvermaak uit vroeger tijd.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Langs de beken in de Achterhoek duiken de laatste jaren steeds meer zeldzame tot zeer zeldzame planten op. Dat blijkt uit een inventarisatie die gemaakt is door Stichting Berglinde. Met name langs de Groenlose Slinge (die N om Groenlo heen loopt) en de Leerinkbeek (N van de stad) zijn veel planten gevonden die al tientallen jaren niet meer in het gebied voorkwamen. Benno te Linde van de stichting geeft aan dat de zeldzame planten vooral teruggekeerd zijn op plekken waar de zwarte teelaarde is weggehaald. Oude zaden konden daardoor weer ontkiemen. Planten die werden gevonden langs de Groenlose Slinge zijn heidemelkviooltje, genadekruid, teer guichelheil en de bonte paardestraat. Langs de Leerinkbeek zijn de reuzenpaardenstaart, Duits viltkruid, het heidemelkviooltje, platte bies, klimopwaterranonkel en draadrus terug. (2008)

Waterschap Rijn en IJssel heeft in 2013 de Groenlose Slinge klimaatbestendiger ingericht. Door de rivier natuurlijker in te richten, kades te verleggen en te verhogen en een gebied van ongeveer 9 hectare geschikt te maken voor wateropvang, kan het gebied nu extremere regenbuien aan en wordt het water langer vastgehouden in tijden van langdurige droogte. Ook de natuur in en rond de Groenlose Slinge profiteert hier van.

- "In 2019 heeft de provincie een aantal bomen gekapt langs de provinciale weg N319, voor wat betreft het traject Groenlo-Ruurlo. Dit in het kader van de verkeersveiligheid. Omdat dit uiteraard weerstand oproept, heeft de provincie alle mogelijke aspecten in beeld gebracht: vitaliteit van bomen, verkeersveiligheid, landschappelijke inpassing en aanwezige flora en fauna (bijvoorbeeld vleermuizen). Ze organiseerde avonden waarop inwoners en belangengroepen hun visie konden geven. Eelerwoude maakte de landschapsvisie. Ze vroegen de deelnemers aan het overleg om mee te denken over bomenkap en planten van nieuwe bomen op basis van de ontwerpschets met de landschapsvisie en welke bomen langs de weg de verkeersveiligheid het meest negatief beïnvloeden. Ze gebruikten de inbreng van de deelnemers voor het definitieve bomenplan. Het plan doet recht aan het Achterhoekse landschap. En uiteraard is het een plan voor een zo veilig mogelijke, goed onderhouden weg." (bron en voor nadere informatie zie provincie Gelderland, 24-4-2019) Deze kwestie heeft landelijk veel aandacht gekregen, waarbij de emoties soms hoog opliepen. De provincie heeft daar begrip voor, maar vindt dat de discussie landelijk gevoerd moet worden, omdat het vrijmaken van obstakels van bermen landelijk veiligheidsbeleid is. Voor nadere informatie zie de link. Een motie om de gemeente op te roepen zich tegen de bomenkap te verzetten, haalde het niet. Wethouder Anjo Bosman stelde in reactie op alle pleidooien en commotie: “Van de 1.019 bomen langs de hoofdrijbaan gaan er 343 weg. De rest blijft. De 1.047 bomen langs de parallelweg blijven ook allemaal. En we leggen herplant op. In die zin blijft het een weg met bomen.”

Terug naar boven

Beeld

- 5.000 oude foto's van Groenlo.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Groenlo (online te bestellen).

Reactie toevoegen