Grevenbicht-Papenhoven

Plaats
Dorp
Sittard-Geleen
Westelijke Mijnstreek
Limburg

Grevenbicht-MSD-20110304-228008.jpg

Grevenbicht-Papenhoven is in de praktijk en op de plaatsnaamborden één dorp. Voor de postadressen zijn het formeel nog 2 plaatsen. Hoe dat zit, kun je lezen onder het kopje Status.

Grevenbicht-Papenhoven is in de praktijk en op de plaatsnaamborden één dorp. Voor de postadressen zijn het formeel nog 2 plaatsen. Hoe dat zit, kun je lezen onder het kopje Status.

grevenbicht-papenhoven_e.o._kaart_ca._1980.jpg

Over de plaatsen Grevenbicht, Papenhoven, Obbicht en Schipperskerk op deze kaart valt in topografisch opzicht veel meer te vertellen dan je op het eerste gezicht zou denken. Het lijkt Baarle-Nassau wel... Voor nadere informatie zie het kopje Beeld.

Over de plaatsen Grevenbicht, Papenhoven, Obbicht en Schipperskerk op deze kaart valt in topografisch opzicht veel meer te vertellen dan je op het eerste gezicht zou denken. Het lijkt Baarle-Nassau wel... Voor nadere informatie zie het kopje Beeld.

Grevenbicht-MSD-20110304-227987.jpg

Grevenbicht-Papenhoven, gemeente Sittard Geleen, Zuid Limburg

Grevenbicht-Papenhoven, gemeente Sittard Geleen, Zuid Limburg

grevenbicht-papenhoven_de_watermolen_ligt_wat_verscholen_in_de_rij_huizen.jpg

Grevenbicht-Papenhoven, de watermolen ligt wat verscholen in de rij huizen

Grevenbicht-Papenhoven, de watermolen ligt wat verscholen in de rij huizen

grevenbicht-papenhoven_hervormde_kerk.1.jpg

Grevenbicht-Papenhoven, Hervormde kerk

Grevenbicht-Papenhoven, Hervormde kerk

grevenbicht-papenhoven_oorlogsgraven.jpg

Grevenbicht-Papenhoven, oorlogsgraven

Grevenbicht-Papenhoven, oorlogsgraven

grevenbicht-papenhoven_rk_kerk.jpg

Grevenbicht-Papenhoven, RK kerk

Grevenbicht-Papenhoven, RK kerk

LB gemeente Grevenbicht in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Grevenbicht in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Grevenbicht in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Grevenbicht-Papenhoven

Terug naar boven

Status

- Grevenbicht-Papenhoven is een dorp* in de provincie Limburg, in de regio Westelijke Mijnstreek, gemeente Sittard-Geleen. Grevenbicht was een zelfstandige gemeente t/m 1981 (in 1982 over naar gemeente Born, in 2001 over naar gemeente Sittard-Geleen).

* De gemeente Grevenbicht omvatte alleen maar het gelijknamige dorp. De aan Grevenbicht vastgegroeide buurtschap Papenhoven maakte namelijk t/m 1981 deel uit van de gemeente Obbicht en Papenhoven (in 1982 over naar gemeente Born, in 2001 over naar gemeente Sittard-Geleen). Daarom hebben beide plaatsen in 1978 een eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek gekregen (Grevenbicht = 6127, Papenhoven = 6124), omdat een postcode altijd maar onder één gemeente mag vallen. Daarom kon het toen nog niet formeel één dorp worden. Deze situatie heeft de gemeente tot op de dag van vandaag laten voortbestaan.

Blijkens de blauwe plaatsnaamborden (komborden) ter plekke worden ze door de gemeente in de praktijk inmiddels wel als één dorp / plaatsnaam Grevenbicht-Papenhoven beschouwd. Ook diverse lokale instellingen hanteren deze benaming inmiddels. Daarom hebben wij ons daar op deze pagina aan geconformeerd en beschouwen ook wij het als één plaats(naam). Die overigens in de praktijk vaak weer wordt ingekort tot Grevenbicht, waar men dan dus ook Papenhoven mee bedoelt (vergelijk Westerhaar-Vriezenveensewijk, 2 voormalige dorpjes die zijn samengegaan, en welke plaatsnaam vervolgens gemakshalve vaak weer wordt ingekort tot Westerhaar...).

- Voor de postadressen valt het dorp Schipperskerk onder de postale plaats Papenhoven (die dus in de praktijk, zoals hierboven geschetst, onderdeel is van het dorp Grevenbicht-Papenhoven).

- Wapen van de voormalige gemeente Grevenbicht.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Beeg-Papenhaove. Op de in 2004 ingevoerde tweetalige plaatsnaamborden stond aanvankelijk Beech, conform het advies van dialectinstituut Veldeke. De Beegtenaren vonden echter dat het Beeg moest zijn. Daarop zijn in 2005 de plaatsnaamborden aangepast. - Pagina over de spelling van het Beegs.

Oudere vermeldingen
16e eeuw Sgrevenbicht.

Naamsverklaring
Betekent ‘het aan de graaf (van Gulik) behorende bicht’. Voor de verklaring van bicht zie bij Obbicht.(1)

Naamgeving
Het huidige dorp staat op de plaatsnaamborden als Grevenbicht-Papenhoven. Dat is ook wel zo logisch, omdat Grevenbicht vele malen groter is dan Papenhoven. De lokale schutterij (zie daarvoor hieronder, kopje Links) betitelt zich echter als zijnde gevestigd te Papenhoven-Grevenbicht. Net andersom dus. Wellicht zijn zij opgericht in Papenhoven en is Grevenbicht, om de redenen zoals genoemd onder Status, daar later bij gekomen en daarom er achter geplakt in plaats van er voor?

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Grevenbicht-Papenhoven ligt W van de dorpen Born en Buchten. Samen met de dorpen Obbicht, ZO ervan, en Schipperskerk, NO ervan, gelegen op een ‘eiland’ tussen de rivier de Maas in het W en het Julianakanaal in het O. Het dorp ligt verder ZW van het dorp Holtum, ZW van het dorp Roosteren, ZO van de plaatsen Elen en Rotem in België, O van de plaats Dilsen in België, NO van de plaats Stokkem in België en N van het dorp Berg aan de Maas.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- De thans Belgische buurtschap Booien, W van Grevenbicht, heeft vroeger tot de gemeente Grevenbicht behoord, maar is bij de Belgische afscheiding in 1839 aan België toebedeeld. In ruil daarvoor is de buurtschap Daniëlsweerd (90 inwoners) van de Belgische gemeente Eelen bij Roosteren ingedeeld.

- In 1840 heeft de gemeente Grevenbicht 189 huizen met 951 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 188/942 (= huizen/inwoners) en hoeve Daniëlsweerd 1/9. Papenhoven heeft in dat jaar 35 huizen met 190 inwoners.

- In 1982 is de gemeente Grevenbicht opgeheven en opgegaan in de gemeente Born met 2.645 inwoners op een oppervlakte van 379 hectare.

- Tegenwoordig heeft de postale plaats Grevenbicht ca. 950 huizen met ca. 2.400 inwoners, en de postale plaats Papenhoven ca. 250 huizen met ca. 600 inwoners (exclusief het dorp Schipperskerk, dat voor de postadressen 'in' Papenhoven ligt). Het dorp Grevenbicht-Papenhoven heeft aldus in totaal ca. 1.200 huizen met ca. 3.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Vondsten tonen aan dat Grevenbicht al vroeg bewoning kende. Lange tijd was Grevenbicht als vrije heerlijkheid in het bezit van de Heren van Heinsberg. Een bijzondere band met Heinsberg onderhield de Marckerhoeve, die waarschijnlijk heeft gelegen op de plaats van de voormalige brouwerij Koten.

Grevenbicht is in het verleden vaak door de Maas overstroomd geweest.

Joden in Grevenbicht
Vroeg in de 19e eeuw ontstond te Grevenbicht een kleine joodse gemeente. Aanvankelijk gingen de joden uit Grevenbicht in Sittard naar de synagoge. In 1818 werd in Grevenbicht aan de huidige Weidestraat een eigen synagoge gebouwd. Vanaf dat jaar fungeerde de gemeente als bijkerk onder de Ringsynagoge Sittard. De synagoge werd in 1870 en in 1886 gerestaureerd. Op een oude Romeinse grafheuvel nabij de Heilige Kruisstraat ligt de joodse begraafplaats 'Het Jodenbergje'. Deze werd in 1803 in gebruik genomen. De joodse gemeente Grevenbicht werd rond 1905 opgeheven. De synagoge is door een ingrijpende verbouwing in 1966 onherkenbaar geworden. Het interieur was voordien reeds gesloopt. De joodse gemeente Sittard onderhoudt de begraafplaats van Grevenbicht. Aantal joden in Grevenbricht: 1809 19, 1840 13, 1869 12, 1899 9, 1930 5. (3170)

Papenhoven
Papenhoven is in de middeleeuwen ontstaan en bezat een kerk uit die tijd met een toren van omstreeks 1300. In 1776 wordt deze kerk afgebroken en vervangen door een nieuwe kerk, waarbij de toren gespaard blijft. Als in 1909 de Sint Catharinakerk te Grevenbicht gereed komt, worden kerk en toren van Papenhoven gesloopt. De kernen vormen gezamenlijk één parochie, en nadien zijn ze ook tot een geheel aan elkaar gegroeid en men deelt ook veel voorzieningen (o.a. verenigingsleven), waardoor vandaag de dag sprake is van één dorp Grevenbicht-Papenhoven, waarvoor zie ook onder Status.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Grevenbicht heeft 6 rijksmonumenten.

- Grevenbicht heeft 9 gemeentelijke monumenten.

- Papenhoven heeft 2 rijksmonumenten.

- Papenhoven heeft 2 gemeentelijke monumenten.

- RK Sint Catharinakerk gebouwd in 1909 naar een ontwerp van de architecten Jos. Cuypers en Jan Stuyt. De toegepaste bouwstijl is traditionalistisch. Aan de absiszijde is de kerk via de sacristie verbonden met de pastorie. Deze dateert van na 1945.

- In 1851 wordt het nieuwe gebouw van de Hervormde Gemeente in Grevenbicht opgeleverd. Voordien kerkt men in Urmond, dat op zijn laatst in het derde kwart van de 17e eeuw een predikant krijgt. Wel was het zo, dat ook in Grevenbicht zelf kon worden gekerkt, al was dit slechts maandelijks en speciaal ingericht voor de ouderen. Nadat het schooltje waarin deze diensten werden gehouden in 1828 wordt gepromoveerd tot kerk, kan de gemeente er zelfs eens in de twee weken terecht. De eenvoudige doch sfeervolle Hervormde kerk die in 1851 is gebouwd, is nog grotendeels ongewijzigd, evenals belangrijke delen van de inventaris, zoals het antieke orgel.

- De Grevenbichtermolen of Kingbeekmolen is een watermolen / korenmolen uit 1660. De molen ligt op de Kingbeek, die ten zuiden van Obbicht aan de voet van de Hogenberg ontspringt. Het heldere water komt uit tientallen bronnen aan de oppervlakte, vult een kegelvormig bekken, stroomt vervolgens door de dorpen Obbicht en Grevenbicht en mondt tenslotte ten zuiden van Illikhoven uit in de Maas. De Kingbeek en de turbine vervuilden echter door de lozing van huishoudelijk afvalwater. Bij de woningen langs de beek in Grevenbicht werden weliswaar zinkputten aangelegd, maar die brachten slechts een gedeeltelijke verbetering. Het loswater stroomt via een sluis door de molen en verspreidt onder bepaalde omstandigheden een onaangename geur in de turbinekamer. Momenteel is in de molen een klein café ingericht. De molen ligt vlakbij de Grensmaas, waar fietsers en wandelaars met een veerpont de Belgische oever kunnen bereiken.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- De Hervormde kerk van Grevenbicht-Papenhoven is omgedoopt tot Podiumkerkje. Men organiseert er concerten, exposities en andere culturele activiteiten. Het kerkje wordt door 40 vrijwilligers in stand gehouden.

- Carnaval. - Blaaskapel Daag & Nach is in 1946 ontstaan uit een groep muzikanten van Koninklijke Harmonie Aurora. De eerste ‘optredens’ vonden plaats toen Grevenbichtse militairen terugkeerden uit voormalig Nederlands Indië; deze mannen verdienden immers een muzikale serenade als welkom. De eerste muzikanten van Daag & Nach voelden zich geroepen om, naast de grote harmonie, ook een boerenblaaskapel in het leven te roepen. Met een leeftijd van meer dan 70 jaar is Daag & Nach een van de oudste blaaskapellen van Nederland. Daag & Nach is een van de belangrijkste gangmakers tijdens de carnavalsperiode in Grevenbicht-Papenhoven. Sinds de oprichting van Carnavalsvereniging De Zawpense fungeert Daag & Nach als hofkapel en gaat zij bij deze gelegenheden gekleed in een authentiek Frans garde-uniform. Ook buiten de carnavalsperiode verzorgt het blaasorkest bij diverse gelegenheden optredens met een breed repertoire.

- "Zaate Hermenie De Roepoepers is al meer dan 33 jaar een institutie in Grevenbicht-Papenhoven. Maar liefst 3x keer werden de Roepoepers Limburgs Kampioen. Toch zijn de mannen niet alleen bekend vanwege hun muzikale hoogstandjes. Een optreden van de Roepoepers is een complete entertainment "experience" en zal je nooit meer loslaten! Niet voor niks is deze Zaate Hermenie beroemd en berucht in binnen- en buitenland. Londen, Parijs, Antwerpen, Amsterdam, Keulen en zo kunnen we nog wel even doorgaan. En dan zijn er nog de Wijnfeesten in Grevenmacher (Luxemburg) waar de Roepoepers sinds 1988 het “huisorkest” zijn." Aldus De Roepoepers op hun site.

- Folkloristische Vereiniging Gawstrèkkers Beeg organiseert jaarlijks op carnavalsdinsdag de oeroude traditie van het Gawstrèkke in Grevenbicht-Papenhoven. Hoogtepunt van het feest is het ruiterspel dat ‘s middags om 15.11 uur begint. Carnavalesk verklede ruiters proberen in galop een aan de poten boven de weg gehangen, vooraf gedode en geprepareerde gans met de hand te onthoofden. De winnaar zal dat jaar Gawzekäöning (ganzenkoning) zijn. Dierenactivisten ijveren voor een verbod van het evenement, omdat het dierenmishandeling zou zijn. De Provincie Limburg stelt dat het evenement zich aan alle wettelijke regels houdt en vindt de ophef jammer. Ook de vereniging zelf licht i.v.m. de jaarlijkse commotie op haar site uit hoe de vork in de steel zit.

- Kermis Grevenbicht-Papenhoven (weekend in mei en weekend in november).

- Schutterstoernooi Mini-OLS (weekend in juli).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Vanuit Grevenbicht-Papenhoven kun je met pontje ’t Vaerke (alleen voor fietsers en voetgangers) de Maas oversteken, je komt dan uit in Rotem (België). Vaart van mei t/m september.

- Natuurmonumenten organiseert excursies (wandelen en fietsen) langs de Maas en door de omgeving van Grevenbicht-Papenhoven, met uitleg over cultuurhistorie en natuurontwikkeling. Nadere informatie op tel. 045-5630355.

- De bovenloop van de Kingbeek, die door Grevenbicht en Obbicht loopt, is een voorbeeld van een halfnatuurlijke Heuvellandbeekbovenloop.

- Visvijvers aan de Maas.

Terug naar boven

Beeld

- Over de kaart uit ca. 1980 elders op deze pagina valt in topografisch opzicht veel te vertellen. Papenhoven was een piepklein dorpje, met lange tijd niet meer dan enkele tientallen panden, en een RK kerk, die in 1909 is afgebroken en vervangen door een nieuwe RK kerk in het beduidend grotere buurdorp Grevenbicht, dat tot dan slechts een kapel bezat. Papenhoven werd daarmee in de praktijk een buurtschap van het dorp Grevenbicht, omdat het één parochie was en ze ook anderszins veel voorzieningen deelden. Formeel kon Papenhoven echter niet onder Grevenbicht vallen, omdat Papenhoven t/m 1981 tot een andere gemeente behoorde, nl. 'Obbicht en Papenhoven'. Bij de herindeling van 1982 zijn beide gemeenten onderdeel geworden van de gemeente Born. Inmiddels was in 1978 het postcodesysteem geïntroduceerd, waarbij Grevenbicht en Papenhoven, ondanks hun verwevenheid, formeel 2 woonplaatsen moesten worden, omdat ze op dat moment nog in 2 gemeenten lagen. Tot heden heeft de gemeente die situatie gehandhaafd. In de praktijk is het inmiddels wel één dorp Grevenbicht-Papenhoven. Ook op de plaatsnaamborden wordt dat nu tot uitdrukking gebracht.

Een andere bijzonderheid is het dorpje Schipperskerk, genoemd naar de gelijknamige kerk, dat zich sinds de jaren vijftig O van Papenhoven heeft ontwikkeld, gelegen aan de Berghaven, die op zijn beurt aan het Julianakanaal ligt. Zoals je aan de gele lijn kunt zien, viel de Berghaven t/m 1981 grotendeels onder de gemeente Born, kern Buchten of Born. Ergens daarna is de haven geheel onder de postale plaats Papenhoven gebracht. Schipperskerk lag direct W van de gemeentegrens en lag daarom t/m 1981 nog net in de gemeente Obbicht en Papenhoven. Die gemeente heeft in 1978 helaas geen eigen postode en plaatsnaam voor Schipperskerk aangevraagd, zodat dat dorp voor de postadressen sindsdien 'in' Papenhoven ligt, dat zelf, zoals in de vorige alinea geschetst, tegenwoordig in de praktijk onderdeel is van het dorp Grevenbicht-Papenhoven. Het lijkt Baarle-Nassau wel...

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Grevenbicht-Papenhoven.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Grevenbicht-Papenhoven.

- Lokale links: - Grevenbicht-Papenhoven linkspagina.

- Muziek: - Koninklijke Harmonie Aurora is opgericht in 1864 en is daarmee de oudste muziekvereniging in de gemeente Sittard-Geleen. De vereniging heeft ca. 340 leden, waarvan ca. 65 jeugdleden in opleiding. De vereniging omvat een harmoniekorps, een drumband, een jeugdharmonie, een jeugddrumband, en een basisopleiding. De basisopleiding zorgt voor het werven van nieuwe jeugdleden, het leren van de basisbeginselen van de muziek aan de jeugdleden en het opleiden van jeugdleden als voorbereiding voor de muziekschool. Hier kun je meer lezen over de diverse onderdelen van Koninklijke Harmonie Aurora.

- Harmonie St. Cecilia stamt waarschijnlijk uit 1857, zeker is dat in 1900 de (her)oprichting volgde. Sindsdien had Grevenbicht-Papenhoven twee muziekverenigingen: Aurora en St. Cecilia, in de volksmond "de Aw" en "de Nuuj" genoemd.
De eerste 19 jaren was sprake van een fanfare. In 1919 is overgeschakeld naar een harmoniebezetting. Tot op heden hebben de drumband en de harmonie verschillende uniformen en vormen zij tezamen een prachtig korps. Harmonie St. Cecilia heeft, ereleden meegerekend, meer dan 300 leden..

- Overige verenigingen: - Schutterij Eendracht is volgens het oudste reglement op 12 mei 1874 opgericht. Op die dag werd het 25-jarig regeringsjubileum gevierd van koning Willem III.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Grevenbicht hervormd en - idem Papenhoven.

Reactie toevoegen