Grensmaas

Water
Limburg

DK_20110703_0036_Grensmaas_Natuurmonumenten.jpg

Bloemrijke uiterwaard aan de Grensmaas

Bloemrijke uiterwaard aan de Grensmaas

DK_20110703_1493_Grensmaas_Natuurmonumenten.jpg

Weids uiterwaardenlandschap langs de Grensmaas

Weids uiterwaardenlandschap langs de Grensmaas

DK_20110703_1497_Grensmaas_Natuurmonumenten.jpg

Oude rivierarm langs de Grensmaas

Oude rivierarm langs de Grensmaas

Grensmaas

Terug naar boven

Status en ligging

De Grensmaas is het onbevaarbare deel van de Maas in de provincie Limburg. Hier vormt de Maas over een lengte van 50 kilometer - van Maastricht in Zuid-Limburg tot Maasbracht in Midden-Limburg - de grens tussen België (Vlaanderen) en Nederland.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
De naam Grensmaas duidt op het feit dat de Maas hier de natuurlijke grens vormt tussen Nederlands Limburg in het O en Belgisch Limburg in het W. De streek rond de rivier, inclusief de rivier zelf, wordt aangeduid als Maasvallei.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Langs het noordelijkste stuk van de Grensmaas liggen grote, diepe grindplassen, onderdeel van het Maasplassengebied. Het meest spectaculaire deel is het traject van 40 kilometer tussen Maastricht en Roosteren. Hier wordt sinds 2008 het Grensmaas-project uitgevoerd. Rijkswaterstaat werkt in dit project primair aan de bescherming tegen hoogwater door de stroomgeul te verbreden en te verdiepen en de uiterwaarden te verlagen. De rivier krijgt meer ruimte en dat zorgt bij hoogwater voor tot een meter lagere waterstanden. Het mooie van dit project is dat gekozen is voor integrale gebiedsontwikkeling, oftewel hoe kan het gebied worden ingericht waarbij rekening wordt gehouden met en ingespeeld op de belangen van alle stakeholders (zoals waterbeheer, natuur en landschap, toerisme en recreatie, grindwinning).

De verruiming van de rivier levert namelijk door de gekozen aanpak ook een meer afwisselend landschap op. Er ontstaan natte en droge stukken, waar meer planten- en diersoorten kunnen leven dan nu. De natuur krijgt in een gebied van ongeveer 1.100 hectare vrij spel om zich te ontwikkelen. Daarnaast wil men de reeds bestaande grindplassen ook een nieuwe bestemming geven voor recreatie en toerisme. Een mooi resultaat van de gekozen manier van integrale gebiedsontwikkeling is ook dat het in totaal 700 miljoen euro kostende project zich ook nog eens zelf bedruipt, oftewel budgettair neutraal wordt uitgevoerd, omdat de financiering van het project wordt gerealiseerd uit de inkomsten van 54 miljoen ton grindwinning.

De Maas heeft hier een - voor Nederlandse begrippen - groot verval, hoge stroomsnelheid en enorme dynamiek. Het is een ongestuwde, kronkelende grindrivier zonder scheepvaart. Hier wordt, sinds 2001 in het kader van proefproject Meers en sinds 2008 in het kader van het Grensmaasproject, op een geheel nieuwe manier grind gewonnen. Tientallen kilometers oever worden ondiep afgegraven. Zo wordt de stroomgeul verbreed en de uiterwaard (weerd) verlaagd. De Grensmaas verandert hierdoor in een brede, dynamische grindrivier, wat zij van oorsprong, dat wil zeggen nog geen tweehonderd jaar geleden, ook was. Droge en natte grindbanken, nevengeulen, erosiekuilen, ooibossen, klinkhout, bloemrijke graslanden, ruigten en rondtrekkende grazers zijn kenmerkende elementen van de heringerichte Grensmaas. Het verruimde rivierbed kan in natte tijden grote hoeveelheden water bergen en draagt dus sterk bij aan de hoogwaterbescherming. Behalve veiligheid en grind levert het Grensmaasproject straks ook nog 1.250 ha wilde natuur. Dat is ruim eenderde van de 3.500 ha grensoverschrijdende wilde Maasnatuur die binnen Rivierpark Maasvallei wordt ontwikkeld.

Het project is gestart in 2008 en beoogt in 2024 gereed te zijn. Nadere informatie vind je op de site van het Consortium Grensmaas.

- Voor zover het de natuur- en recreatieaspecten in het gebied betreft, worden die op de kaart gezet als Rivierpark Maasvallei, dat in 2014 feestelijk is geopend. Het Nederlandse deel van RivierPark Maasvallei ligt tussen de Maas en het Julianakanaal. De natuurgebieden langs beide zijden van de Grensmaas zijn vrij toegankelijk. Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten in Nederland en Limburgs Landschap vzw en Natuurpunt in België heten je in deze ruige struinnatuur welkom. Kanoverhuurbedrijven bieden de mogelijkheid om de natuur vanaf het water te verkennen. Daarnaast beschikt het 15.000 hectare grote Rivierpark Maasvallei, dat uit een kern van wilde riviernatuur en ook uit oud cultuurlandschap bestaat, over een uitgestrekt fietspadennetwerk. De fietspaden liggen buiten de natuurgebieden. Deels gaan ze er vlak langs. - Deze korte film geeft je een indruk van Rivierpark Maasvallei.

- Het Natura 2000-gebied Grensmaas betreft een strook van ca. 300 hectare in de gemeenten Echt-Susteren, Maasgouw, Maastricht, Meerssen, Sittard-Geleen en Stein.

- Nadere informatie over de natuur rond de Grensmaas en in de Maasvallei op de site van Natuurmonumenten (een der beheerders in het gebied).

Vissen
De Grensmaas is traditioneel een soortenrijk water met enkele voor Nederland bijzondere stroomminnende vissoorten. Dat het goed gaat met de diversiteit van de visfauna in de Grensmaas blijkt uit de bemonstering van 2011, waarbij een recordaantal soorten (30) is gevangen. De populatie van de elrits lijkt te zijn gegroeid. Ook is Nederlands zeldzaamste beeksoort aangetroffen: een gestippelde alver, die verder in Nederland alleen in de Geul voorkomt. Bijzondere vangsten zijn verder zalm, sneep, kopvoorn, serpeling en rivierdonderpad. Een aantal soorten, namelijk giebel en vetje, is voor het eerst gevangen in de 15 jaar dat deze Vismonitoring tot 2011 liep. Tot slot viel de toename van het aantal marmergrondels op. Deze invasieve exoot is in 2008 voor het eerst aangetroffen in de Grensmaas en neemt sindsdien explosief in aantal toe.

Vogels
De Grensmaas wordt door veel trekvogels gevolgd op hun reis naar het noorden. De natuurgebieden in deze omgeving vormen een aantrekkelijke stopplaats voor veel van deze soorten. In mei 2016 zijn vogels waargenomen die normaal vaker langs de kust worden gezien: grote stern, noordse stern, drieteenplevier, zilverplevier en steenloper. Ook zijn kleine zilverreiger, lepelaar, visarend en bontbekplevier waargenomen. De klapper voor de liefhebber van zeldzame vogels is de griel die op 4 mei een dag in het begraasde natuurgebied bij Borgharen heeft verbleven. Wie hier zelf vogels wil gaan kijken is van harte welkom.

Terug naar boven

Beeld

- Op de site Dwaalfilm kun je via het menu Locaties > Maas een aantal mooie 360 graden foto's van het Grensmaas-gebied bekijken.

Reactie toevoegen