Gouderak

Plaats
Dorp
Krimpenerwaard
Krimpenerwaard
Zuid-Holland

gouderak_collage.jpg

Gouderak, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Gouderak, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

gouderak steenfabriek ijsselzicht 1929 [640x480].jpg

Gouderak Steenfabriek IJsselzicht 1929

Gouderak Steenfabriek IJsselzicht 1929

Gouderak.JPG

Vanaf de pont uit Moordrecht zien we aan de overkant Gouderak.

Vanaf de pont uit Moordrecht zien we aan de overkant Gouderak.

Gouderak (3).JPG

Op de dijk in Gouderak.

Op de dijk in Gouderak.

Gouderak..JPG

De Nederlands Hervormde kerk in Gouderak.

De Nederlands Hervormde kerk in Gouderak.

Gouderak (2).JPG

Bijzonder is dit metselteken aan de kerk in Gouderak.

Bijzonder is dit metselteken aan de kerk in Gouderak.

ZH gemeente Gouderak in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Gouderak in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Gouderak in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Gouderak

(De cursieve alinea's zijn van onze lokale sponsoren)

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Gouderak.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Gouderak.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Gouderak (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Gouderak is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek Krimpenerwaard, gemeente Krimpenerwaard. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1984. In 1985 over naar gemeente Ouderkerk, in 2015 over naar gemeente Krimpenerwaard.

- Wapen van de voormalige gemeente Gouderak.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1274 Golderake, 1331 Gouderake.

Naamsverklaring
Betekent waarschijnlijk rak ‘recht stuk water’ van de Golde, het water waaraan Gouda zijn naam dankt. (1)

Bij- en spotnamen
- De Gouderakkers worden ook stenengooiers genoemd. Sommigen stellen dat dit een schimpnaam zou zijn, daterend uit de 16e eeuw, toen de Gouderakkers, bij gebrek aan ‘echte’ wapens, de vijand met stenen te lijf zouden zijn gegaan. Dit is echter een misvatting. De bijnaam heeft te maken met de steenbakkerijen die hier vroeger waren. Gouderakkers waren meesters in het overgooien van IJsselsteentjes, die per 5 á 6 stuks tegelijk werden 'opgegooid' naar een volgende laag in de steenoven. (bron: B. Huisman)

- Een andere bijnaam is rakkers. Een rakker was vroeger de helper van de beul, baljuw of scherprechter. Hier zal de bijnaam echter van de plaatsnaam zijn afgeleid. In andere plaatsen worden de inwoners rakkers genoemd, omdat de jeugd daar destijds nogal baldadig en vechtlustig was.

- Nog een bijnaam is schillenvreters. De Gouderakkers waren destijds zo arm, dat zij de aardappelschillen meekookten en opaten. Later waren het de meer welgestelden die dat deden. (122)

Terug naar boven

Ligging

Gouderak ligt ZW van Gouda, NO van Krimpen aan den IJssel en Ouderkerk aan den IJssel, aan de Z oever van de Hollandse IJssel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de gemeente Gouderak 194 huizen met 1.460 inwoners.

Grenscorrecties:
- Per 1 januari 1955 2 hectare (onbewoond) overgenomen van de gemeente Moordrecht. Het betreft het perceel Rijksloswal 1 (dat had nog geen kadastraal nummer), gelegen op de O oever van de Hollandse IJssel. Dat is buitendijks gebied N van de grens met Ouderkerk op de N oever van de haven bij steenfabriek De Schans. Reden: door de normalisatie van de Hollandse IJssel kwamen delen van gemeenten opeens op de andere oever te liggen. Het midden van de IJssel was de grens en na de normalisatie is het midden van de IJssel opnieuw als grens genomen. (1005, waar een goede overzichtskaart aanwezig is van alle grenswijzigingen in dit kader)
- Per 1 februari 1964 63 hectare met 285 inwoners afgestaan aan de gemeente Gouda. Het betrof een gedeelte van de buurtschap Stolwijkersluis. Reden: Stolwijkersluis was verdeeld over drie gemeenten en dat vond men niet wenselijk. Gouda wilde bovendien laad- en loswalruimte aan de Z oever van de IJssel. Gouda wilde ook alle Gouwenaren binnen de gemeentegrenzen hebben. En zij was van oordeel dat de inwoners van Stolwijkersluis georiënteerd zijn op Gouda en daar dus bijhoren. De gemeente Gouderak is door dit verlies nog kleiner geworden dan zij al was. Overigens is de procedure voor deze grenscorrectie reeds gestart in 1941. (1005)

- Per 1 januari 1985 is de gemeente Gouderak opgeheven en als volgt opgedeeld:
Naar de gemeente Gouda: 11 hectare met 9 huizen en 19 inwoners. Het betreft een gedeelte van de buurtschap Stolwijkersluis, tussen de IJsseldijk en de Gouderakse Korte Tiendweg. Reden: uitbreiding van de Goudse waterzuiveringsinstallatie.
Naar de gemeente Vlist: 6 hectare (onbewoond). Reden: men wilde de gehele Provincialeweg S29 onder één gemeente laten vallen en gelijk de technische uitvoering verder doorvoeren door de grens te leggen in het midden van de waterloop die langs de Provincialeweg loopt.
Naar de (nieuwe) gemeente Ouderkerk: alle resterende hectaren en inwoners, dat betrof 975 hectare met 929 huizen en 2.586 inwoners.
Er is ook nog even sprake geweest van een eventuele combinatie Gouderak / Moordrecht maar dat is afgewezen omdat dat een te kleine gemeente zou worden.
Het CBS-gemeentenummer was 0514.

- Tegenwoordig heeft het dorp Gouderak ca. 1.000 huizen met ca. 2.800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Gouderak is een van de jongste rivierdorpen in de Krimpenerwaard. De naam wordt voor het eerst in 1274 vermeld. Ruim een halve eeuw later vinden we Gouderak terug als ambachtsheerlijkheid. Het voornaamste recht van deze heerlijkheid was het uitoefenen der rechtspraak. Het rechthuis kon men vinden in het meest oostelijke deel van Gouderak: Stolwijkersluis.

In de 15e eeuw begint de veeteelt zich als bestaansmiddel te ontwikkelen. Twee eeuwen later gaat de industrie in de vorm van touwslagerijen en steenbakkerijen* een belangrijke plaats innemen. Het arbeidersleven in Gouderak wijkt niet veel af van de andere dijkdorpen langs de IJssel en de Lek. In de 19e eeuw vond men ook hier beroepen als agrariër, steenbakker, touwslager en schipper. Aan het begin van de 20e eeuw trad er een grote verandering in: zes van de acht steenfabrieken sloten hun deuren. Geen baggeren meer in de zellingen, geen transport meer van klei naar de fabrieken... Overigens was het pure armoede op de steenplaatsen. IJsselsteentjes waren geen favoriete maat meer. Het waalformaat was groter. Grotere ijsselstenen maken lukte niet in verband met de soort rivierklei van de Hollandse IJssel. De steenplaatsen kregen andere bestemmingen: woningen, voetbalvelden en tennisvelden (IJsselzicht aan de Kattendijk). Aan het Middelblok 81 zijn nog restanten van een steenfabriek te vinden.

De arbeiders vonden ander werk in onder meer de rietmattenindustrie. Maar ook deze industrie zakte in. Door de lokale scheepsbouw en de vraag naar touw in de regio, waren er in 1912 maar liefst 22 touwbanen. De plaats van touwslagers werd echter ingenomen door touwmachines. En toen staaldraad in de mode kwam en de zeilvaart afnam, kwijnden ook deze  bedrijven weg. Een overblijfsel uit deze tijden is de touw- en nettenfabriek van Mudde aan de Kattendijk 29. Van de zestig veeboeren uit de jaren zestig van de 20e eeuw zijn er nu nog circa achttien over.
De binnenvaart werd ook hier net zoals in Ouderkerk aan den IJssel beheerst door de zand- en grindschippers. Tegenwoordig worden er ook andere zaken vervoerd, zoals containers.

Aan het begin van de 20e eeuw woonde vrijwel iedereen aan de Dorpsstraat en de Veerstraat. Verder bestond de gemeente Gouderak uit Wijk A (de dijk naar Ouderkerk aan den IJssel) en wijk B (de dijk naar Gouda en de Stolwijkersluis. (229)

* In Gouderak waren vroeger maar liefst acht steenbakkerijen gevestigd.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Gouderak, kun je terecht bij Historische Vereniging Golderake.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Groenteboer Joop de Jong is in 2002 na 41 jaar in het vak te hebben gezeten, op 71-jarige leeftijd gestopt. Hij was een markante verschijning omdat hij langs de deuren ging met een tractor met aanhangwagen, met op de motorkap Flipje uit Tiel. Hij bediende de plaatsen Ouderkerk, Gouderak, Berkenwoude en Achterbroek.

- De Dorpsvisie Gouderak verwoordt de door de dorpelingen gewenste ontwikkelingen voor Gouderak in de komende jaren.

Zellingwijk
Eind jaren vijftig van de 20e eeuw is de zelling bij de oude steenfabriek IJsselzicht opgehoogd om woningbouw mogelijk te maken. Dat gebeurde onder meer met afval, afkomstig van Rotterdamse chemische bedrijven. In 1964 zijn hier 93 huizen gebouwd. Het gebiedje kreeg de naam Zellingwijk. Begin jaren tachtig ontdekt men dat de ondergrond ernstig vervuild is met zware metalen, teerachtige stoffen, minerale olie en bestrijdingsmiddelen. In allerijl wordt de Zellingwijk afgebroken. De gifgrond wordt in bedwang gehouden met damwanden en asfalt. Kort daarop blijkt ook een deel van de Dorpsstraat verontreinigd. Ook deze huizen worden gesloopt, de Achterweg wordt volledig afgegraven en opnieuw bebouwd. Gouderak krijgt internationale bekendheid door een van de grootste gifzaken uit de Nederlandse geschiedenis.

De in 2012 opgeleverde nieuwe Zellingwijk is met 72 woningen iets kleiner geworden dan de oude. Waar vroeger het Waalplein was, is namelijk een haventje gekomen. Verder is na de sanering een flink stuk teruggegeven aan de rivier. Aan de oostkant is tot aan Klein Middelblok een natuurlijke baai gekomen met slik, biezen en riet. Een stelsel van lage dammetjes moet de natuurontwikkeling beschermen tegen golfslag en stroming van de Hollandse IJssel. - Nadere informatie vindt u op de site van de Stichting Herontwikkeling Zellingwijk. - Koningin Beatrix heeft de Zellingwijk in juni 2012 officieel 'geopend'. - Het in 2012 verschenen boek Besmet verleden, schone toekomst. Het verhaal van de Zellingwijk in Gouderak (ruim 300 pagina's!) kunt u via de link online lezen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Gouderak heeft 11 rijksmonumenten.

- De NH kerk (Kerkstraat 3) van de Hervormde Gemeente Gouderak ziet er gotisch uit, maar is pas gebouwd in 1658, het jaar waarin het dorp zijn eigen, van Moordrecht gescheiden parochie kreeg. De kerk is in de eerste helft van de jaren negentig van de 20e eeuw ingrijpend gerestaureerd. (124)

- Als je over de dijk langs de IJssel van Stolwijkersluis naar Gouderak rijdt, zie je aan je linkerhand het restant van windvijzelmolen De Drie Gebroeders. De molen werd gebouwd in 1869 en bemaalde de polder Middelblok. De naam van de molen duidt op de voormalige eigenaars, de broers Willem, Pieter en Cornelis Vlasvelders. In 1913 kwam een einde aan de windbemaling door deze molen, toen binnenin de molen een motor met centrifugaalpomp werd geplaatst. De romp doet nu dienst als woning.

- Een weinig voorkomende gevelbeëindiging aan boerderijen is de ingezwenkte lijstgevel aan het Middelblok 37.

- Aan de Kattendijk 183 staat een Oudhollandse boerderij uit 1648.

- Gevelstenen in Gouderak.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Voorjaarsmarkt (maart) rond winkelcentrum De Kranehof.

- De Gouderakse Braderie vindt plaats op de laatste zaterdag van september.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Veerpont Gouderak-Moordrecht v.v. over de Hollandse IJssel (ook voor auto's).

- De zelling bij het Veerstalblok is de enige ‘echte’ overgebleven zelling aan deze zijde van de Hollandse IJssel. De overige zijn allemaal gedempt.

- Enkele jaren geleden heeft Het Zuid-Hollands Landschap de Vogelplas Middelblok gerealiseerd, een schitterend natuurgebied waar talloze water- en weidevogels van zeer dichtbij te bestuderen zijn. Langs de rand van de polder Middelblok is een plas met een grote oppervlakte aan ondiepe oevers aangelegd. Het project is een groot succes.  Vanuit de vogelkijkhut zijn honderden eendensoorten en steltlopers veelal van korte afstand te zien. Verder bivakkeren hier talloze insecten, planten, zoogdieren en zangvogels. Het is dan ook een geliefde plaats voor vogelaars uit de verre omgeving. De plas is uitsluitend per fiets en vervolgens te voet bereikbaar, deels langs de authentieke houtkade met gebiedseigen struweel en poelen.

- In Polder Middelblok bij Gouderak is in 2016 een bijzonder experiment gestart: het ontwikkelen van natuur gecombineerd met de teelt van cranberry's. Het experiment kan een impuls geven aan de vernieuwing van natuurontwikkeling én van de landbouw. De lage cranberry-planten passen namelijk goed bij de graslandennatuur in de Krimpenerwaard én de bessen leveren inkomsten voor de ondernemer op. De cranberryteelt kan daarnaast ook nog eens bijdragen aan het tegengaan van bodemdaling. Cranberry’s groeien namelijk het beste op natte veengrond.

Initiatiefnemer van het experiment is Bart Crouwers. Deze ondernemer deed daarvoor inspiratie op bij het Veenweiden Innovatie Centrum en bij cranberrytelers in Letland. Bij de cranberryteelt gaat het om bedrijfsmatige teelt onder natuurlijke, biologische omstandigheden, waarbij geen sprake is van bestrijdingsmiddelen of bemesting. Om de natuurontwikkeling en cranberryteelt op de locatie in Polder Middelblok mogelijk te maken, is de bovenste laag grond afgegraven om te zorgen voor de juiste voedingsbodem voor de cranberryplanten. De vrijgekomen grond is gebruikt in de nabije omgeving.

Het experiment past goed binnen het Landbouwinnovatieprogramma van de gemeente Krimpenerwaard en wordt ondersteund en begeleid door het Veenweiden Innovatie Centrum, de gemeente Krimpenerwaard, het Hoogheemraadschap Schieland en Krimpenerwaard en de provincie Zuid-Holland. In de komende jaren moet blijken of deze andersoortige teelt kansen biedt voor agrarische ondernemers in de Krimpenerwaard.

- Gouderak telt enkele 'boezems', beschermde natuurreservaten met een unieke flora. Hier bloeien nog op één van de zeer weinige plaatsen in Nederland verschillende soorten wilde orchideeën. De boezems, waaronder de Kattendijksblokboezem en de Stolwijkse Boezem tussen Gouderak en Achterbroek, herinneren aan het ‘voorstoomse tijdperk’, toen extra waterberging bittere noodzaak was, omdat de molens toen niet altijd in staat waren in korte tijd het overtollige water uit te slaan. Nadat de boezems hun functie hadden verloren door de opkomst van de stoomgemalen en later de elektrische gemalen, kregen zij een tweede leven als natuurgebied, onder de hoede van Het Zuid-Hollands Landschap. De waterbergingsfunctie was niet meer nodig, het water in de boezemlanden werd op het polderwater aangesloten en in het moerasgebied trad verlanding op. In de Kattendijksblokboezem huist een kolonie roeken. De Stolwijkse Boezem bestaat uit eilandenreeksen, water, moerasbos en nat schraalgrasland. Het is de voormalige uitwateringsboezem van de polder Stolwijk. Het Zuid-Hollands Landschap organiseert regelmatig excursies door de Vogelplas en de boezems. Nadere informatie op tel. 010-2722222.

- Openluchtzwembad De Baan.

Terug naar boven

Links

- Sport: - Voetbalvereniging Gouderak.

- Wonen: - Woningstichting Gouderak is een kleine woningstichting met ruim 340 woningen en een aantal panden voor zorgverleners, waarin o.a. een Thomashuis en een Herbergier zijn gehuisvest. De woningstichting investeert uiteraard in de bouw en het beheer van woningen, maar ook in de leefbaarheid van het dorp. Zo is de komst van de huisartsenpraktijk in het dokter Boumanhuis de eerste stap naar een multifunctioneel centrum in Gouderak. In de nabije toekomst beoogt de woningstichting nog meer ondersteuning te kunnen bieden aan de leefbaarheid en vitaliteit van het dorp.

Reactie toevoegen