Geulle

Plaats
Dorp
Meerssen
Heuvelland
Limburg

geulle_knastercross.jpg

De Knastercross in Geulle (1e weekend van september) is voor jong en ouder een festival waar beleving, interactie, originaliteit en gezelligheid centraal staan. "Hét fiës van öt wilde Zuide!" aldus de website van het evenement.

De Knastercross in Geulle (1e weekend van september) is voor jong en ouder een festival waar beleving, interactie, originaliteit en gezelligheid centraal staan. "Hét fiës van öt wilde Zuide!" aldus de website van het evenement.

Geulle aan de Maas plaatsnaambord [640x480].JPG

De kern Geulle aan de Maas heeft 3 verschillende namen, afhankelijk van of je op het plaatsnaambord kijkt, of in de atlas, of op het richtingbord in 'het andere Geulle' aan de overzijde van het Julianakanaal. Zie verder het hoofdstuk Naam.

De kern Geulle aan de Maas heeft 3 verschillende namen, afhankelijk van of je op het plaatsnaambord kijkt, of in de atlas, of op het richtingbord in 'het andere Geulle' aan de overzijde van het Julianakanaal. Zie verder het hoofdstuk Naam.

geulle_vastelaovesvereiniging_de_bokkerieers_gaol.jpg

Het carnaval in Geulle is in goede handen bij Vastelaovesvereiniging De Bokkerieërs Gäöl.

Het carnaval in Geulle is in goede handen bij Vastelaovesvereiniging De Bokkerieërs Gäöl.

geulle_zwembad.jpg

Zwembad Geulle wordt sinds 1992 geheel door de leden gerund (behalve de badmeesters, dat zijn beroepskrachten). (© www.zwembadgeulle.nl)

Zwembad Geulle wordt sinds 1992 geheel door de leden gerund (behalve de badmeesters, dat zijn beroepskrachten). (© www.zwembadgeulle.nl)

geulle_harmonie_st._caecilia.jpg

Harmonie St. Caecilia is opgericht in 1894, is nog altijd springlevend en houdt de doelstellingen in ere van het muziek maken op hoog niveau en bijdragen aan evenementen in het dorp. (© www.harmoniegeulle.nl)

Harmonie St. Caecilia is opgericht in 1894, is nog altijd springlevend en houdt de doelstellingen in ere van het muziek maken op hoog niveau en bijdragen aan evenementen in het dorp. (© www.harmoniegeulle.nl)

geulle_gaols_mannenkoor.jpg

Het Gäöls Mannenkoor (GMK) is opgericht in 1992 en telt ca. 40 actieve zangers. Zij zingen werken in het Nederlands, Duits, Engels, Italiaans en Slavisch. Het repertoire omvat o.a. melodieën uit musicals, operettes en folksongs. (© www.gmk-geulle.nl)

Het Gäöls Mannenkoor (GMK) is opgericht in 1992 en telt ca. 40 actieve zangers. Zij zingen werken in het Nederlands, Duits, Engels, Italiaans en Slavisch. Het repertoire omvat o.a. melodieën uit musicals, operettes en folksongs. (© www.gmk-geulle.nl)

geulle_hulsen_ansichtkaart_1914-1918.jpg

Wat nu Geulle heet, was vanouds de buurtschap Hulsen, hier op een ansichtkaart uit 1914-1918. Voor het witte huis van de fam. v. Dooren op de achtergrond zitten militairen van het grenswacht-detachement.

Wat nu Geulle heet, was vanouds de buurtschap Hulsen, hier op een ansichtkaart uit 1914-1918. Voor het witte huis van de fam. v. Dooren op de achtergrond zitten militairen van het grenswacht-detachement.

Geulle aan de Maas kapelletje aan de Geulderlei.JPG

Geulle aan de Maas, kapelletje aan de weg Geulderlei.

Geulle aan de Maas, kapelletje aan de weg Geulderlei.

Geulle aan de Maas Martinuskerk kapelletje.JPG

Geulle aan de Maas Martinuskerk, kapelletje

Geulle aan de Maas Martinuskerk, kapelletje

Geulle aan de Maas binnentuin voorburcht Kasteel Geulle.JPG

Geulle aan de Maas, binnentuin voorburcht Kasteel Geulle

Geulle aan de Maas, binnentuin voorburcht Kasteel Geulle

geulle_aan_de_maas_voorburcht_kasteel_geulle.jpg

Geulle aan de Maas, voorburcht kasteel Geulle.

Geulle aan de Maas, voorburcht kasteel Geulle.

LB gemeente Geulle in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Geulle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Geulle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Geulle

Terug naar boven

Status

- Geulle is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Meerssen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981.

- Wapen van de  voormalige gemeente Geulle.

- Het dorp bestaat in feite uit 2 kernen: Geulle O van het Julianakanaal, en (Geulle) Aan de Maas W van dat kanaal.

- Onder het dorp Geulle vallen ook de buurtschappen Broekhoven, Brommelen, Hussenberg, Moorveld, Oostbroek, Snijdersberg en Westbroek. Dat zijn 7 buurtschappen in totaal.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Gäöl.

Oudere vermeldingen
Geule, 1883 Geul.

Naamgeving
Wat thans op plattegronden als Geulle wordt beschouwd (O van het Julianakanaal), heette vroeger Hulsen (Hölse). Wat vroeger Geulle heette (= de oude dorpskern W van het Julianakanaal), heet nu in de Topografsche atlas Limburg (1) 'Aan de Maas', op de plaatsnaamborden ter plekke heet het 'Geulle aan de Maas', en op richtingborden in de buurt heet het 'Geulle-Dorp'. Het lijkt wel weer een spelletje 'Wie van de Drie?': "Wil de echte naam van deze plaats nu opstaan?"...

Naamsverklaring
Het dorp ontleent zijn naam aan het riviertje de Geul, dat vroeger bij dit dorp in de Maas uitkwam. Tegenwoordig is dat bij de buurtschap Voulwames, tussen Bunde en Itteren.

Terug naar boven

Ligging

Geulle ligt NNW van Meerssen, ZW van Beek en grenst in het W aan de Maas en in het O aan de A2. Het dorpsgebied wordt in 3 hoofd-delen verdeeld: Geulle aan de Maas (gelegen tussen Maas en Julianakanaal; de oude dorpskern), Geulle-beneden (In het Limburgs 'Gäöl ónger', O van het Julianakanaal; de nieuwere dorpskern. Sinds de aanleg van het Julianakanaal in de jaren twintig van de 20e eeuw worden de beide dorpsdelen daardoor van elkaar gescheiden) en Geulle-boven (In het Limburgs 'Gäöl baove', het hogergelegen gedeelte O van de spoorlijn, omvattende een aantal buurtschappen, zijnde Hussenberg, Moorveld - dat formeel een aparte woonplaats is - en Snijdersberg).

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Geulle 200 huizen met 941 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp (= het huidige Aan de Maas) 38/187 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Brommelen en (West)Broek 49/225, Hulsen en (Oost)Broek 37/169, Moorveld (deels) 25/118, Snijdersberg 24/113 en Husschenberg 27/129.

- In 1841 is de Middelgriend (circa 10 hectare) van België naar de gemeente Geulle overgegaan.

- Tegenwoordig heeft het dorp, inclusief de buurtschappen, ca. 1.100 huizen met ca. 2.600 inwoners, verdeeld in ruim 1.300 in Beneden, ruim 1.000 in Boven (excl. Moorveld) en ruim 200 in Aan de Maas.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
De naam Geulle duikt in 817 voor het eerst op in de geschiedenis. Lodewijk de Vrome - zoon van keizer Karel de Grote - geeft de nederzetting dan als ‘goed’ aan de abdij van Kornelimunster. In 1298 koopt Walram van Monschau en van Valkenburg de rechten op de goederen te 'Gole' en Udenschoven (Uikhoven) - die dan nog één parochie vormen - van de genoemde abdij. De kerk van Geulle is de moederkerk. Pas in 1558 wordt Uikhoven een zelfstandige parochie, deel uitmakend van het dekenaat Susteren, waartoe ook Geulle behoorde. Later gaat Uikhoven vallen onder het dekenaat Mechelen aan de Maas.

In 1554 verheft Karel de Vijfde Geulle tot zelfstandige heerlijkheid. In 1560 verwerft Konrad van Gaveren, Heer van Elsloo, de heerlijkheid voor 6.200 Carolus gulden aan 22 stuiver het stuk. In 1644 koopt Conrad Ulrich van Hoensbroeck de heerlijkheid voor 28.000 ponden. Tot 1748 zou de heerlijkheid Geul bezit blijven van de familie Van Hoensbroek. Van deze zou de heerlijkheid overgaan in handen van Frans Xaverius von Hollenzollern-Heckingen, die getrouwd was met de enige dochter van de laatste bezitter. Frans sterft in 1765. Zijn vrouw blijft op het kasteel en overlijdt op 26 september 1798. Zij ligt begraven op het kerkhof bij de kerkdeur. Onze eerste Grondwet, de Staatsregeling van 1798, schaft de heerlijkheden af.

De 19e eeuw
Bij de Belgische opstand van 1830 staat bijna geheel Limburg aan de zijde van de Belgen. Ook Geulle heeft van 1830 tot 1839 deel uitgemaakt van het nieuwe Belgische Koninkrijk. In 1839 treedt het hertogdom Limburg waartoe ook Geulle behoorde, toe tot Nederland én tot de Duitse Bond. Bij het Tractaat van Londen van 11 mei 1867 komt aan deze situatie een definitief einde.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Geulle, kun je terecht bij Heemkundevereniging Gäöl.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De voormalige basisschool In 't Riet, gemeenschapshuis De Kleiaove en de gymzaal worden verbouwd tot multifunctioneel centrum voor zorg-, maatschappelijke, sport-, commerciële en culturele activiteiten. In het complex komen ook nog 18 zorgwoningen. De gemeente heeft hiervoor in maart 2016 een intentieovereenkomst gesloten met projectontwikkelaar Rendiz. Realisatie van het project duurt naar schatting ca. 2,5 jaar, dus het beoogt eind 2018 gereed te komen.

- In Geulle aan de Maas was de Maasdijk op enkele plekken niet stabiel genoeg. Bij hoogwater kon op sommige stukken water door de dijk gaan stromen (zogeheten 'piping'). Deze stukken zijn steviger gemaakt door de dijk te verbreden met klei. Waar verbreding niet mogelijk was, zoals bij de Oude Broekgraaf, is een damwand geplaatst. De bovenkant van de dijk is gelijkgetrokken en er is een grasmat op de dijk aangelegd om de grond beter vast te houden. De kwelkom bij de Oude Broekgraaf is gedicht en de beek is verbreed voor opvang van het kwelwater. Het project dijkversterking Aan de Maas is in 2015 gereed gekomen.

- Rochus Ekhart heeft in 2014 eigenhandig zijn huis gebouwd (Aan de Maas 12d). Bijzonder hieraan is dat het geheel bestaat uit complete boomstammen. Onder de link vind je een fotoreportage van het gehele bouwproject. Zie ook de L1-Óngerwaeg-reportage met de bouwer.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Geulle heeft 19 rijksmonumenten.

- Geulle heeft 1 gemeentelijk monument, zijnde de boerderij op Heerenstraat 8.

- St. Martinuskerk (kern Aan de Maas). Omstreeks 1300 is hier al zeker een zelfstandige St. Martinusparochie en in die tijd heeft de gemeente natuurlijk ook al een kerk of tenminste kapel gehad. Een paar gebouwen zullen elkaar hebben opgevolgd. Uit waarschijnlijk de 14e eeuw stamt de nog altijd bestaande westtoren. Deze is opgetrokken uit een ‘gietwerk’ van keien (dus kistwerk, een zeer oude methode waarbij de ruimte tussen twee dunne wanden wordt opgevuld met puin en ander inferieur geacht materiaal) en bekleed met mergel. In het muurwerk van de derde bouwlaag zijn spitsbogige spaarvelden met rechthoekige galmgaten zichtbaar. De toren heeft in 1626 een nieuwe versie van het kerkgebouw aan zijn zijde gekregen. De herbouw wordt ondernomen door Wolter en Conrad Ulrich van Hoensbroeck. Een aan de westzijde van de toren ingemetselde steen herinnert ons daaraan. Wolter sterft in 1630 en hij krijgt een rijk gedecoreerde grafsteen die nog in de kerk te vinden is. Van 1680 tot 1820 doet de St. Martinus dienst als simultaankerk voor katholieken en protestanten.

In 1920 wordt het godshuis grondig verbouwd. Dwars door de oude kerk bouwt men een nieuwe. De toren en het oude driezijdig gesloten koor - als kapel - blijven behouden, zich nu aan weerszijden van het schip bevindend. Tijdens de nieuwbouw metselt men een loden koker in achter de eerste steen, die getuigt van de activiteiten. In 1977 is er gerestaureerd. Binnen vinden we nog meer producten van kunstnijverheid uit oude tijden. Zo zijn in het oude koor nog kleine fijn gesneden consoles te vinden. Te Geulle bezit men ook wezenlijke delen van een 17e-eeuwse preekstoel met gesneden panelen. Deze 5 panelen, Martinus en de 4 evangelisten Johannes, Mattheus, Marcus en Lucas, zijn nu opgenomen in de altaartafel. De communiebank en de twee herenbanken zijn omstreeks 1800 gemaakt voor de Onze Lieve Vrouwe in ’t Zand in Roermond, van waar ze afkomstig zijn. Het Binvignat-orgel is van 1818.(2)

- Van het tussen Maas en Julianakanaal gelegen omgrachte Kasteel Geulle (ca. 1620) resteren alleen nog de voorburcht met hoeve. Het kasteel is in 1847 afgebroken. Het herenhuis was om een rechthoekige binnenplaats gebouwd. De geheel omgrachte bouwhoeve lag vroeger in U-vorm naar het herenhuis toegekeerd. De oostelijke vleugel en de toren, die op de zuidoostelijke hoek stond, zijn verdwenen. De schietspleten in de boerderij zijn aan de westzijde op één na verdwenen door het aanbrengen van vensters na 1865.

- Kapelletje aan de Geulderlei (Aan de Maas).

- Kapel aan de Cruisboomstraat.

- De Molen van Hulsen of Onderste Molen staat in de buurtschap Snijdersberg en wordt daarom aldaar beschreven.

- Vroeger stond bij vrijwel iedere Zuid-Limburgse boerderij een bakhuis. Al vanaf de 9e eeuw werden hierin door de boeren zelf brood en vlaaien gebakken. Als de professionele bakker zijn intrede doet en broodbakken beroepswerk wordt, raken veel bakhuizen in verval. Geulle aan de Maas kent nog ca. 29 bakhuizen. Zo'n aantal in één dorp is vermoedelijk uniek in ons land!

In 2016 is de restauratie van het oudste bakhuis van Aan de Maas feestelijk afgerond. Het bakhuis ligt aan een wandelpad in de Kuiperstraat en is eigendom van de familie Severeijns. Door de restauratie is het bakhuis behoed voor verder verval en in oude glorie hersteld. Een informatiebord op het bakhuis vertelt de voorbijganger wat er zo bijzonder aan is.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Vastelaovesvereiniging De Bokkerieërs Gäöl.

- Manegefeesten (eind april, in een feesttent aan de Andreas Sauerlaan) met livebands. Nadere informatie op tel. 043-3643636.

- Muziekfestival (op een zondag in juni) op het Kerkplein.

- Kermis (op een zondag in juni) op het Marktplein.

- De Knastercross (1e weekend van september) is voor jong en ouder een festival waar beleving, interactie, originaliteit en gezelligheid centraal staan. "Hét fiës van öt wilde Zuide!" aldus de website van het evenement. Het wedstrijdelement voor de deelnemers richt zich op de interactie met het publiek, de creaties, de technische hoogstandjes en niet op de snelheid. Verder is er nog een diversiteit aan artiesten, shows en activiteiten. Op zaterdag is de toegang tot het crossterrein gratis en op zondag is de toegang tot het hele festivalterrein gratis.

- Buurtvereniging Oostbroek organiseert ieder jaar onder meer een Kerstwandeltocht (op tweede kerstdag), langs de boorden van de Maas, door het vlakke land en het Geulse hellingbos. Je kunt kiezen uit de afstanden 5, 10, 15, 20 en 25 km. Vertrek vanaf café-harmoniezaal ’t Heukske. Nadere informatie op tel. 043-3652061.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het veerpontje over de Maas naar Uikhoven (België) is een schakel in de toeristische fietsroute langs Maaslandse musea in de beide Limburgen. De kabelveerpont, waarbij de kabel hoog boven de rivier was gespannen, is in 2012 vervangen door een vrijvarende pont. Het pontje is een groot succes. Op zomerse dagen vervoert het soms 600 mensen op een dag. Veel mensen trekken de Belgische grens over om daar fietstochten te maken. De Belgen hebben namelijk een netwerk voor toeristische fietsers van 500 km lengte, waarvan 200 autovrij. Alle knooppunten zijn genummerd zodat je alleen maar een paar getallen hoeft te noteren om de weg niet kwijt te raken. Ook in ons land worden steeds meer van dit soort genummerde fietsroutes aangelegd.

- Zwembad Geulle is een knus en goed onderhouden openluchtzwembad. Een mooi, door bomen omzoomd complex, met grote ligweiden en ruim voldoende schaduwrijke plekjes, speeltoestellen voor de kinderen, een volleybalveld, picknicktafels, een eigen winkeltje met terras. Omdat het zwembad alleen toegankelijk is voor leden is het ook een rustig zwembad. Het bad wordt gerund door een vereniging met leden die voornamelijk komen uit de kernen van de gemeente Meerssen en uit Maastricht. Maar ook uit Beek, Elsloo, Stein en zelfs tot aan Wijnandsrade toe weten mensen de weg naar het zwembad te vinden.

De vereniging is in 1992 opgericht als reactie op de voorgenomen sluiting van het zwembad. Na een groots opgezette handtekeningenactie en het indienen van een goed onderbouwd toekomstplan, krijgt de vereniging het bad van de gemeente in erfpacht. Met contributie als enige inkomsten en een meewerkverplichting van minimaal 3 uur per jaar per gezin, wordt dit bad volledig door de eigen leden gerund. Het toezicht (badmeester) gebeurde aanvankelijk ook door de leden zelf. Nu wordt er gewerkt met een team van professionele, betaalde krachten.

- De omgeving van Geulle is een paradijs voor de racefietsers die van klimmen houden. In dit kader is vooral de Snijdersberg geliefd en berucht, die met een hellingspercentage van 13 procent over 300 meter tot de top-20 zwaarste hellingen van Nederland behoort.

- De aanvankelijke weerstand in Geulle aan de Maas en Voulwames tegen de uitvoeringswijze van de delfstoffenwinning, is veranderd in enthousiasme over het resultaat van de rivierverruiming en de natuurontwikkeling. De inwoners vreesden ernstige overlast na wijziging van het oorspronkelijke plan om in deze omgeving een voordepot en een werkhaven aan te leggen voor de opslag en het transport van zand en grind. Het toutvenant (zand en grind) werd in plaats daarvan naar het voordepot in Itteren getransporteerd. Dat betekende vele honderden vrachtwagentransporten per dag. Door extra maatregelen, zoals een verdiept aangelegde werkweg, geluidswallen en sproei-installaties bleef de overlast uit. Ter plekke is de rivier verbreed en krijgt een groot, nieuw natuurgebied gestalte. In 2015 is het project gereed gekomen. Zie ook de kaart herinrichting Maas bij Geulle aan de Maas en Voulwames.

Terug naar boven

Beeld

- Documentaire over Geulle-Beneden anno 2013.

- Film over Geulle anno 1955 (51 min.). Inwoners gefilmd in hun vrije tijd, op school, op hun werk en in het verenigingsleven. Deel uit een reeks dorpsfilms van de Enschedese cineast Adolfs, opgenomen in de jaren vijftig en zestig. Film gemaakt in opdracht van Fanfare Sint Martinus..

- Iemand (zijn of haar naam staat er niet bij) heeft op de site De Vergeten Inwoners van Geulle oude foto's geplaatst, kennelijk uit familie-albums, waarvan hij of zij niet weet wie het zijn. Je wordt dus verzocht te kijken of je iemand kunt identificeren en dat te melden.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Geulle (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Geulle.

- Nieuws: - Actualiteiten m.b.t. Geulle op Facebook.

- Belangenverenigingen en buurtverenigingen: - Buurtvereniging Aan de Maas. - Stichting Leefbaar Aan de Maas. - Buurtvereniging In de Peel is opgericht in 1978.

- Jeugd: - Vóór 1995 was er in de regio alleen een scoutinggroep in Geleen. Lia Pluis vond dat wat ver reizen voor de Geullenaren en vond dat er in het dorp ook een scoutinggroep moest komen. Vandaar dat zij in 1995 met haar man Hugo de Scoutinggroep Geulle heeft opgericht.

- Muziek: - Harmonie St. Caecilia is opgericht in 1894, is nog altijd springlevend en houdt de doelstellingen in ere van het muziek maken op hoog niveau en bijdragen aan evenementen in het dorp. Er worden elk jaar speciale concerten gegeven. Daarnaast wordt deelgenomen aan carnavalsoptochten, kerkelijke vieringen zoals de Eerste H. Communie, serenades en speciale festiviteiten.

Het Gäöls Mannenkoor (GMK) is opgericht in 1992 en telt ca. 40 actieve zangers. Zij zingen werken in het Nederlands, Duits, Engels, Italiaans en Slavisch. Het repertoire omvat o.a. melodieën uit musicals, operettes en folksongs. Jaarlijks treedt het GMK een keer of tien op in Geulle of elders in de regio.

- Overige verenigingen: - Harley Davidsonclub BIG (Bunde - Itteren - Geulle).

- Genealogie: - Doop-, Trouw- en Begraaf-akten Geulle 1620-1823. - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Aan de Maas.

Reacties

(2)

L.s,
Een link naar de site van de buurtvereniging Brommelen is: www.bvbrommelen.nl. Ook staat er een kapel, genaamd De Banneuxkapel, gebouwd in 1959 door de bewoners van Brommelen, welke in augustus 1959 is ingewijd en welke dagelijks door velen wordt bezocht.
Met vriendelijke groet,
H. Bindels

Dank heer Bindels voor deze aanvullingen. Brommelen heeft een eigen pagina, namelijk http://www.plaatsengids.nl/brommelen-geulle. Daar had ik de kapel al vermeld maar heb uw details er nog bij aangevuld. En de eigen site van de buurtvereniging hadden we ook nog niet dus die heb ik ook gecorrigeerd.

Reactie toevoegen