Genhout

Plaats
Dorp
Beek
Westelijke Mijnstreek Heuvelland
Limburg

genhout_plaatsnaambord.jpg

Genhout is een heus dorp met alles d'r op en d'r an, waaronder een eigen bebouwde kom, maar ligt voor de postadressen zogenaamd 'in' Beek.

Genhout is een heus dorp met alles d'r op en d'r an, waaronder een eigen bebouwde kom, maar ligt voor de postadressen zogenaamd 'in' Beek.

genhout_bord_groot_genhout_kopie.jpg

In ieder geval tot 2005 (wellicht nog iets later) hebben er blauwe plaatsnaamborden (komborden) Groot Genhout gestaan. In ieder geval sinds 2008 staan er blauwe borden Genhout. Verder stonden (staan?) er ook nog witte bordjes voor Groot en Klein Genhout.

In ieder geval tot 2005 (wellicht nog iets later) hebben er blauwe plaatsnaamborden (komborden) Groot Genhout gestaan. In ieder geval sinds 2008 staan er blauwe borden Genhout. Verder stonden (staan?) er ook nog witte bordjes voor Groot en Klein Genhout.

genhout_cv_de_sjravelaire_kopie.jpg

Natuurlijk doen ze ook in Genhout aan carnaval. Bij carnavalsvereniging De Sjravelaire is dat in goede handen.

Natuurlijk doen ze ook in Genhout aan carnaval. Bij carnavalsvereniging De Sjravelaire is dat in goede handen.

genhout_carnaval_h._mis_2015_kopie.jpg

De start van het carnaval wordt jaarlijks in veel dorpen, zo ook in Genhout (op de foto: 2015) door de pastoor tijdens een H. Mis ingezegend.

De start van het carnaval wordt jaarlijks in veel dorpen, zo ook in Genhout (op de foto: 2015) door de pastoor tijdens een H. Mis ingezegend.

Genhout

Terug naar boven

Status

- Genhout is een dorp in de provincie Limburg, in de streken Westelijke Mijnstreek en Heuvelland, gemeente Beek.

- Het dorp Genhout heeft in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het dorp daarom sindsdien 'in' Beek.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Groot-: 1589 Tgroit-genhout, 1869 Groot Genhout.
Klein-: 1835 Klein-Genhout.

Naamsverklaring
Samengesteld uit hout ‘bos met hoogopgaand geboomte’ en gen, de datiefvorm enkelvoud van het bepaalde lidwoord, vergelijk Gebroek. De plaatsnaam betekent dus 'in den hout'.(1)

Naamgeving
- Het dorp dat tegenwoordig als Genhout op de blauwe plaatsnaamborden (komborden) staat, is samengesteld uit de oorspronkelijke buurtschappen Groot Genhout en Klein Genhout (laatstgenoemde buurtschap ligt rond de Klein Genhouterstraat en de Printhagenstraat). De kerk is midden tussen de buurtschappen in gebouwd. Tot 2005 stonden er nog aparte officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden) voor Groot en Klein Genhout. Binnen de bebouwde kom worden deze buurten nog wel met witte plaatsnaambordjes (in het Limburgs) aangeduid. Deze namen 'leven' lokaal nog wel. Er zijn ook nog aparte buurtverenigingen voor de beide sub-kernen.

- Het dorp wordt ook wel aangeduid als Beeker Genhout om het te onderscheiden van Arensgenhout bij Hulsberg, waar overigens eveneens verder nog sprake is van een buurtschap Kleingenhout met een Kleingenhouterstraat...

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Genhout ligt ZO van het dorp Beek, Z van het dorp Neerbeek, de A76 en de stad Geleen, ZW van het dorp Spaubeek, N van het dorp Schimmert, NO van het dorp Ulestraten en Maastricht Aachen Airport en O van het dorp Geverik en de A2.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Genhout 60 huizen met 312 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 500 huizen met ca. 1.300 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Groot en Klein Genhout liggen in het zuidoosten van de gemeente Beek op de rand van het zogenoemde Plateau van Schimmert. Dit plateau draagt een min of meer gesloten dek van bonte grinden, overdekt met een dikke laag löss; een door de lucht verplaatst uitblazingsproduct van zanden en grinden uit gebieden die het terugtrekkende ijs, na de ijstijd, onbegroeid achterliet. Die grinden worden meestal Maasgrinden genoemd, omdat men denkt dat de componenten door de Oermaas zijn aangevoerd vooral vanuit de Ardennen. Omdat deze afzettingen verschil in hoogte vertonen, worden ze onderscheiden in hoogterras, middenterras en laagterras. De vorming van die terrassen schrijft men toe aan een Oermaas, een verwilderde rivier, die met een of meer armen over het vlakke Ardennen-voorland (geheel Zuid-Limburg) stroomde en daar een dek van bonte grinden en zanden tot afzetting bracht.

Groot en Klein Genhout liggen op een plateau (het hoogterras). Aan drie zijden daalt dit plateau af naar het middenterras te weten in het zuiden via de Eerdshaag richting Kelmond, in het westen via Adsteeg en Putbroekerweg richting Beek en in het noordoosten via Hobbelrade en Heiberg richting Spaubeek. Alleen naar het oosten richting Schimmert vindt het plateau zijn voortzetting. Op de overgang tussen hoog- en middenterras dagzomen genoemde Maasgrinden en -zanden, zoals duidelijk zichtbaar is in de nog in bedrijf zijnde groeve Martens aan de Cijnsberg.

Het ontstaan van de naam Genhout (het hout, het bos) heeft alles te maken met de ontginning van de hooglandbossen. Terwijl de Zuidlimburgse dalen, zo ook aan de boorden van de Keutelbeek in het huidige Beek, allang voor de Middeleeuwen een geregelde bewoning kenden, werd de grootschalige ontginning van de beboste plateaus pas in de 12e en 13e eeuw ter hand genomen.

Deze periode werd gekenmerkt door tal van veranderingen op economisch en landbouwkundig gebied. De opkomst van de steden zorgde ervoor dat de voorheen slechts op de eigen verzorging ingestelde boerengemeenschappen voor de markt gingen produceren. De behoefte aan nieuwe landbouwgronden bood de 'vrije mannen' de mogelijkheid grootgrondbezitter te worden en de horigen om vrije boeren te worden.

Hier ligt de oorsprong van de Printhager leenhoven en de daarnaar genoemde familie Van Printhagen, die we rond 1250 voor het eerst in de archieven ontmoeten. Voormalige horigen kregen van de landsheer ook de kans zich als bosontginners op het plateau te vestigen tegen betaling van een jaarlijkse cijns. Daardoor ontstonden de woonkernen Groot en Klein Genhout, Gebusselke en Weberig, waarvan de eerste drie namen nog herinneren aan de tijd dat het plateau bebost was. (© Genhout Online)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Filmpje van de onthulling van het PSV-pad in Genhout.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Genhout heeft 9 rijksmonumenten.

- De St. Hubertuskerk is in 1937 gebouwd naar ontwerp van de Maastrichtse architect Alphons Boosten. Van verre zien we de kopergroene torenspits al. De Hubertuskerk (41 meter lang en 30 meter breed) is duidelijk geïnspireerd op de Onze Lieve Vrouwebasiliek in Boostens woonplaats en werd gebouwd van gele Beeker bakstenen op een plint van natuursteen. De 42 meter hoge toren heeft een koperen bedekking, de andere daken zijn met leisteen bedekt. De kerk telt 450 zitplaatsen.

Bouwpastoor Frans Welters was zowel verwoed jager als kunstzinnig. Het eerste zou kunnen verklaren waarom de kerk werd gewijd aan Hubertus, immers patroonheilige van de jagers. In historisch perspectief bezien, blijkt de keuze voor deze heilige minder persoonlijk. Hubertus was in de 8e eeuw bisschop van Tongeren/Maastricht en later van Luik. Hij is dus sinds lang verbonden met het Limburgse land, wat ook zijn bijnaam ‘Apostel van de Ardennen’ duidelijk maakt. Dat Welters van kunst hield heeft er mede voor gezorgd dat volgens goed katholiek gebruik een reeks kunstenaars en ambachtslieden in de arm werd genomen om het gebouw in te richten en aan te kleden. Namen die hierbij genoemd kunnen worden zijn onder andere Henri Jonas, Joep Nicolas, Gisèle Waterschoot van der Gracht, Max Weiss, Jacques Verheyen, Jef Scheffers en Yvonne Trypels. Omdat veel van hen uit de nabijheid kwamen, wordt de St. Hubertus ook wel ‘De kerk van de Limburgse kunstenaars’ genoemd.(2) Parochie Sint Hubertus.

Anecdotes m.b.t. de kerk:
*Zoals bekend is, stond het er in de jaren dertig van de 20e eeuw economisch niet zeer rooskleurig voor. Een deel van de kosten van de bouw (die in totaal ƒ326.620,- zouden hebben bedragen) moest aan op creatieve wijze gevonden bronnen worden onttrokken. Voor de betaling van Charles Eyck, die zijn werken in Genhout niet met zijn naam ondertekende, maar met een eikentak, werd achter in de kerk een grote offerbus geplaatst waarop de bestemming duidelijk was aangegeven. Toen het tijd was met de schilder af te rekenen, overhandigde de pastoor met een plechtig gebaar de sleutel van de offerbus. Eyck trof daarin een dameskous, een dode kikker, 15 knopen, een paar stuivers, enkele guldens en een rijksdaalder. De pastoor nodigde de kunstenaar uit om een glas te komen drinken in de pastorie en overhandigde hem een eikenhouten Christusbeeld.

*Aannemer Willem Dohmen uit Neerbeek, die de kerk bouwde, was een vurige duivenmelker. Terwijl Eyck werkte aan de prachtige schilderingen werd een van de duiven van Dohmen kampioen van Nederland. Deze duif stond model voor de duif in de absis.

*Een andere mooie anekdote uit de nog betrekkelijk korte geschiedenis van het gebouw getuigt van een ander offer dat moest worden gebracht voor de pracht van de ruimte. Bij haar bezoek aan Genhout op 7 mei 1960 vroeg prinses Beatrix aan pastoor Hutschemakers wat de parochianen van hun kerk vonden. De pastoor antwoordde: “Ze vinden de kerk wel mooi, maar nogal koud in de winter. De kerk is te hoog om ze goed verwarmd te krijgen. We stoken ons arm.”

- Het oorlogsmonument bij de kerk dateert uit 1955 en is ontworpen door Frans Timmermans.

- Bronzen / gietijzeren sculptuur ‘Groot-Klein’ (Caius Spronken, 1994) op de hoek Kleingenhouterstraat / Putbroekerweg.

- De houten standerdmolen Sint Hubertusmolen uit 1802 ligt hoog op het Plateau van Schimmert, langs de Schimmerterweg (Beek-Schimmert, N584). De molen is dankzij het Europees Fonds sinds 1999 ‘s avonds met aanstralers verlicht. Bijzonder aan de molen is het geheel uit hout vervaardigde vangmechanisme, een constructie die veel overeenkomsten vertoont met ons huidige trommelremsysteem. In 1971 is de molen door de gemeente aangekocht en grondig gerestaureerd. Door zijn fraaie uitstraling, standplaats (met niet of nauwelijks windbelemmering) en het voorbeeldige gemeentelijke molenbeleid, wordt de Hubertusmolen wel als de mooiste standerdmolen van Limburg beschouwd.

- De Benedenste Hoeve van Printhagen (adres?) is opgetrokken om twee binnenplaatsen. De in vakwerk opgetrokken tussenvleugel is gedeeltelijk in baksteen vernieuwd. Aan de buitenzijde heeft deze vleugel thans een in- en uitgezwenkte topgevel met afdekkingen, dubbele speklagen en hoekblokken van mergel, en in de top een hoekanker en een steen met omrankt jaartal 1744 en inscriptie IMCW. Verder kunt u hier een zeldzaam en fraai bakovengebouwtje bewonderen.

- De Bovenste Hoeve van Printhagen (adres?) bestaat uit drie losse gebouwen om een ruime binnenplaats. Behoudens een glad hardstenen kruiskozijn en een geprofileerde mergelstenen daklijst, wijst alles op het begin van de 19e eeuw. Te weten: rechtafgedekte vensters en ingangen in hardsteen, segmentboogvensters in mergel, enkele elliptische vensters in mergel, waarvan één voorzien is van een geschilderd jaartal (1806?). Inwendig moerbalkzolderingen en een houten schoorsteenmantel.

- Verder zijn er in Genhout nog diverse oude hoeven en vakwerkhuizen.

Terug naar boven

Evenementen

- Kunstcentrum Genhout heeft als doel de vele kunstschatten in de kerk van de Limburgse kunstenaars en het Montfortaans erfgoed te behouden (en te onderhouden) voor de toekomst. Dit doet zij door deze kunstschatten te promoten door activiteiten zoals exposities, concerten e.d.

- Stichting Alpedugenhout zet zich in voor diverse goede doelen in haar plaatselijke omgeving. Deze worden gefinancieerd door het organiseren van diverse jaarlijks terugkerende en incidentele activiteiten.

- Carnaval. - Carnavalsvereniging CV De Sjravelaire. - Film optocht Genhout 2014.

- Toneelvereniging Ons Genoegen brengt jaarlijks in april een nieuw stuk op de planken.

- Stichting Genhout Samen is een samenwerkingsverband tussen 5 Genhouter verenigingen (voetbalvereniging, fanfare, carnavalsvereniging, toneelvereniging en kindervakantiewerk), dat sinds 2000 jaarlijks in augustus of september een evenement organiseert door en voor de Genhouter gemeenschap en haar vrienden / kennissen. Op de vraag wat het 'geheime' recept van deze kleine kern is om evenementen te organiseren met zoveel binding en samenwerking, antwoorden de neven Dion en Stan Nijsten (voorzitter en secretaris van de stichting): “Het gaat allemaal om samenwerking in een hechte gemeenschap. De combinatie van verenigingen en vooral het open staan voor elkaar. Als stichting zijn we overkoepelend en hebben we een neutrale, niet aan een vereniging gebonden, verbindende rol. Genhout heeft veel kartrekkers in een klein en overzichtelijk dorp. Het bestuur van de stichting kent het grootste deel van de inwoners.

De verenigingen zien elkaar niet als concurrent, maar werken juist graag samen. De werkzaamheden voor het jaarlijkse evenement worden op een natuurlijke manier verdeeld over die verenigingen, die uiteraard verschillen in aantal leden. En de rest van de gemeenschap sluit maar al te graag aan, om te helpen of als bezoeker. Blijkbaar houden Genhoutenaren van een feestje. Het laatste geheime ingrediënt is creativiteit en lef. De lat ligt hoog om telkens een geweldig evenement neer te zetten, want dromen mag in Genhout. Ieder jaar met een ludiek thema, dat tot in de puntjes wordt doordacht. Met andere woorden burgerkracht in een kleine krachtige kern van Beek oftewel ‘Belaevend Genhout!’” (bron en zie verder: de reportage over de stichting in Belevend Beek Magazine)

- Oktoberfest en BoereBlaosFestijn (weekend in september).

- Nadat er in 2012 een Halloween Genhout was, was het de jaren daarna even stil aan dit front. In de herfst van 2015 meldt de organisatie op de Facebookpagina onder de link dat het dat jaar niet meer gaat lukken; omdat ze alleen voor topkwaliteit gaan, heeft het meer tijd nodig. Ook in 2016 is het stil op dit gebied. Maar in 3 en 4 november 2017 was er weer een editie, en gezien de vele laaiend enthousiaste reacties op de Facebookpagina was het een groot succes. Dus er zal vast wel weer een volgende editie komen. Wanneer, dat is dus weer even vol spanning afwachten...

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Genhout.

- Nieuws: - Actualiteiten m.b.t. Genhout op Facebook. - Het wekelijkse Genhoutse nieuwsblad Oos Nuuts is via de link ook online te lezen.

- Belangenvereniging: - Het in 2013 opgerichte Actiecomité 'Samen sterk voor Genhout' zet zich in voor de leefbaarheid van de Genhouter gemeenschap. Aanleiding was de dreigende sluiting van de Sint Hubertusschool in het dorp, omdat scholenkoepel Kindante, waar de school onder valt, de school te klein vond om na 2015 nog te kunnen voortbestaan. Het actiecomité heeft in januari 2013 haar zorgen daarover als volgt geuit: "Zonder buurtsupermarkt, lokale bakker en pinautomaat kan Genhout wel verder. Zonder basisschool absoluut niet! Basisscholen zijn immers niet alleen belangrijk voor kinderen. Ook ouders weten elkaar juist daar te vinden. En er onstaan vriendschappen, ideeën en verenigingen door. Deze verbinding van jong en ouder kan een kern als Genhout gewoon niet missen."

Nadien heeft het actiecomité op alle mogelijke manieren geijverd voor behoud van de school. Kennelijk is dat succesvol geweest, want de school bestaat gelukkig nog altijd, zij het onder een ander naam: De Kring, dus kennelijk is het de school gelukt om onder een andere naam verder te gaan.

- Onderwijs: - Het gebouw van Basisschool De Kring biedt ook onderdak aan Peutercentrum Duimelot en BSO De Speelkring, die verschillende vormen van opvang bieden aan kinderen in de leeftijd van 2 tot 12 jaar. Op maandag-, dinsdag-, donderdag- en vrijdagochtend bieden zij aan peuters in de leeftijd van 2-4 jaar peuteropvang. Zij zijn deze ochtenden geopend van 8.30 tot 11.45 uur. Na school bieden zij opvang aan de schoolgaande kinderen van 4 tot 12 jaar. Zij zijn dan geopend van 14.45-18.00 uur. 's Ochtends zijn ze al om 7.00 uur open en bieden dan voorschoolse opvang aan zowel de peuters van de peuteropvang als de schoolgaande kinderen.

- Muziek: - Fanfare St. Antonius Genhout. - De Limburgse Boereblaoskapel (volgens hun site een échte boerenblaaskapel) heeft zich toegelegd op Tsjechische blaasmuziek en Egerländermuziek. Tijdens de optredens worden de nummers met de nodige humor aangekondigd door de eigen spreekstalmeesters en worden er op luchtige wijze korte verhaaltjes en 'boerenwijsheden' verteld. Ook wordt er ingespeeld op de gebeurtenissen in de zaal, hal of feesttent. Show en entertainment vormen een belangrijk deel van elk optreden.

- In 1932 wordt in Genhout een nieuwe parochie opgericht. Er komt een noodkerk en een groep zangers besluit een Kerkelijk Zangkoor op te richten. In 1937 is de nieuwe St. Hubertuskerk een feit en vanaf dan worden de diensten door het koor opgeluisterd. Het betreft dan nog alleen heren. De eucharistievieringen worden opgeluisterd met Gregoriaanse liederen. In 1962 komt er ook een dameskoor en in 1963 worden beide koren, na moeizaam onderhandelen, samengevoegd tot het Gemengd Kerkelijk Zangkoor St. Hubertus. Het koor heeft Nederlandse, Duitse, Engelse en Italiaanse liederen op zijn repertoire staan. Verder wordt naast 4-stemmige muziek ook 2- en 3-stemmige muziek uitgevoerd.
Gregoriaans wordt nog 5 keer per jaar uitgevoerd door de Schola Gregoriaans. Het koor bestaat uit ca. 30 actieve leden (9 sopranen, 9 alten, 4 tenoren en 8 bassen). Nieuwe leden zijn van harte welkom.

- Sport: - Voetbalvereniging GSV '28.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Genhout.

Reactie toevoegen