Genemuiden

Plaats
Stad
Zwartewaterland
Kop van Overijssel
Overijssel

genemuiden achterweg met hooibergen 1966 [640x480].jpg

Genemuiden Achterweg met hooibergen 1966

Genemuiden Achterweg met hooibergen 1966

OV gemeente Genemuiden in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Genemuiden in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Genemuiden in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Genemuiden

Terug naar boven

Status

- Genemuiden is een stad in de provincie Overijssel, in de streek Kop van Overijssel, gemeente Zwartewaterland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

- Onder de stad Genemuiden vallen ook het dorp Kamperzeedijk (voor de postadressen) en de buurtschap Cellemuiden.

- Wapen van de voormalige gemeente Genemuiden.

Terug naar boven

Naam

In het Nedersaksisch
Gællemuun.

Oudere vermeldingen
1275 Genemuden, 1336 Geynmuden, Genemuyde, Genemuden, 1381-1383 Ghenemuoden, 1474 Gelemuiden, ca. 1550 Geelmuyen, 1579 Genemuyden, Gellemuden.

Naamsverklaring
Betekent 'monding van de Genne'. Dit moet een naam voor het Zwarte Water zijn geweest, maar daar waar het water nog helder was, want gan-* betekent 'helder'. De wisseling tussen n en l, met name in bronnen van de 15e-17e eeuw, berust op dissimilatie. Zie ook Genne.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Genemuiden ligt NW van Zwolle en Hasselt, ZW van Meppel en Zwartsluis.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Genemuiden 280 huizen met 1.719 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 245/1.530 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Waterstein 6/43 en Afschedt (= het huidige dorp Kamperzeedijk) 29/146. Tegenwoordig heeft de stad ca. 4.000 huizen met ca. 10.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Van vis tot matten, tapijten en kunstgras
Genemuiden krijgt in 1275 stadsrechten. De stad ontwikkelt zich tot een vissersstad van belang (vooral zalm) en wordt daarnaast bekend vanwege de matten- en tapijtindustrie. Tegenwoordig komt 60 procent van de totale Nederlandse productie van kamerbreed tapijt uit Genemuiden. De geschiedenis van tapijt gaat vele eeuwen terug. Van de biezen die eeuwenlang rond de stad groeiden (ze groeien er nu nog) maakten de inwoners de alom bekende Genemuider biezenmatten. Toen de biezen schaarser werden deed een ander product zijn intrede: de kokosmatten. Omstreeks 1920 kwamen de eerste kokosfabrieken. In de jaren zestig schakelden de Genemuider fabrikanten over op tapijt van nylon en wol. Ook kunstgras voor sporvelden wordt er gefabriceerd. In het Tapijtmuseum ziet u de geschiedenis van de biezenmatten-, kokos- en tapijtindustrie. Er staan o.a. weefmachines, spoelmachines en handweefgetouwen. Vrijwilligers demonstreren hoe biezenmatten, pennematten en kokosloper vroeger met de hand gemaakt werden.

Hooibergen en stadsbranden
De bordjes "Verboden te roken" bij de hooibergen aan de Achterweg in Genemuiden herinneren ons aan de grote brand van 1868, die een groot deel van de stad in een rokende ruïne veranderde. Dichtbij elkaar stonden de boerderijen en huizen met rieten daken, houten schuren en ruim 100 hooibergen. En daar kwamen in het najaar en in de winter grote hoeveelheden biezen bij voor de mattenvlechterijen. Als er één huis of hooiberg in brand vloog, dan kreeg het vuur alle kans zich razendsnel te verspreiden. En dat gebeurde in het verleden dan ook regelmatig. Alleen al in 1698 gingen maar liefst 80 huizen en 51 schuren in vlammen op. Na weer een grote brand, in 1741, besloot het stadsbestuur dat alle nieuwe huizen voortaan met pannen moesten worden gedekt. Toch was er in 1868 nog een grote brand, waarbij een groot deel van de bebouwing van de stad verloren ging. Voor nadere informatie zie de link. Ook in 1945 en 1947 waren er nog grote branden.

Genemuider Bovenstem Immaterieel Erfgoed
Het psalmzingen met de Genemuider Bovenstem, in 2013 erkend als Nationaal Immaterieel Erfgoed, is zeker niet alleen een kerkelijke traditie. Bekend is dat in de 19e en 20e eeuw in menig Genemuider gezin na de maaltijd een psalm werd gezongen, waarbij de vader de Bovenstem zong om die door te geven aan zijn kinderen. Dat gebeurde ook wel in de stal tijdens het melken. Verder zongen gezinnen, families en gezelschappen thuis psalmen met of zonder Bovenstem. Tegenwoordig wordt de traditie levend gehouden door het Christelijk Genemuider Mannenkoor STEREO en de Bovenstemgroep Genemuiden. Daarnaast worden iedere zondag in verschillende kerken Psalmen met Bovenstem gezongen. Nadere informatie vindt u op de site Bovenstem Genemuiden.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze stad, kun je terecht bij Stichting Vrienden van Oud-Genemuiden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheid

- Genemuiden heeft 3 rijksmonumenten.

- Grote Kerk of Nicolaaskerk (Hervormd PKN) (Kerkplein 25) uit 1883. - Site Hervormde Gemeente Genemuiden.

- De in 2003 gebouwde Jachin en Boaz-kerk (Gereformeerde Gemeente) (Taghof) biedt plaats aan 1.800 kerkgangers.

- Gereformeerde Kerk (PKN) uit 1953 aan de Jan van Arkelstraat 18.

- Christelijk Gereformeerde Kerk (Stuivenbergstraat 2) uit 1985. - Site Christelijk Gereformeerde Kerk Genemuiden.

- In 2012 is de Hersteld Hervormde Kerk gerealiseerd aan de Stuivenbergstraat 51. De kerk telt 1.200 zitplaatsen.

- Het rijksmonumentale Stoomgemaal Mastenbroek, dat voor het postadres onder Genemuiden valt, staat in het dorp Kamperzeedijk en wordt daarom aldaar beschreven. Naast het stoomgemaal heeft de stad nog een 2e rijksmonument, namelijk keersluis de Sas in de haven. De keersluis is na enkele stormvloeden in 1866 gebouwd ter bescherming van het achterland, de Polder Mastenbroek. Het Zwarte Water stond toen nog in open verbinding met de Zuiderzee, het latere IJsselmeer. De sluis is voorzien van een stel houten puntdeuren uitgevoerd als vloeddeuren. Ze kunnen bewegen met behulp van een handbediende ijzeren kaapstander met duwpers en kettingen. Over de sluis is een rolbrug aangebracht zodat voetgangers de sluis kunnen passeren.

De keersluis was anno 2015 toe aan een grondige restauratie en dat is dan ook gebeurd. Het metselwerk was op enkele plaatsen gescheurd, voegwerk verkeerde plaatselijk in slechte staat en vooral onder de dekzerken lagen veel stenen los. Een aantal hardstenen dekzerken was ernstig beschadigd door zonnebrand en steken. Ook waren in het verleden afgebroken delen hersteld met beton. Uitgangspunt bij de restauratie was zoveel mogelijk oorspronkelijk materiaal te sparen. Ernstig beschadigde plekken van het hardsteen werden afgezaagd waarna nieuwe stukken hardsteen zijn ingepast. Scheuren zijn gefixeerd met kruislings aangebrachte staven. Waar herstel niet meer mogelijk was, zijn nieuwe hardsteen dekzerken aangebracht. De bewegingswerken zijn gerestaureerd, waarbij ontbrekende delen door identieke nieuwe delen zijn vervangen. Dat geldt eveneens voor het hekwerk. Al het ijzer- en staalwerk is ontroest en opnieuw geconserveerd.

- Gevelstenen in Genemuiden.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Brommersprint Genemuiden (op een zaterdag in augustus).

- Genemusiment (op een zaterdag in september).

- Biestemerk (3e dinsdag van oktober).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Veer Genemuiden - Zwartsluis over het Zwarte Water.

Terug naar boven

Beeld

- Fotosite en nieuwssite m.b.t. Genemuiden.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Genemuiden (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuwssite Genemuiden Actueel. - Nieuwssite Gaellemuun.nl.

- Sport: - Voetbalvereniging s.c. Genemuiden. - Facebookpagina voetbal Vrouwen 1.

- Zorg: - Zorgboerderij De Pieperhoeve.

Reactie toevoegen