Genemuiden

Plaats
Stad
Zwartewaterland
Kop van Overijssel
Overijssel

gemeente_genemuiden_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Genemuiden anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Genemuiden anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Genemuiden

Terug naar boven

Status

- Genemuiden is een stad in de provincie Overijssel, in de streek Salland, en daarbinnen in de regio IJsseldelta, gemeente Zwartewaterland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

- Onder de stad Genemuiden valt ook de buurtschap Cellemuiden en alleen voor de postadressen valt ook het dorp Kamperzeedijk onder de stad.

- Wapen van de voormalige gemeente Genemuiden.

Terug naar boven

Naam

In het Nedersaksisch
Gællemuun.

Oudere vermeldingen
1275 Genemuden, 1336 Geynmuden, Genemuyde, Genemuden, 1381-1383 Ghenemuoden, 1474 Gelemuiden, ca. 1550 Geelmuyen, 1579 Genemuyden, Gellemuden.

Naamsverklaring
Betekent 'monding van de Genne'. Dit moet een naam voor het Zwarte Water zijn geweest, maar daar waar het water nog helder was, want gan-* betekent 'helder'. De wisseling tussen n en l, met name in bronnen van de 15e-17e eeuw, berust op dissimilatie. Zie ook Genne.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Genemuiden ligt NW van Zwolle en Hasselt, ZW van Meppel en Zwartsluis.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Genemuiden 280 huizen met 1.719 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 245/1.530 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Waterstein 6/43 en Afschedt (= het huidige dorp Kamperzeedijk) 29/146. Tegenwoordig heeft de stad ca. 4.000 huizen met ca. 10.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Van vis tot matten, tapijten en kunstgras
Genemuiden krijgt in 1275 stadsrechten. De stad ontwikkelt zich tot een vissersstad van belang (vooral zalm) en wordt daarnaast bekend vanwege de matten- en tapijtindustrie. Tegenwoordig komt 60 procent van de totale Nederlandse productie van kamerbreed tapijt uit deze stad. De geschiedenis van tapijt gaat vele eeuwen terug. Van de biezen die eeuwenlang rond de stad groeien (ze groeien er nu nog) maken de inwoners de alom bekende Genemuider biezenmatten. Als de biezen schaarser worden, doet een ander product zijn intrede: de kokosmatten. Omstreeks 1920 komen de eerste kokosfabrieken. In de jaren zestig schakelen de Genemuider fabrikanten over op tapijt van nylon en wol. Ook kunstgras voor sportvelden wordt er gefabriceerd. In het Tapijtmuseum zie je de geschiedenis van de biezenmatten-, kokos- en tapijtindustrie. Er staan o.a. weefmachines, spoelmachines en handweefgetouwen. Vrijwilligers demonstreren hoe biezenmatten, pennematten en kokosloper vroeger met de hand werden gemaakt.

Hooibergen en stadsbranden
De bordjes "Verboden te roken" bij de hooibergen aan de Achterweg in Genemuiden herinneren ons aan de grote brand van 1868, die een groot deel van de stad in een rokende ruïne veranderde. Dichtbij elkaar stonden de boerderijen en huizen met rieten daken, houten schuren en ruim 100 hooibergen. En daar kwamen in het najaar en in de winter grote hoeveelheden biezen bij voor de mattenvlechterijen. Als er één huis of hooiberg in brand vloog, dan kreeg het vuur alle kans zich razendsnel te verspreiden. En dat gebeurde in het verleden dan ook regelmatig. Alleen al in 1698 gingen maar liefst 80 huizen en 51 schuren in vlammen op. Na weer een grote brand, in 1741, besloot het stadsbestuur dat alle nieuwe huizen voortaan met pannen moesten worden gedekt. Toch was er in 1868 nog een grote brand, waarbij een groot deel van de bebouwing van de stad verloren ging. Voor nadere informatie zie de link. Ook in 1945 en 1947 waren er nog grote branden.

Demping Veergat en Drecht
"In het Historisch Centrum Genemuiden was in 2019 een expositie te zien over de demping van het Veergat en de Drecht. Deze voor de stad ingrijpende gebeurtenissen waren in beeld gebracht met foto’s, schilderijen, filmbeelden en een mooie door Co Mateboer gemaakte maquette. Sijm van Lente stelde dat het tegenwoordig niet meer is voor te stellen dat het Havenplein en de Drecht vroeger water is geweest. Robert Pleijsier vroeg zich af: Wie had er nu gelijk, de mensen uit 1959 of die uit 2019? Wat zouden we nu gedaan hebben: dempen of niet? Zeker is dat de Drecht een open riool was. Een bron van ziektes. Historisch gezien is het dempen een vergissing. Commercieel een voordeel, en hygiënisch een must. In 1959 zijn de Drecht en het Veergat gedempt. De plaatselijke bedrijven voeren er wel bij. Aannemer Karst Beens voerde het werk uit. Toch waren er toen ook tegenstanders, die het jammer vonden van het oude en vertrouwde. Inmiddels wint nostalgie terrein: een deel van het verleden is weer in de stad terug: het turfschip de Vijf Gebroeders, er is weer een soort van brug... Het water terugbrengen zal echter niet meer gaan."

Genemuider Bovenstem Immaterieel Erfgoed
Het psalmzingen met de Genemuider Bovenstem, in 2013 erkend als Nationaal Immaterieel Erfgoed, is zeker niet alleen een kerkelijke traditie. Bekend is dat in de 19e en 20e eeuw in menig Genemuider gezin na de maaltijd een psalm werd gezongen, waarbij de vader de Bovenstem zong om die door te geven aan zijn kinderen. Dat gebeurde ook wel in de stal tijdens het melken. Verder zongen gezinnen, families en gezelschappen thuis psalmen met of zonder Bovenstem. Tegenwoordig wordt de traditie levend gehouden door het Christelijk Genemuider Mannenkoor STEREO en de Bovenstemgroep. Daarnaast worden iedere zondag in verschillende kerken Psalmen met Bovenstem gezongen. Nadere informatie vindt u op de site Bovenstem Genemuiden.

Stichting en Historisch Centrum
Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze stad, kun je terecht bij Stichting Vrienden van Oud-Genemuiden. De stichting beheert het lokale Historisch Centrum, dat iedere zaterdag van 14.00-17.00 uur te bezoeken is. "In april 1974 hield de Genemuidiger Taelkrink een van de eerste presentatieavonden voor publiek. Dit ging vergezeld van een kleine tentoonstelling van oude voorwerpen uit de stad. Deze expositie legde de grondslag voor de Oudheidkamer. De collectie voorwerpen breidde zich uit en men ging uitzien naar een gebouw om ze permanent te exposeren. Na enig overleg bood het gemeentebestuur het pand Hoek 27 aan, een onbewoonbaar verklaarde woning. Men aanvaarde het aanbod. Na veel ploeteren kon men op 1 februari 1975 de deur openen van de Oudheidkamer. Het tijdstip was gunstig, want in 1975 werd het 700-jarig bestaan van de stad herdacht, waardoor men veel bezoekers trok.

Met deze Oudheidkamer was Genemuiden een cultuur bezit rijker geworden. Echter al spoedig bleken de nadelen van dit oude pand; het lekte overal en het was vochtig, zodat waardevolle papieren niet meer ondergebracht konden worden. Na enkele jaren ondergebracht te zijn geweest in de Klaas Benninkstraat, kreeg de stichting een mooi aanbod van het stadsbestuur; het oude pand Hoek 27 zou geheel worden vernieuwd en aan de Oudheidkamer ter beschikking staan. In september 1982 is het nieuwe pand, dat in oude stijl weer was opgetrokken, feestelijk geopend. Met de opening van dit pand is de stad een prachtig museum rijker geworden. Een museum dat absoluut een bezoek waard is. In 2014 besluiten de gezamenlijke vrijwilligers dat gezien de vele activiteiten die worden ondernomen vanuit de Oudheidkamer en de brede tentoongestelde collectie, de naam Historisch Centrum Genemuiden meer recht doet aan het doel en de plek van het museum.

Naast een stijlkamer uit het begin van de 20e eeuw, een keukentje, een origineel vooroorlogs winkeltje en een timmermanswerkplaats is er een permanente expositie over de geschiedenis van Genemuiden. De expositie schenkt aandacht aan alles wat maar met het verleden van de stad te maken heeft: bodemvondsten, gebruiksvoorwerpen, plaatselijke curiosa, voorwerpen van historisch belang enz. In de leesruimte bevindt zich veel papier. Foto’s, oude kranten, boeken, aktes, tekeningen. Alles wordt zorgvuldig bewaard en per onderwerp bijgehouden. Vooral de afdeling foto’s en genealogie nemen een belangrijke plaats in in deze ruimte. Klik hier voor een inventaris / overzicht van de beschikbare boeken en tijdschriften. - Klik hier voor een overzicht van het filmmateriaal. Op de zolder is een vitrine met daarin de meest voorkomende klederdrachtmutsen van de stad. Er is een permanente opstelling van enkele schoolbanken met bijbehorend materiaal. Ook wordt een schaalmodel van 16e-eeuws Genemuiden getoond. Daarnaast worden op zolder vaak exposities gehouden over onderwerpen met betrekking tot de stad."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Genemuiden heeft 2 rijksmonumenten.

- Grote Kerk of Nicolaaskerk (Hervormd PKN) (Kerkplein 25) uit 1883. - Site Hervormde Gemeente Genemuiden.

- De in 2003 gebouwde Jachin en Boaz-kerk (Gereformeerde Gemeente) (Taghof) biedt plaats aan 1.800 kerkgangers.

- Gereformeerde Kerk (PKN) uit 1953 aan de Jan van Arkelstraat 18.

- Christelijk Gereformeerde Kerk (Stuivenbergstraat 2) uit 1985. - Site Christelijk Gereformeerde Kerk Genemuiden.

- In 2012 is de Hersteld Hervormde Kerk gerealiseerd aan de Stuivenbergstraat 51. De kerk telt 1.200 zitplaatsen.

- Het rijksmonumentale Stoomgemaal Mastenbroek, dat voor het postadres onder Genemuiden valt, staat in het dorp Kamperzeedijk en wordt daarom aldaar beschreven. Naast het stoomgemaal heeft de stad nog een 2e rijksmonument, namelijk keersluis de Sas in de haven. De keersluis is na enkele stormvloeden in 1866 gebouwd ter bescherming van het achterland, de Polder Mastenbroek. Het Zwarte Water stond toen nog in open verbinding met de Zuiderzee, het latere IJsselmeer. De sluis is voorzien van een stel houten puntdeuren uitgevoerd als vloeddeuren. Ze kunnen bewegen met behulp van een handbediende ijzeren kaapstander met duwpers en kettingen. Over de sluis is een rolbrug aangebracht zodat voetgangers de sluis kunnen passeren.

De keersluis was anno 2015 toe aan een grondige restauratie en dat is dan ook gebeurd. Het metselwerk was op enkele plaatsen gescheurd, voegwerk verkeerde plaatselijk in slechte staat en vooral onder de dekzerken lagen veel stenen los. Een aantal hardstenen dekzerken was ernstig beschadigd door zonnebrand en steken. Ook waren in het verleden afgebroken delen hersteld met beton. Uitgangspunt bij de restauratie was zoveel mogelijk oorspronkelijk materiaal te sparen. Ernstig beschadigde plekken van het hardsteen werden afgezaagd waarna nieuwe stukken hardsteen zijn ingepast. Scheuren zijn gefixeerd met kruislings aangebrachte staven. Waar herstel niet meer mogelijk was, zijn nieuwe hardsteen dekzerken aangebracht. De bewegingswerken zijn gerestaureerd, waarbij ontbrekende delen door identieke nieuwe delen zijn vervangen. Dat geldt eveneens voor het hekwerk. Al het ijzer- en staalwerk is ontroest en opnieuw geconserveerd.

- Gevelstenen in Genemuiden.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- "In 1984 is Stichting Cursussen voor Volwassenen opgericht. Het doel was om verschillende cursussen en workshops aan te bieden. In 2001 is de naam veranderd in Stichting Cultuur en Educatie Genemuiden (SCEG). Sindsdien bevat het programmaboekje niet alleen cursussen en workshops, maar ook activiteiten op het gebied van cultuur. Zo zijn de “Eumpius Uut” ontstaan: kleinschalige optredens met onder meer muziek en zang. Sinds 2005 organiseren wij ook het cultureel festival Genemusiment. En sinds 2013 geven we ook meer aandacht aan de streektaal. Dit festival heeft de naam Eikoerei gekregen."

- Brommersprint Genemuiden (op een zaterdag in augustus).

- Genemusiment (op een zaterdag in september).

- Biestemerk (3e dinsdag van oktober).

- Kleindierenvereniging De Zwartewaterfokkers uit Genemuiden organiseert jaarlijks eind september een tentoonstelling in d'Overtoom (in 2019 voor de 46e keer). Voor de vereniging is diversiteit het sleutelwoord voor een goede tentoonstelling. Van kippen en cavia's tot duiven, grote ganzen en eenden; meer dan 200 dieren bevolken tijdens de tentoonstelling het verenigingsgebouw. Ook leden van collega-verenigingen in Kampen en Zwolle mogen dieren voor de tentoonstelling van De Zwartewaterfokkers inzenden.

- Als het in de winter hard genoeg vriest, kun je schaatsen op Volksijsbaan De Eendracht.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Veer Genemuiden - Zwartsluis over het Zwarte Water.

- Kinderboerderij De Taghof (Taghof 1) is geopend op woensdagmiddag en zaterdagmiddag, beide van 13.30-16.30 uur.

Terug naar boven

Beeld

- Breman.net is een site met veel actuele foto's, video's en nieuws m.b.t. Genemuiden. Je vindt er ook een aantal live webcams die op diverse plekken in de stad staan opgesteld.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Genemuiden (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuwssite Genemuiden Actueel. - Nieuwssite Gaellemuun.nl.

- Kulturhus: - "Welkom in het oudste Kulturhus van Nederland! Al in 1968 is Stichting Verenigingsgebouw Genemuiden opgericht, waarna de bouw van de originele Overtoom in 1969 compleet was. Vanuit de gemeenschap was er namelijk vraag naar een ruimte voor het verenigingsleven, binnensport en cultuur. Een groot aantal besturen van allerlei verenigingen en clubs sloeg de handen ineen en het resultaat was d'Overtoom! Het verenigingsleven bloeide en groeide; momenteel maken meer dan 50 clubs en verenigingen gebruik van de zalen in d'Overtoom! Wij vinden het belangrijk dat er voor elk wat wils is, het gebouw is voor iedereen! Loop eens binnen; wij zijn alle werkdagen geopend en vanaf 18.00 ben je welkom in onze gezellige kantine. Heb je een idee voor een evenement of activiteit; We horen het graag, want d'Overtoom staat voor verbinden!"

- "In het hart van Genemuiden, aan het Havenplein, staat ’t Olde Staduus. Eens het gemeentehuis van de tapijtstad. Van 1967 t/m 2000 bood dit gebouw huisvesting aan bestuur en ambtenaren. In 2001 volgde de gemeentelijke herindeling, waarbij de gemeente met Hasselt en Zwartsluis fuseerde tot de gemeente Zwartewaterland. T/m 2009 huisvestte het voormalige gemeentehuis een gemeentelijke afdeling van Zwartewaterland. Daarna werden de gemeenteambtenaren centraal ondergebracht in Hasselt. Het gebouw kwam leeg te staan en verpaupering dreigde.

Reeds in 2009 sloegen enkele vooruitziende inwoners van Genemuiden de handen ineen. Zij vormden een burgercomité met het doel zich op de toekomst van het gemeentehuis te bezinnen. Het comité wist steun te verwerven binnen alle geledingen van de Genemuider samenleving. Sloop wilde men niet en verkopen voor een commercieel doel al evenmin. De trouwlocatie zou moeten blijven. Voorstellen, plannen, tekeningen, verzoeken om steunbetuiging en onderhandelingen met het gemeentebestuur volgden; het waren hectische jaren. In 2011 lag er een voorlopig plan, waarbij tal van instellingen zich gemeld hadden als potentiële gebruiker van het gebouw. Sommigen trokken zich weer terug en anderen namen hun plaats in. Daarna volgde een fase van renovatie en opnieuw inrichten. Op 30 september 2013 werd de kroon gezet op al deze inspanningen; ‘t Olde Staduus werd geopend. Elke dag gaan er nu weer mensen in en uit. Net als voorheen. 't Olde Staduus is sindsdien een maatschappelijk centrum (Kulturhus) en tevens dagbestedingslocatie van Stichting Philadelphia."

- Sport: - Voetbalvereniging s.c. Genemuiden. - Facebookpagina voetbal Vrouwen 1.

- Ponyclub en rijvereniging de Zwartewaterruiters is opgericht in 1974 en heeft ruim 100 leden. De Zwartewaterruiters beschikken over een ruim opgezet Hippisch Centrum met 3 overdekte rijhallen waarvan twee 20x60m rijbanen. Rondom de rijbanen bevinden zich paardenstallen voor stalling van paarden en pony’s van leden. Tijdens het jaarlijkse indoorseizoen organiseren de Zwartewaterruiters diverse lokale, regionale en nationale KNHS dressuur- en springwedstrijden.

- Indoor Soccer is in Nederland steeds populairder aan het worden, met name door de lange winterperiodes. Dankzij Indoor Soccer is het altijd mogelijk om te voetballen, ongeacht het weer. In oktober 2017 is John Schoemaker in een voormalig bedrijfspand gestart met Indoor Soccer Genemuiden, waarbij Speedsoccer de belangrijkste activiteit is.

- STG (SchaatsTrainingsGroep) De Eendracht is opgericht in 1991. Naast schaatsen wordt er bij de STG ook volop geskeelerd en gefietst. Ze hebben de beschikking over een prachtige ijsbaan, waar op het middenterrein een 300 meter skeelerbaan is gerealiseerd.

- Watersportvereniging WSV Genemuiden is opgericht in 1965. De vereniging beschikt niet over een eigen haven, maar maakt gebruik van de gemeentelijke haven aan het Zwarte Water. De vereniging beschikt over een helling en stallingsplaats waar boten zowel binnen als buiten kunnen worden gestald. De WSV organiseert door het jaar heen diverse evenementen. Voor de jeugd is er een Zeilclub. Het is daarbij vooral de bedoeling dat de jeugd kennis maakt met het zeilen en de basis wordt aangeleerd. Per seizoen zijn er meestal 2 groepen die een aantal avonden actief gaan zeilen onder begeleiding van een aantal ervaren zeilers. Ben je tussen de 11 en 16 jaar en lijkt het je leuk om te zeilen, geef je dan op voor de jeugdzeilclub. Je mag eerst met een gratis proefles uitproberen of het iets voor je is.

- Motoren: - "Eind jaren zestig, begin jaren zeventig vonden een aantal motorrijders zich en gingen meer en meer samen op pad en hielpen elkaar met sleutelen. Al snel had men de behoefte aan eigen plekje om vooral bij het sleutelen elkaar nog beter te kunnen helpen, ook het stallen van de motoren was in die tijd een moeilijke opgave Dit plekje werd gevonden bij een plaatselijke fietsenmaker, lekker handig met al het gereedschap voor handen. In 1974 leidde dit tot de oprichting van MC Genemuiden. Een eigen plek werd gevonden aan de Hasselterdijk. De leden hebben hier met noeste arbeid, creatief hergebruik van tweedehands materialen en enkel eigen middelen een eigen onderkomen gebouwd. Hier had men voldoende plek om motoren te stallen, te sleutelen en zelfs een plekje om na het rijden nog even na te genieten en de dorst te lessen. In de jaren tachtig is het ledental flink doorgegroeid naar 80-90. Daarom is in 1989 een tweedehands directiekeet in gebruik genomen als clubhuis.

Een initiatief om ons zilveren jubileumjaar met verstandelijk en lichamelijk beperkte mede plaatsgenoten te vieren, middels een toerrit, een grote BBQ met familieleden en een plaatselijk feestorkest is een jaarlijks terugkerend fenomeen geworden, kosten hiervan worden gedeeltelijk betaald uit de opbrengst van de jaarlijkse Sterrit. Op een gegeven moment had de gemeente andere plannen met ons plekje. In goed overleg met de gemeente werd een nieuwe plek gevonden; een waar moeras vol met bomen. Zoals gebruikelijk binnen de club met man/vrouw en macht aan de slag; bomen kappen, meer dan een meter met grond ophogen, veel oneindig lange heipalen de grond in, een nieuw clubhuis van boomstammen opgebouwd, stallingsruimte en een aparte sleutelruimte gerealiseerd en dit alles in een tijdspanne van ongeveer 2 jaar, met veel bloed, zweet en tranen. September 2008 hebben we een grandioze opening gehad. Op deze plek hebben we iets meer ruimte om ons heen, welke inmiddels tot 2 nieuwe evenementen heeft geleid; Hot rod rally - BSA club eind januari en Zijspantreffen elk 1e weekend van april." In 2019 is het 45-jarig bestaan gevierd.

- Veiligheid: - Brandweer Genemuiden.

Reactie toevoegen