Genderen

Plaats
Dorp
Altena
West-Brabant Land van Heusden en Altena
Noord-Brabant

gemeente_heesbeen_eethen_en_genderen_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Heesbeen, Eethen en Genderen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Heesbeen, Eethen en Genderen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Genderen.JPG

In Genderen aangekomen

In Genderen aangekomen

Genderen (3).JPG

De Hervormde kerk van Genderen, uit de 13e eeuw

De Hervormde kerk van Genderen, uit de 13e eeuw

Genderen (2).JPG

Dorpsgezicht Genderen

Dorpsgezicht Genderen

Genderen

Terug naar boven

Status

- Genderen is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Land van Heusden en Altena, gemeente Altena.

- Dit dorp heeft een nogal complexe gemeentelijke voorgeschiedenis, qua naamgevingen. We zetten het hier op een rijtje: Er waren eens 3 dorpen, die als gemeente t/m 7-5-1819 'Eethen, Genderen en Heesbeen'* heetten (meestal stond bij dit soort meervoudige namen de belangrijkste plaats vooraan, en Eethen was ook veruit het grootste dorp). Per 8-5-1819 wordt deze gemeente van naam gewijzigd in 'Heesbeen, Eethen en Genderen'* en ** (kennelijk wordt vanaf dan Heesbeen belangrijker gevonden, wat curieus is, want dat was veruit het kleinste dorp van de 3, met maar een paar handenvol huizen). Per 1-8-1908 wordt deze gemeente wederom van naam gewijzigd, en wel in 'Genderen' (waarbij de andere 2 dorpen dus uit de gemeentenaam verdwijnen). Deze gemeente wordt per 1-5-1923 opgeheven en gaat op in de fusiegemeente Eethen. Het dorp Genderen gaat in 1973 over naar gemeente Aalburg, in 2019 over naar gemeente Altena.(1)
* Aangezien deze gemeenten geografisch gezien hetzelfde waren als de gemeente Genderen per 1-8-1908, hebben wij voor deze voormalige gemeenten geen aparte pagina's aangemaakt.
** Deze gemeente werd ook wel kortweg Heesbeen c.a. genoemd. In het Kadaster is deze gemeente steeds als Eethen aangeduid. In gemeentecode-overzichten van het CBS is deze gemeente vaak als 'Eethen, Genderen en Heesbeen' aangeduid.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Géndere.

Oudere vermeldingen
Laat in 11e eeuw Ganderon, 1e kwart 13e eeuw Genderen, 1300 en 1316 Ghenderen.

Naamsverklaring
Datief meervoud met plaatsaanduidende functie van de waternaam Gander*, met als betekenis 'nederzetting aan de Gander*'. Dit water viel volgens de bodemkartering in de Dussense Stroom. De naam behoort tot een groep waternamen die ook elders in Europa voorkomen, zoals in Duitsland: Gande, rechter zijrivier van de Leine, 10e eeuw Ganda, en Gander, linker zijrivier van de Moezel, 8e eeuw Gandra. De herkomst van deze waternamen is onzeker; men denkt aan een afleiding met het suffix -ara van het Germaanse gand(u)* 'opensperring' (vergelijk het Zweedse gan 'kloof, muil', bij het Indo-Europese ghan- 'gapen'). Anderen menen dat het misschien gaat om afleidingen van een niet-Indo-Europees gand-* 'grind'. Ter plaatse zijn scherven van Romeins aardewerk aangetroffen.(2)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Genderen grenst in het ZW aan Drongelen, in het W aan Eethen, in het N aan Veen, in het O 'Wijk en Aalburg' en in het ZO aan de rivier de Bergse Maas, Heesbeen en Doeveren, en ligt W van Heusden, NW van Drunen en NNO van Waalwijk.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Heesbeen (28/208), Eethen (41/310) en Genderen (68/499) 137 huizen met 1.017 inwoners. De aantallen huizen en inwoners per dorp staan hiervóór tussen haakjes. Tegenwoordig heeft het dorp Genderen ca. 690 huizen met ca. 1.750 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Verhalen over de geschiedenis van Heesbeen, Eethen en Genderen op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Genderen heeft 4 rijksmonumenten, zijnde de T-boerderij uit 1809, met bakhuisje, op Meerhoek 22, de boerderij (dwarsdeeltype in de Overmase vorm) uit 1e helft 19e eeuw op nr. 25-27, de Hervormde kerk, en de Schrikmolen.

- De Schrikmolen is een windmotor (ook wel roosmolen genoemd), van het merk Hercules, die in 1917 is geplaatst t.b.v. het bemalen van een deel van de uiterwaarden van de Bergsche Maas. In 1979 is de molen stilgezet en daarna geleidelijk in vervallen staat geraakt. In 2000 heeft een storm de restanten van het rad weggeblazen. In 2004 is een begin gemaakt met de restauratie van de Schrikmolen. De restauratie is in 2009 gereed gekomen. De molen is sindsdien weer in maalvaardige staat. Volgens molenliefhebbers is behoud en was restauratie van deze molen "van enorm belang", omdat het de enig overgebleven windmotor van groot formaat in het zuiden van Nederland is.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Genderen door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Genderen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Genderen.

- Onderwijs: - Basisschool Het Fundament.

- Muziek: - Als je lid wordt van Muziekvereniging Excelsior en nog een ervaren muzikant bent, ga je eerst op les. Als je je eerste muziekdiploma hebt gehaald en je kunt al aardig muziek maken, is het mogelijk om mee te blazen bij de fanfare. De fanfare bestaat uit ongeveer 25 leden en maakt gevarieerde muziek. Naast de serieuze concourswerken worden ook leuke en lichte nummers gespeeld. De fanfare heeft regelmatig optredens in en buiten Genderen en doet ook mee aan wedstrijden. Ook worden de leukere optredens door de vereniging opgezocht zoals een optreden bij de Efteling en, als het goed weer is, een buitenconcert. De fanfare staat onder leiding van Jan van de Sanden.

- Kerkkoor Genderen heeft ca. 70 leden. Nieuwe leden zijn altijd welkom.

- Sport: - Het lidmaatschap van LTC Aalburg geeft je het recht om 365 dagen per jaar gebruik te maken van de faciliteiten op het tennispark van de vereniging in Genderen, bestaande uit 6 verlichte kunstgrasbanen en 1 oefenmuur. Daarnaast worden er het gehele jaar activiteiten georganiseerd voor en door de leden zoals competitie's en toernooien.

Reactie toevoegen