Gassel

Plaats
Dorp
Grave
Noordoost-Brabant Land van Cuijk
Noord-Brabant

gassel_gemeenschapshuis_de_viersprong.jpg

Gemeenschapshuis De Viersprong en Foyer D’n Huuskamer is samen met dorpsservicewinkel Ût Turp het bruisende hart van het dorp Gassel.

Gemeenschapshuis De Viersprong en Foyer D’n Huuskamer is samen met dorpsservicewinkel Ût Turp het bruisende hart van het dorp Gassel.

gassel_schuttersgilde_sint_jan_450_jaar_2015.jpg

Schuttersgilde Sint Jan in Gassel is vermoedelijk reeds opgericht in 1565, getuige het jaartal in het vaandel. In 2015 hebben zij dan ook het 450-jarig bestaan gevierd met een feestweekend.

Schuttersgilde Sint Jan in Gassel is vermoedelijk reeds opgericht in 1565, getuige het jaartal in het vaandel. In 2015 hebben zij dan ook het 450-jarig bestaan gevierd met een feestweekend.

gassel_harmonie_meer_vreugd.jpg

Harmonie Meer Vreugd uit Gassel speelt jaarlijks in november 2 avonden het dak eraf tijdens muziekevenement Music Explosion in gemeenschapshuis De Viersprong. Op de foto het orkest tijdens Music Explosion 2015 (© www.harmonie-meer-vreugd.nl)

Harmonie Meer Vreugd uit Gassel speelt jaarlijks in november 2 avonden het dak eraf tijdens muziekevenement Music Explosion in gemeenschapshuis De Viersprong. Op de foto het orkest tijdens Music Explosion 2015 (© www.harmonie-meer-vreugd.nl)

gassel_hofkapel_de_notenbalkers.jpg

Gassel is een zeer muzikaal dorp, met niet alleen de harmonie maar ook nog eens Hofkapel De Notenbalkers, die het carnaval e.a. evenementen in het dorp en en de regio muzikaal opluisteren. (© http://notenbalkers.nl)

Gassel is een zeer muzikaal dorp, met niet alleen de harmonie maar ook nog eens Hofkapel De Notenbalkers, die het carnaval e.a. evenementen in het dorp en en de regio muzikaal opluisteren. (© http://notenbalkers.nl)

NB gemeente Gassel in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Gassel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Gassel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Gassel

Terug naar boven

Status

- Gassel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Land van Cuijk, gemeente Grave. Het was een zelfstandige gemeente t/m 31-7-1942. Per 1-8-1942 over naar gemeente Beers, in 1994 over naar gemeente Grave.

- Wapen van de voormalige gemeente Gassel.

- Onder het dorp Gassel vallen ook de buurtschappen Heihoek (grotendeels) en Nieuw-Gassel.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Gààsel.

Oudere vermeldingen
1485 Gassel.

Naamsverklaring
Ófwel gelijk te stellen aan Gastel, óf de naam gaat terug op het Germaanse gastsali* (een samenstelling van sali* 'hoeve met grote woonhal' en gast 'gast'), overeenkomend met het Oudengelse gestsele en het Oudsaksische gastseli 'ontvangstruimte, gasthuis, herberg' (vergelijk Hersel).(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp het Ezelrijk.

Terug naar boven

Ligging

Gassel ligt ZO van Grave, NW van Cuijk en grenst in het N aan de Maas en aan de provincie Gelderland (dorp Overasselt).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Gassel 103 huizen met 568 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 36/200 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Nieuw-Gassel 42/204, Heihoek 18/112 en Tongelaar 7/52. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 500 huizen met ca. 1.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Verhalen over de geschiedenis van Gassel op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In de loop der jaren zijn alle voorzieningen uit Gassel verdwenen. In 1998 keren de dorpelingen deze trend met veel eigen inzet. Ze toveren het gemeenschapshuis om tot dorpsservicewinkel Ût Turp. Daarin zijn onder meer een bakker, een kapper, een slager, een bloedprikpunt en een bibliotheek servicepunt gevestigd. Er is ook een koffiecorner waar de inwoners elkaar kunnen ontmoeten en samen koffie kunnen drinken. Dat dit initiatief de levendigheid en daarmee de leefbaarheid in het dorp ten goed komt, is duidelijk. Het iniatief heeft daarom dan ook subsidie gekregen van het Oranje Fonds. - Op 10-9-2015 heeft koning Willem-Alexander het project bezocht.

Het bestuur van de dorpsservicewinkel is anno 2016 samen met Stichting Pluryn doende om plannen uit te werken voor een winkel conform de Buurtmarkt Breedeweg in het gelijknamige dorp bij Groesbeek. Buurtmarkt Breedeweg is een goed voorbeeld van dubbele duurzaamheid. In de onderneming werken mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, onder meer achter de kassa en in de lunchroom. De medewerkers zijn blij met deze kans als eventuele opstap naar een regulier bedrijf. Ook de inwoners van Breedeweg zijn blij met ‘hun’ Buurtmarkt. Eindelijk hebben ze in het dorp weer een supermarkt die bijdraagt aan de leefbaarheid van Breedeweg. Als dit plan slaagt, zullen de Buurtwinkels van Gassel en Beers straks samen met de reeds bestaande Buurtmarkt in Breedeweg Groesbeek een samenwerkingsverband hebben en ook omgebouwd worden tot Buurtmarkt. En ook in deze dorpen zullen mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt dan een leer- en werkplek kunnen krijgen.

- Als gevolg van de provinciale pilot ‘Bouwen binnen strakke contouren’, milieuregels en geurnormen, heeft de woningbouw in Gassel jarenlang 'op slot gezeten'. De gemeente heeft echter in 2016 met de provincie nieuwe afspraken kunnen maken waardoor deze mogelijkheid er nu wel weer is. In de Structuurvisie van de gemeente Grave is voor Gassel een aantal locaties opgenomen waar nog plaats is voor woningbouw. Overleg met de eigenaren van de verschillende locaties heeft geleid tot de afspraak om gezamenlijk op te trekken. Zo ontstaat één integraal woningbouwplan voor het dorp waarmee de komende jaren in de lokale behoefte aan nieuwbouw kan worden voorzien. Het plan richt zich met name op woningbouw op de locaties Julianaplein (verbouwing van de pastorie), Sint Jansvoort (achter de kerk) (6-8 huizen), Torenstraat (perceel Ariëns) (5-7 huizen) en gronden nabij de Molenakker (12-16 huizen). Verwacht wordt dat in 2017 gestart kan worden met de bouw van de eerste huizen. Wat waar wanneer precies gebouwd gaat worden is afhankelijk van de vraag.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Gassel heeft 5 rijksmonumenten, namelijk molen Bergzicht en de kerk met orgel, pastorie en kerkhof.

- De RK Sint Johannes de Doper-kerk uit 1875 is samen met de pastorie en tuin in oktober 2013 te koop gezet. Het bisdom vond aanvankelijk namelijk dat dat alleen als één geheel zou moeten/kunnen. De parochie zou de kerk het liefst behouden. De pastorie kampt met ernstig achterstallig onderhoud en staat leeg sinds het vertrek van pastoor Meijer. Een andere reden van het kerkbestuur om de pastorie en tuin te willen verkopen is om de schuld die de toenmalige parochie bij het bisdom had af te lossen. In december 2013 gaat het Bisdom akkoord om de kerk te behouden en alleen pastorie en grond te verkopen. Maar een jaar later, in december 2014, luidt de St. Elisabethparochie (waar de kernen Grave, Gassel, Escharen en Velp onder vallen) de 'noodklok' dat er geld moet komen voor onderhoud en restauratie van de kerken in de 3 genoemde dorpen, anders dreigt wellicht de slopershamer (dat hadden ze een jaar eerder toch ook wel kunnen bedenken, zou je denken). (weet iemand hoe het er anno 2016 voor staat met kerk en pastorie?, red.)

- Mariakapel uit 1958. Voor nadere details zie bij Jaarlijkse evenementen.

- Molen Bergzicht uit 1817 is in verschillende opzichten uniek. Hoe dat zit én hoe het zit met die 'berg', kun je lezen onder de link.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Ezels. - Hofkapel De Notenbalkers.

- In een weekend in maart organiseren Schuttersgilde Sint Jan en het Rode Kruis afdeling Heumen een Boekenmarkt. Er zijn dan vele duizenden boeken te koop, die allemaal recent zijn ingezameld en dus nog nooit op een andere boekenmarkt hebben gestaan. Het gaat om alle mogelijke soorten boeken. Ze gaan weg voor slechts € 1,00 per stuk. (is de opbrengst voor een goed doel? Schutterij en/of Rode Kruis?, red.)

- Gassel is trots op zijn 'staakmadonna' (wat dat is kun je lezen onder de link), waarmee men van 1890 tot 1958 jaarlijks in processie naar naar de Lourdesgrot in Katwijk trekt en terug. In het Mariajaar 1958 bouwen de inwoners een eigen Mariakapel buiten het dorp (zie verder bij Bezienswaardigheden) en daar trekt men sindsdien in de meimaand naar toe, begeleid door harmonie Meer Vreugd en het Sint Jansgilde. De gildebroeders dragen een baar met daarop de staakmadonna, prachtig gekleed. Bewoners langs de route zetten naar oude traditie een Mariabeeld aan de straat of in hun deuropening, versierd met 'steknuskes' (in Gassel de naam voor duizendschoon) of 'hemdenknupkes' (moederkruid), boterbloemen en margrieten.

- Schuttersgilde Sint Jan organiseert jaarlijks op de 2e zondag in juli een grote Rommelmarkt / Braderie. Inwoners van Gassel e.o. ruimen hun overtollige huisraad op. Je kunt er dus van alles tegenkomen; van kleinmeubelen tot theepotjes; van bloempotten tot rijwielen en van computers tot speelgoed. Er is ook een grote stand met boeken, en er zijn nog enkele tientallen standhouders met diverse waren. Er zijn live optredens en ook voor een hapje en drankje kun je er terecht.

- TWC De Tweewielers organiseert op een zondag in november de jaarlijkse TongelaarTocht, een ATB-tocht waarbij je kunt kiezen uit de afstanden 30 en 45 km.

- Tijdens muziekfestijn Music Explosion (weekend in november) met Harmonie Meer Vreugd e.a. artiesten, gaat het dak er figuurlijk af in gemeenschapshuis De Viersprong.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Gassel is  gelegen tussen de huidige Maas en de oude riviergeul van deze rivier waar nu de Lage Raam stroomt, even verder de Graafse Raam geheten. Ten oosten ligt de bedding van de Beerse Maas die 700 jaar vanaf Katwijk als overlaat heeft gefunctioneerd en waarin tot in de 19e eeuw de Geester- en Gasselse bossen hebben gelegen. Deze zijn toen gekapt om het water uit deze overlaat N van Gassel sneller te laten terugstromen naar de rivier.

Z van het huidige Gasselse Bos ligt de Esterse Polder en W ligt de Kampen van Escharen. Het Gasselse Bos is in de jaren dertig van de 20e vanuit de werkverschaffing aangelegd om het stuifzand in te perken. Het was voorheen een heidegebied dat vanwege de behoefte aan vlees, wol en mest te veel door schapen was begraasd.

Het gebied van Gassel kent via de Tochtsloot en de Sluisgraaf een afwatering naar de Maas. Door de aanleg van de Kraaijenbergse plassen stijgt het grondwaterpeil tegen de bebouwde kom van het dorp, waardoor de afwatering om een bijstelling vraagt richting de Raam. Daar zorgen nu de Biestgraaf en Ottersgraaf voor een afwatering uit het Broek en de Broekkant over landgoed Tongelaar naar de Lage Raam.

Het dorp is gebouwd op of bij rivierduinen  die opduiken boven recentere rivierafzettingen. Zo ligt niet alleen het centrum, maar ook meerdere hoeven uit de middeleeuwen als de Geest, de Horrik, ten Holt en het Bord op een donk. Bij deze laatste hoeve tegen Tongelaar werd op de wolven gejaagd die vanaf de late middeleeuwen vanaf Maashees werden opgejaagd.

Binnen de  dijken en duinen van Gassel lagen oude akkers met zanderige klei. Inmiddels zijn deze deels gebruikt voor woningbouw. Het stroomgebied van de Overlaat kent uiteraard een zwaardere kleilaag.

Deze schets vraagt niet alleen aandacht voor de aloude contouren van de schans, donken en dijken, akkers en graslanden met hun struweel, maar ook poelen en oude bomen zoals bij ten Holt. In Gassel is de gekortwiekte etagelinde aan de Kapellaan / Wijnroemer het meest bekend, maar een linde met een omtrek van 500 cm aan de Meisevoort mag er ook zijn.

Het kleinschalige landschap langs de dijken is bijna een ecologische verbindingszone uit het boekje. Voor zoogdieren als das, vos en reeën is het hier goed toeven en dat er een behoorlijke populatie aan kleinere dieren vertoeft, blijkt wel uit het aantal steen- en kerkuilen. Amfibieën als padden en salamanders kunnen echter gemakkelijker rond de Broekse wielen uit de voeten. (© IVN afd. Grave)

- In maart 2017 is een groot deel van de houten toestellen van de trimbaan in het Gasselse Bos, die zeker 40 jaar oud was, vervangen. Daar waren ze inmiddels ook dringend aan toe. 12 toestellen zijn vervangen door nieuwe. Er is er één bij gekomen, en 4 zijn er blijven staan. Bijzonder is dat de nieuwe trimbaan wereldwijd de eerste is in een nieuwe soort buitensportbanen. Volgens Rob Boogmans van leverancier Kompan zit het vernieuwende vooral in het materiaal (staal in plaats van hout) en de mogelijkheid om sporters van alle niveaus aan hun trekken te laten komen. Normaal gesproken kost de nieuwe trimbaan ca. 60.000 euro. De gemeente Grave heeft hem voor ca. de helft gekregen, omdat Kompan het als p.r. object wil gebruiken; Er wordt door een filmcrew promotiemateriaal van gemaakt, en Youtube-filmpjes met instructies, "als voorbeeld voor de rest van de trimmende wereldbevolking. En vertegenwoordigers van ons bedrijf zullen mensen van over de hele wereld mee naar Gassel nemen om te gaan kijken", aldus Boogmans. (bron: de Gelderlander, 12-2-2017)

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - Gemeenschapshuis De Viersprong en Foyer D’n Huuskamer beschikt verder nog over een sportzaal, een harmoniezaal, een ouderensooszaal, een danszaal, een jeugdhonk en een vergaderruimte. Behalve de zaalsporten vinden ook de diverse evenementen plaats in de sportzaal. Zo worden er de carnavalsavonden gevierd, de concerten van Harmonie Meer Vreugd, de dansshow van Keep on Movin en de grote show van In de Ban.

- Dorpsraad: - Dorpsraad Gassel.

- Onderwijs / kinderopvang / jeugd: - Basisschool De Bongerd. - Peutersplusgroep De Eerste Stap. - Jeugdvereniging De Bosrakkers.

- Muziek: - Harmonie Meer Vreugd is opgericht in 1921. Dat is aardig oud, maar je hebt altijd baas boven baas, want Schuttersgilde Sint Jan is vermoedelijk al in 1565 opgericht, en is bovendien een van de zeldzame gilden die niet in de vorige eeuw zijn heropgericht, maar een ononderbroken traditie kennen.

- Sport: - VV Gassel (voetbal).

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Gassel alg. en - idem RK.

Reactie toevoegen