Galder

Plaats
Dorp
Alphen-Chaam
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

galder_oude_motoren_galder_logo.png

De ca. 50 leden van Oude Motoren Galder (OMG) berijden motoren van diverse merken (de meeste Engels en Belgisch) uit de periode vóór 1965. Gedurende het rittenseizoen van april-november wordt iedere maand een rit gemaakt in de wijde omgeving van Galder.

De ca. 50 leden van Oude Motoren Galder (OMG) berijden motoren van diverse merken (de meeste Engels en Belgisch) uit de periode vóór 1965. Gedurende het rittenseizoen van april-november wordt iedere maand een rit gemaakt in de wijde omgeving van Galder.

galder_strijbeek_dorpsraad.jpg

Galder en het kleinere buurdorp Strijbeek werken op veel gebieden samen, omdat ze veel gemeenschappelijks hebben qua landschap en identiteit en omdat het kleine Strijbeek nauwelijks voorzieningen heeft. Zo is in 2011 Dorpsraad Galder-Strijbeek opgericht.

Galder en het kleinere buurdorp Strijbeek werken op veel gebieden samen, omdat ze veel gemeenschappelijks hebben qua landschap en identiteit en omdat het kleine Strijbeek nauwelijks voorzieningen heeft. Zo is in 2011 Dorpsraad Galder-Strijbeek opgericht.

galder_galdersfeestweekend.jpg

Tijdens het GaldersFeestWeekend oftewel GFW staat het dorp een heel weekend op zijn kop, met tal van evenementen en live bands en DJ's.

Tijdens het GaldersFeestWeekend oftewel GFW staat het dorp een heel weekend op zijn kop, met tal van evenementen en live bands en DJ's.

galder_kermis_kopie.jpg

Ca. 2 maanden na het GFW zijn ze in Galder wel weer toe aan een volgend feestweekend, want dan is er de Kermis Galder, met weer veel live muziek en op zondag een Jaarmarkt.

Ca. 2 maanden na het GFW zijn ze in Galder wel weer toe aan een volgend feestweekend, want dan is er de Kermis Galder, met weer veel live muziek en op zondag een Jaarmarkt.

DK 20110216-1556 Langgevel boerderij Galder.jpg

Galder, langgevelboerderij met rietenkap

Galder, langgevelboerderij met rietenkap

805265 cafe Galder.jpg

Café Knooppunt Galder, naast de kapel, op de hoek van de Sint Jacobsstraat en de Galderseweg, heette vroeger 'Het wapen van Nieuw Ginneken'.

Café Knooppunt Galder, naast de kapel, op de hoek van de Sint Jacobsstraat en de Galderseweg, heette vroeger 'Het wapen van Nieuw Ginneken'.

Galder Mariakapel Koningin van de Vrede [640x480].jpg

Galder, Mariakapel Koningin van de Vrede. De kapel heeft een torentje, wat bij een veldkapel zelden voorkomt

Galder, Mariakapel Koningin van de Vrede. De kapel heeft een torentje, wat bij een veldkapel zelden voorkomt

Galderse Meren [640x480].jpg

Galder, Galderse Meren

Galder, Galderse Meren

Galderse Heide [640x480].jpg

Galder, Galderse Heide

Galder, Galderse Heide

galder_landgoed_daasdonk_boerderij_met_schuur.jpg

Galder, landgoed Daasdonk, boerderij met schuur.

Galder, landgoed Daasdonk, boerderij met schuur.

galder_landgoed_daasdonk_boerderij.jpg

Galder, landgoed Daasdonk, boerderij.

Galder, landgoed Daasdonk, boerderij.

galder_landgoed_daasdonk_bakhuisje.jpg

Galder, landgoed Daasdonk, bakhuisje.

Galder, landgoed Daasdonk, bakhuisje.

galder_landgoed_daasdonk_provincialeweg_en_rijksweg_overbruggen_de_mark.jpg

Galder, landgoed Daasdonk, provincialeweg en Rijksweg overbruggen de Mark.

Galder, landgoed Daasdonk, provincialeweg en Rijksweg overbruggen de Mark.

galder_cpo-woningen.jpg

Zoals in veel kleine kernen was ook in Galder behoefte aan betaalbare woningen voor jongeren. Zij hebben die in 2015 zelf gerealiseerd middels CPO (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap). Het nieuwe wijkje heet Bollemeer.

Zoals in veel kleine kernen was ook in Galder behoefte aan betaalbare woningen voor jongeren. Zij hebben die in 2015 zelf gerealiseerd middels CPO (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap). Het nieuwe wijkje heet Bollemeer.

Galder

Terug naar boven

Status

- Galder is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Alphen-Chaam. T/m 1941 gemeente Ginneken en Bavel. In 1942 over naar gemeente Nieuw-Ginneken, in 1997 over naar gemeente Alphen-Chaam.

- Tegenwoordig is de plaatsnaam landelijk vooral bekend vanwege het ‘(snelwegen)knooppunt Galder’ (= A58/A16).

- Onder het dorp Galder vallen ook de buurtschappen Balleman en Kerzel (grotendeels).

Terug naar boven

Naam

Naamsverklaring
- Onzeker, mogelijk een waternaam gevormd met het suffix -r bij de woordstam gal ‘zingen, razen’, of bij het kleurwoord gal ‘geel’. Aan een samenstelling met re, dat voortkomt uit rijt ‘waterloop’ moet hier niet worden gedacht. (1)

- (21, 1998) stelt: “Ir. C. Buiks vermoedt dat de naam is ontstaan uit ‘Gelt-laar’. Hoewel het element ‘laar’ moeilijk is te duiden, zou het in de Kempen meestal staan voor ‘woeste onbebouwde gemeenschapsgrond’. Het element ‘gelt’ zou betekenen ‘onvruchtbaar’. Volgens drs. H. Thiadens zou het tweede element van de oorspronkelijke plaatsnaam Ghalre gelijk zijn aan de vroegere waternaam ‘rijt’. Een naam die in samenstelling ook zonder de letter –t kan optreden. Het eerste bestanddeel ‘ghal’ zou duiden op een door de lever afgescheiden vloeistof, die evenals het in Galder voorkomende zand, geel van kleur is.”

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heten Galder en Strijbeek Maerkrattenland.

Terug naar boven

Ligging

Galder ligt Z van Breda, 3 km ZW van Ulvenhout. Grenst in het Z aan België.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Galder 50 huizen met 301 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 400 huizen met ca. 960 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

“Galder is een zeer oude beekdalnederzetting; uit archeologische gegevens kan worden geconcludeerd dat hier reeds in de Karolingische tijd (10e eeuw) een nederzetting is geweest. De eerste vermelding van de plaatsnaam is aangetroffen in een akte uit het jaar 1299, waarin Ghalre met zijn tienden als vanouds werd toegewezen aan de abdis van Thorn. Volgens J. de Haas was het oudste deel van de nederzetting gelegen aan de noorzijde van het tegenwoordige dorp. Hier stond een reeks grote boerderijen, waaronder ‘de oude Hoeve van Galder’, die cijnsplichtig waren aan de abdij van Thorn. De oude Hoeve wordt reeds voor het eerst genoemd in het jaar 1343. Nog op de kadasterkaart uit 1828 is goed zichtbaar dat het oudste deel van het dorp gelegen was rond het begin van de huidige Sint Jacobsstraat” (21, 1998).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Galder, kun je terecht bij heemkundekring Paulus van Daesdonck (die de geschiedenis van de kernen van de voormalige gemeente Nieuw-Ginneken bestudeert).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Zoals in veel kleine kernen was ook in Galder behoefte aan betaalbare woningen voor jongeren, die in de bestaande woningvoorraad niet of nauwelijks te vinden waren. Men heeft dit opgelost door in 2012 CPO Galder op te richten, in samenwerking met de gemeente, die de bouwkavels heeft aangewezen en e.e.a. planologisch mogelijk heeft gemaakt. CPO staat voor Collectief Particulier Opdrachtgeverschap. Dit collectief heeft zelf de bouwplannen gemaakt voor 16 woningen en daar een architect, aannemer etc. voor gezocht. De woningen zijn in 2015 gereed gekomen. Het buurtje heet Bollemeer, en de straten in het buurtje heten Bolderik (= een plant van de anjerfamilie) en Korenbloem. Op het stuk bouwgrond is ruimte voor in totaal uiteindelijk 35 woningen, dus het dorp kan qua bouwmogelijkheden weer even vooruit. Zie ook het interview met CPO Galder in BN/De Stem.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Galder heeft 3 rijksmonumenten.

- “Door de bouw van een kapel in de tweede helft van de 15e eeuw, ontwikkelde Galder zich geleidelijk aan tot een zogenoemd kapelgehucht. Deze kapel is genoemd naar Sint Jacobus, een van de apostelen van Jezus Christus, en vanouds de patroon van Galder. In het jaar 42 werd hij op bevel van Herodus Agrippa I onthoofd. Zijn graf bleef onbekend tot het jaar 813, toen het op wonderlijke wijze in Spanje werd ontdekt. Boven zijn graf werd in de Spaanse plaats Santiago de Compostela een prachtige basiliek gebouwd. Via Frankrijk verspreidde de verering van Sint Jacob zich naar het noorden. Zo werd Sint Jacob een echte volksheilige en reeds vanaf de 12e eeuw verrezen in onze streken de eerste Sint Jacobskerken. Velen zagen het in die tijd als een religieuze plicht een voettocht te maken naar zijn graf in het verre Spanje” (21, 1998).

“De Sint Jacobskapel is een voorbeeld van de kapellen die in gehuchten, die ver van de parochiekerken der dorpen lagen, het kerkelijk leven verzorgden, vooral voor hen die de lange weg naar het dorp niet konden afleggen." (30) De kapel heeft een klok uit 1553. "De 16e-eeuwse kapel van Sint Jacob bestaat uit een ranke toren met overhoekse steunberen aan de westzijde en een verlaagd schip en koor. Het smallere koor heeft een veelhoekige sluiting, smalle steunberen en sporen van de oude, hogere ramen. Het steunbeerloze schip kreeg bij de restauratie nieuwe vensters. De moeten van de oude hoge kap zijn op de oostmuur van de toren zichtbaar. De steunberen met natuurstenen driepassen, de hoge ingangsnis en de blinde nissen aan noord- en zuidzijde geven de eerste geleding van het torentje iets van de charme van de grotere dorpstorens.” (31)

"In 1824 werd de kapel ingrijpend verbouwd tot school voor ruim honderd kinderen en woning voor de schoolmeester. Aan een van de torenmuren is nog te zien dat de muren bij deze verbouwing werden verlaagd en dat tevens de nokhoogte is teruggebracht. De naaldspits en een stuk van de toren werden afgebroken. De toren werd voorzien van het thans nog bestaande lage tentdak. Pas in 1881 werd de kapel als school ongeschikt verklaard en werd in het jaar daarop een aparte openbare school gebouwd in de kom van Galder. In 1934 werd de kapel grondig gerestaureerd, maar de toren is niet tot zijn oorspronkelijke hoogte teruggebracht.” (943) - Nadere informatie over de Sint Jacobskapel.- De kapel valt onder de Parochie Ulvenhout.

- Op initiatief van kapelaan Oomen, die na de Tweede Wereldoorlog in Galder werd benoemd, werd op een verwaarloosd stukje grond aan de Bouwerij in 1949 een devotiekapel opgericht, naar ontwerp van zijn vader A. Oomen, die architect was. Hiermee wilde de kapelaan zijn dank betuigen voor het einde van de oorlog en de bevrijding die voor Galder en Strijbeek op 29 oktober 1944 een feit werd. Aan de splitsing Bouwerij en St. Jacobsstraat verrees een bakstenen veldkapel onder rieten wolfdak met vorstpannen, toegewijd aan Maria, Koningin van de Vrede. Het belendende klokkentorentje met zijn rieten zadeldakje draagt in sterke mate bij aan het bijna sprookjesachtige uiterlijk van het bedehuisje en roept onbewust herinneringen op aan Anton Pieck.

Door de rondboogopeningen bovenin ontwaren we een bronzen luidklokje. Aan de voet van de torenmuren rondom de ellipsvormige ingang zijn blokken zandsteen toegepast. Tegen de achtergrond van een betegeld rondspaarveld in het interieur staat een gipsen Lieve Vrouwenbeeld. Op een gegeven moment raakte de kapel overwoekerd met struiken, bomen en onkruid, waarop vervolgens de hele buurt de handen uit de mouwen heeft gestoken. Vanaf die tijd zijn er steeds buurtbewoners geweest die zich bekommeren om het onderhoud van het bedehuisje. (bron: Langs ’s-Heren Wegen)

- Op de kruising met het Heieinde (België) is een buis in de grond begraven als alternatieve ‘grenspaal’. Dit punt is de exacte grens, maar dat kon niet boven de grond worden aangegeven, omdat het anders het verkeer in de weg zou zitten. De ‘paal’ is blijkbaar niet genummerd; grenspaal 220 staat W van deze buis en grenspaal 219 staat iets ten Z ervan. Nog een bijzonderheid is, dat enige tientallen meters van het Heieinde Nederlands gebied is (tot grenspaal 219), de grens circa 40 meter O de weilanden in gaat, waar weer een grenssteen ligt. Daar gaat de grens weer richting N naar de Kerzelseweg. Hier ligt dus Z van deze straat een stukje van circa 700 m² Nederlandse ‘inham’! Grenspaal 219 is overigens het noordelijkste puntje van België.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - CV De Maerkratten is de carnavalsvereniging voor Galder, Strijbeek en het aangrenzende Belgische buurdorp Meersel-Dreef.

- Het GaldersFeestWeekend (in de regio ook bekend als GFW) (pinksterweekend) is in 2003 ontstaan als initiatief vanuit voetbalvereniging GESTA*, om de club te voorzien van extra financiële middelen. Er zijn allerlei activiteiten en evenementen zoals Touwtrekken en Zeskamp. Muzikaal gezien staat de vrijdag in het teken van Bands, de zaterdag van Dance en de zondag van Friends oftewel het lokale zangtalent, dat in de regio in ruime mate aanwezig is.
* Wat dat betekent?: 'Galder en Strijbeek ten aanval' ;-)

- Rommelmarkt en Oldtimertreffen (1e zondag van juni). Op de Rommelmarkt bieden inwoners van Galder en Strijbeek hun overtollige huisraad te koop aan, maar ook mensen 'van buiten' kunnen er een standplaats huren. Het Oldtimertreffen is een gezellig onderonsje waar alles wat rijdt, rookt of ronkt welkom is, zolang het maar ouder is dan 25 jaar. Je bent van harte welkom met een oude (brom)fiets, motor, auto, legervoertuig, vrachtwagen, tractor, stationaire motor, pipowagen etc. De oldtimers mogen gratis geparkeerd worden op het omheinde terrein, waar tevens een kleine bar en een toilet aanwezig zijn. Zie ook de videoreportage Rommelmarkt en Oldtimertreffen 2014.

- Kermis (laatste weekend van juli) met veel live muziek (bands en DJ's) en op zondag een Jaarmarkt.

- De Ganzenvenloop (2e zaterdag van september) is een door Loopgroep Galder georganiseerde prestatieloop voor kinderen en volwassenen, over een mooi landelijk en bosrijk parcours, waarbij meedoen belangrijker is dan winnen. Voor kinderen zijn er de afstanden 500 en 1000 meter, voor volwassenen is dat 3,3 / 6,6 / 10 km.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2013 is de nieuwe speeltuin de Speelakker aan de Berkenakker gerealiseerd (als opvolger van een verouderd speeltuintje aan de Smidshof). De inwoners hebben gekozen voor een 'natuurlijke speeltuin' met veel natuurlijke elementen zoals zand en water. Wethouder Ton Braspenning zei dan ook tijdens de feestelijke opening tegen de kinderen dat ze pas goed gespeeld hebben wanneer hun ouders na afloop zeggen: "Wa ziede gij d'r uit". Dit betekent namelijk dat alles vies is geworden en er dus goed gespeeld is ;-)

- Landgoed Daasdonk (ook wel Daesdonk, Daesdonck) is gelegen aan de wegen Daesdonckseweg (O van de Mark) en Daasdonk (W van de Mark). Oppervlakte 165 hectare. Tot 1832 vormde het een uitgestrekt complex van landerijen. De vroegere oprijlaan naar het kasteel Daesdonck begint bij ‘De Drie Zwaantjes’ en is nog steeds goed herkenbaar in het landschap. De oudste vermelding dateert uit 1350. Het landgoed is tot in het midden van de 16e eeuw eigendom geweest van de familie Van der Daesdonck, waarna het is overgegaan in het bezit van het voorname Zuid-Nederlandse geslacht De Douvrijn.

Sinds het landhuis in 1696 verkocht werd aan George Lauder, een majoor in het Schotse regiment, werd het in de volksmond ‘het ladderkasteeltje’ genoemd. Helaas werd het 17e-eeuwse kasteeltje door brand verwoest en de nabijgelegen kasteelboerderij in de as gelegd. Het oude kasteeltje werd in 1832 gesloopt en men besloot tot de bouw van een nieuwe boerderij, even ten noorden van de oude hoeve. Diverse ornamenten van het kasteeltje werden verwerkt in de gevel van de nieuwe boerderij. In 1983 is de 150 jaar oude boerderij gerestaureerd, waarmee de drie hoeven die oorspronkelijk tot het landgoed Daesdonck hebben behoord, tot op heden behouden zijn gebleven.” (943)

- De Galderse Heide N van de A58 is een heidegebied, gedeeltelijk bebost met grove dennen, 2 km NW van Galder, gelegen in het ZW van het Mastbos, W grenzend aan de buurtschap Overa, gemeente Breda. Een gedeelte van het gebied wordt als militair oefenterrein gebruikt. De Galderse Heide is voorzien van ruiterpaden. De Galderse Heide maakt deel uit van de Ecologische Hoofdstructuur. Het gebied omvat 180 hectare. Daarvan is 100 hectare in het bezit van Staatsbosbeheer, de gemeente Breda heeft 60 hectare en de overige 20 hectare is eigendom van het ministerie van Defensie.

Tot voor kort kende het gebied een landbouwenclave van 65 hectare. Staatsbosbeheer verpachtte deze grond tot 2008. Sinds 2010 is dit ingericht als natuur. Graafmachines hebben over een oppervlakte van 21 hectare de voedselrijke toplaag verwijderd. Op die manier wil Staatsbosbeheer het gebied een gevarieerder karakter bezorgen. In totaal is er ca. 70.000 m3 grond afgevoerd. Naast het verwijderen van de toplaag heeft Staatsbosbeheer ook de waterhuishouding aangepast. Er is een sloot gedempt, waardoor het gebied natter wordt en ook een ven zal ontstaan.

- De Galderse Meren liggen Z van de A58, NW van Galder, in de ‘oksel’ van A16 en A58 en vallen eveneens onder de gemeente Breda. Op de Galderse Meren, een natuurbad en belangrijk recreatiegebied voor Breda en omgeving, zijn mogelijkheden om te zwemmen en te surfen.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Galder door Kees Wittenbols, met onderaan de pagina tevens actuele krantenartikelen over het dorp.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Galder en Strijbeek.

- Belangenvereniging: - In 2011 is de Dorpsraad Galder en Strijbeek opgericht, die zich inzet voor behoud en bevorderen van de leefbaarheid in de dorpen. Kijk in de rechtermenu's voor een 10-tal werkgroepen van de Dorpsraad, onder die menu's vind je verslagen van waar die werkgroepen allemaal mee bezig zijn. - Interview Dorpsraad Galder en Strijbeek. - Dorpsraad op Facebook.

- MFA / Onderwijs en kinderopvang: - De in 2014 gereed gekomen multifunctionele accommodatie (MFA) De Leeuwerik is het nieuwe dorpshart van Galder. De volgende instanties en faciliteiten vinden onderdak in het pand: Mattheusschool, sporthal, voetbalvereniging, tennisvereniging, ouderenbond (KBO), katholieke vrouwenorganisatie (KVO), Jeugdbelangen, Dorpsraad, peuterspeelzaal de Kiekeboe en buitenschoolse opvang Pebbles.

Reuze handig is bijvoorbeeld dat de Mattheusschool samenwerkt met het in hetzelfde complex gevestigde PUUR Kinderopvang voor de buitenschoolse opvang. De kinderen kunnen vanaf 7:30 uur op de voorschoolse opvang terecht en tot 18:30 uur na schooltijd. Ook in de schoolvakanties biedt PUUR leuke activiteiten voor de kinderen aan, zodat vakantie ook écht vakantie is. Vanaf 2 jaar kunnen peuters naar de peuterspeelzaal, waar ze worden voorbereid op de stap naar de basisschool. En met Stichting De Leeuwerik, de derde 'grote' gebruiker van het MFA, werkt de school samen als het gaat om gebruik van ruimte, middelen en tijd.

- Jeugd: - Jeugdbelangen Galder en Strijbeek is in 1995 opgericht en heeft ca. 75 leden. De leden zijn kinderen in de leeftijd van 6 t/m 14 jaar waarvoor diverse activiteiten worden georganiseerd, zoals filmavond, bingoavond, creatieve avond, sport en spellendag. Daarnaast zijn er ook activiteiten zoals discoschaatsen en discobowlen waarvoor men naar faciliteiten buiten het dorp gaat.

- Sport: - Fietsclub Kees van Boxel heeft ca. 60 leden en ontleent haar naam aan de oprichter en sponsor, die al sinds 1960 zijn fietsenzaken runt. Vanaf het eerste weekend in maart wordt iedere zondagochtend vanuit Galder meestal de eigen ronde gereden. Regelmatig zijn er 30+ deelnemers aanwezig die onder het motto samen uit samen thuis - maar dan wel rap - op pad gaan. De eerste 62 km is er de gelegenheid om bij te praten, de week eens door te nemen, het nieuwe fietsmateriaal te bespreken en om de strategie voor de dagwinst te bepalen. Na 62 km gaat in Ulicoten het gas erop voor de finale van ca. 13 km. Na de laatste adembenemende sprint is de winnaar bekend en gaat men voor de 'cooling down' naar Café Knooppunt Galder. Dan heb je nog even de tijd om de smoes te bedenken waarom je er net weer niet bij zat...

- Overige verenigingen: - De ca. 50 leden van Oude Motoren Galder (OMG) berijden motoren van diverse merken (de meeste Engels en Belgisch) uit de periode vóór 1965. Gedurende het rittenseizoen van april t/m november wordt iedere maand een rit gemaakt in de wijde omgeving van Galder. Het rittenseizoen begint ieder jaar met de traditionele openingsrit naar herberg In den Bockenreyder te Esbeek. Heb je een oldtimer van 1965 of ouder? Bekijk de kalender en rijdt eens mee! (pechbus aanwezig).

Reacties

(2)

* het GFW (GaldersFeestWeekend) wordt gehouden tijdens het pinksterweekend. Dat is niet altijd in mei!
* de Ganzenvenloop is de laatste jaren op de 2e zaterdag in september
* de foto van het Café: is niet het café aan de grens, maar café naast de kapel, op de hoek van de Sint Jacobsstraat en de Galderseweg. Nu heet dat 'Café Knooppunt Galder'. Voorheen heette het 'Het wapen van Nieuw Ginneken".

Dank Arinda voor de correcties! Ik heb e.e.a. aangepast, en de pagina gelijk inhoudelijk en visueel nog verder uitgewerkt. Volgens mij is ie zo wel 'af'. Als er nog iets cruciaals mocht ontbreken hoor ik dat graag.

Reactie toevoegen