Formerum

Plaats
Dorp
Terschelling
Waddengebied
Fryslân

formerum molen 1969 [640x480].jpg

Formerum molen 1969

Formerum molen 1969

Formerum

Terug naar boven

Status

- Formerum is een dorp in de provincie Fryslân, in de regio Waddengebied en op het eiland en in de gemeente Terschelling.

- Onder het dorp vallen ook de N van het dorp gelegen zomerhuizennederzetting Formerum-Noord, en de direct aan het strand gelegen badplaats Formerum aan Zee. In tegenstelling tot bij het W buurdorp Midsland, waar witte plaatsnaamborden staan bij Midsland Noord en Midsland aan Zee, staan bij de kennelijk vergelijkbare, in de eerste zin van deze alinea genoemde plaatsjes N van Formerum, voor zover ons bekend geen plaatsnaambordjes, zodat je ter plekke dus niet kunt zien dat deze kennelijke badplaatsjes bestaan, en waar ze liggen. Dat is dus niet eenduidig t.o.v. de vergelijkbare plaatsjes onder Midsland.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Formearum. Uitspraak: Femearum.

Uitspraak in het Nederlands
Formérum.

Oudere vermeldingen
1502 Formeerom, 1840 Formerum.

Naamsverklaring
Moeilijk te duiden. De variant Formeerom verbiedt de verklaring heem 'woonplaats' van de persoon Folmer. De verklaring heem voor de maar 'meer, plas, waterloop' past wat vormingswijze betreft niet bij de andere heem-namen. Formerum ligt aan een waterplas, de Mêr geheten. Men gist dat men voor for- moet lezen ford met als betekenis 'oever, plaats waar men kan aanleggen'. De ontbrekende dentaal en de afwijkende betekenis van ford maken ook deze verklaring onaanvaardbaar.(1)

Terug naar boven

Ligging

Formerum ligt ZW van Lies, NO van Landerum en Midsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Formerum 28 huizen met 224 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 90 huizen met ruim 200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In de middeleeuwen is Formerum het grootste en belangrijkste dorp van oost Terschelling. De oudste vermelding van de kerk in dit dorp is in ca. 1270, in de oudste kerkenlijst van Westergo. De kerk is gewijd aan Sint Pieter. Formerum heeft in die tijd een eigen parochie en een eigen pastoor. Omdat het dorp rond 1400 in belang voorbij wordt gestreefd door de dorpen Midsland en Hoorn, wordt vanaf 1440 geen nieuwe pastoor meer aangesteld, maar wordt de parochie sindsdien vanuit Midsland bestuurd. In 1570 bestaat de kerk nog, maar lijkt niet lang daarna te zijn verdwenen. Waarschijnlijk is de kerk ernstig verwaarloosd tijdens de Reformatie en kort daarna afgebroken.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Beheersverordening* Formerum aan Zee is in 2014 vastgesteld.
* Een beheersverordening is een eenvoudiger variant van een bestemmingsplan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Formerum heeft 16 rijksmonumenten, zijnde 12 boerderijen (Ynzeweg 4, Formerum 8 / 38 uit 1873 / 77 uit 1791 / 81 uit 1882 / 103 uit eind 19e eeuw, Formerum-Zuid 3 uit 1709 / 6 uit 1894 / 7 uit 1740 / 8 uit 1841 / 10 uit 1854 / 13 uit 1859), 2 woonhuizen (Ynzeweg 2, Formerum-Zuid 4), een archeologisch monument: terrein met overblijfselen van een kapel met kerkhof tussen Witzandpad en Formerum-Zuid, vermoedelijk niet bovengronds herkenbaar, en de Koffiemolen of Formerumermolen uit 1838, in 1876 op deze plek herbouwd vanuit een plek elders op Terschelling. Deze enige molen op het eiland heeft vanouds gefungeerd als korenmolen, en is sinds 1964 niet meer als zodanig in functie. Tegenwoordig is er een koffiehuis in gevestigd.

- Eigenaar van het Wrakkenmuseum en wrakduiker Hille van Dieren verzamelt al vanaf 1975 opgedoken inventarisstukken van de vele scheepswrakken rondom het eiland Terschelling. Het museum ligt vol rariteiten uit de periode 1650 tot heden. Een spannend museum voor grote en kleine mensen. Voor de prijs hoef je het niet te laten: die is zeer bescheiden. Voor heel kleine en heel grote mensen is de toegang zelfs gratis!

- In de Tweede Wereldoorlog neemt Terschelling een belangrijke strategische luchtpositie in. Geallieerde bommenwerpers vliegen namelijk over dit deel van Nederland voor bombardementen op Duitsland. De Duitsers willen deze vliegtuigen zo veel mogelijk onderscheppen. Daartoe hebben zij destijds op Terschelling een aantal luchtdoelbatterijen geplaatst alsmede Feya radarpeilinstallaties en Wassermann radarantennes. Terschelling fungeert tevens als uitvalsbasis voor Duitse marine voorpostschepen en mijnenleggers. Er wordt gezegd dat het voor de Duitse infanterie goed toeven was op Terschelling, gezien de relatieve rust.

In de duinen tussen Midsland aan Zee en Formerum aan Zee liggen restanten van de zogeheten Marjotstellung. Deze stelling omvatte luchtdoelbatterijen en bunkers voor de stationering van infanterie. Vanaf eind 1943 staat hier ook een Wurzburg-Riese radar, bedoeld voor het opsporen van (geallieerde) vliegtuigen en schepen. Nabij Formerum aan Zee zijn o.a. de restanten van de infanteriebunkers goed te zien.
(© Kees Boks)

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Formerumerpolder Z van het dorp bestaat uit gras- en weilanden, waarvan sommige nog interessante slenkenpatronen hebben die dateren van voor de aanleg van de waddendijk. De polder is rijk aan broedvogels, o.a kievit, grutto, tureluur, scholekster, gele kwikstaart en veldleeuwerik. De eendenkooi in de polder is in particuliere handen en is niet meer in functie.

- Het Formerumerbos N van het dorp is een gemengd bos, tussen 1920 en 1930 door Staatsbosbeheer in de duinen aangelegd.

- Natuurreservaat de Koegelwieck is het duingebied N en O van het Formerumerbos.

- Het Formerumerwiel bij de waddendijk is een overblijfsel van een dijkdoorbraak.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Van mei tot november organiseert de Lekkernijwinkel op Formerum (Mersakkersweg 5) van maandag t/m vrijdag eenmaal per dag (alleen bij voldoende deelname) een Eilander Producten Proeverij. Voor slechts €6,50 p.p maak je kennis met de typische lekkernijen van Terschelling.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Formerum (online te bestellen).

Terug naar boven

Bekende persoon, geboren in Formerum

- De beroemde ontdekkingsreiziger Willem Barentsz is hier geboren.

Reactie toevoegen