Formerum

Plaats
Dorp
Terschelling
Waddengebied
Fryslân

formerum_plaatsnaambord.jpg

Formerum is een dorp in de provincie Fryslân, in de regio Waddengebied, op het eiland en in de gemeente Terschelling. Ook in dit dorp is genoeg keus uit soorten overnachtingsmogelijkheden, wat op de borden bij binnenkomst van het dorp al staat aangegeven.

Formerum is een dorp in de provincie Fryslân, in de regio Waddengebied, op het eiland en in de gemeente Terschelling. Ook in dit dorp is genoeg keus uit soorten overnachtingsmogelijkheden, wat op de borden bij binnenkomst van het dorp al staat aangegeven.

formerum_kaart_openstreetmap.jpg

Het dorp  Formerum ligt midden op Terschelling, grenzend aan het dorp Lies in het NO en het dorp Landerum in het ZW. In het N ligt het mini-badpaatsje Formerum aan Zee. Formeel valt onder het dorpsgebied ook nog een strook Waddenzee, tot aan Oosterbierum.

Het dorp Formerum ligt midden op Terschelling, grenzend aan het dorp Lies in het NO en het dorp Landerum in het ZW. In het N ligt het mini-badpaatsje Formerum aan Zee. Formeel valt onder het dorpsgebied ook nog een strook Waddenzee, tot aan Oosterbierum.

Formerum

Terug naar boven

Status

- Formerum is een dorp in de provincie Fryslân, in de regio Waddengebied, op het eiland en in de gemeente Terschelling.

- Onder het dorp vallen ook de N van het dorp gelegen zomerhuizennederzetting Formerum-Noord, en de direct aan het strand gelegen badplaats Formerum aan Zee. In tegenstelling tot bij het W buurdorp Midsland, waar witte plaatsnaamborden staan bij Midsland Noord en Midsland aan Zee, staan bij de vergelijkbare, in de eerste zin van deze alinea genoemde plaatsjes voor zover ons bekend geen plaatsnaambordjes, zodat je ter plekke dus niet kunt zien dat deze kennelijke badplaatsjes bestaan, en waar ze liggen. Dat is dus niet eenduidig t.o.v. de vergelijkbare plaatsjes onder Midsland.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Formearum. Uitspraak: Femearum.

Uitspraak in het Nederlands
Formérum.

Oudere vermeldingen
1502 Formeerom, 1840 Formerum.

Naamsverklaring
Moeilijk te duiden. De variant Formeerom verbiedt de verklaring heem 'woonplaats' van de persoon Folmer. De verklaring heem voor de maar 'meer, plas, waterloop' past wat vormingswijze betreft niet bij de andere heem-namen. Formerum ligt aan een waterplas, de Mêr geheten. Men gist dat men voor for- moet lezen ford met als betekenis 'oever, plaats waar men kan aanleggen'. De ontbrekende dentaal en de afwijkende betekenis van ford maken ook deze verklaring onaanvaardbaar.(1)

Terug naar boven

Ligging

Formerum ligt ZW van Lies, NO van Landerum en Midsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Formerum 28 huizen met 224 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 90 huizen met ruim 200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In de middeleeuwen is Formerum het grootste en belangrijkste dorp van oost Terschelling. De oudste vermelding van de kerk in dit dorp is in ca. 1270, in de oudste kerkenlijst van Westergo. De kerk is gewijd aan Sint Pieter. Het dorp heeft in die tijd een eigen parochie en een eigen pastoor. Omdat het dorp rond 1400 in belang voorbij wordt gestreefd door de dorpen Midsland en Hoorn, wordt vanaf 1440 geen nieuwe pastoor meer aangesteld, maar wordt de parochie sindsdien vanuit Midsland bestuurd. In 1570 bestaat de kerk nog, maar lijkt niet lang daarna te zijn verdwenen. Waarschijnlijk is de kerk ernstig verwaarloosd tijdens de Reformatie en kort daarna afgebroken.

Formerum is van oorsprong een agrarisch dorp. Veehouderij was de voornaamste inkomstenbron. Tegenwoordig zijn er weinig veehouders meer, en is het toerisme de belangrijkste bron van inkomen. Het kleine dorp heeft een supermarkt, twee restaurants, een kroeg en jongerencamping Appelhof. Ook is er de cranberryfabriek van de firma Van Urk gevestigd.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Beheersverordening* Formerum aan Zee is in 2014 vastgesteld.
* Een beheersverordening is een eenvoudiger variant van een bestemmingsplan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het dorp heeft 16 rijksmonumenten, zijnde 12 boerderijen (Ynzeweg 4, Formerum 8 / 38 uit 1873 / 77 uit 1791 / 81 uit 1882 / 103 uit eind 19e eeuw, Formerum-Zuid 3 uit 1709 / 6 uit 1894 / 7 uit 1740 / 8 uit 1841 / 10 uit 1854 / 13 uit 1859), 2 woonhuizen (Ynzeweg 2, Formerum-Zuid 4), een archeologisch monument: terrein met overblijfselen van een kapel met kerkhof, vermoedelijk niet bovengronds herkenbaar, en windmolen de Koffiemolen of Formerumermolen. De voormalige korenmolen en enige windmolen op het eiland is oorspronkelijk in 1838 gebouwd in de buurtschap Dellewal bij West-Terschelling. In 1876 is hij overgebracht naar zijn huidige locatie. In het rietdek van de Koffiemolen is het wapen van Terschelling verwerkt. In 1964 is het gedeelte op de begane grond ingericht als koffiehuis en is het motorhok van de molen verbouwd tot keuken en toiletruimte. Het binnenwerk is echter intact gelaten, waardoor de molen nog altijd draaivaardig is. Hij is in 1980-1981 en in 2002 gerestaureerd. De molen draait incidenteel en kan op afspraak worden bezichtigd.

- Eigenaar van Wrakkenmuseum Terschelling en wrakduiker Hille van Dieren verzamelt al sinds 1975 opgedoken inventarisstukken van de vele scheepswrakken rondom het eiland Terschelling. Het museum ligt vol rariteiten uit de periode 1650 tot heden. Een spannend museum voor grote en kleine mensen. Het museum is gevestigd in een authentieke Terschellinger boerderij, waarvan het dragende gedeelte gemaakt is van de restanten van het Noorse barkschip Cyprian dat in 1905 bij Terschelling is vergaan.

Door Terschellinger wrakduikers zijn sinds 1976 een kleine 150 scheepswrakken opgespoord. Zowel van moderne als historische schepen. Hieruit zijn in de loop der jaren duizenden uiteenlopende voorwerpen opgedoken. Er worden talrijke vondsten van het strand getoond, variërend van de inhoud van aangespoelde containers tot de bekende 'briefjes in fles'. Er is een speciale expositie over de werkzaamheden door de helmduikers op het wrak van het goudschip Lutine. Rondom het museum staan de grote stukken opgesteld zoals ankers, kanonnen en de toren van een Engelse onderzeeboot. Achter het museum ligt de piratentuin. Hier ligt een echt piratenschip. Er is een boomhut en zelfs een kasteel! Voor de toegangsprijs hoef je het niet te laten, want die is zeer bescheiden: volwassenen € 4,- / kinderen € 2,-.

- In de Tweede Wereldoorlog neemt Terschelling een belangrijke strategische luchtpositie in. Geallieerde bommenwerpers vliegen namelijk over dit deel van Nederland voor bombardementen op Duitsland. De Duitsers willen deze vliegtuigen zo veel mogelijk onderscheppen. Daartoe hebben zij destijds op Terschelling een aantal luchtdoelbatterijen geplaatst alsmede Feya radarpeilinstallaties en Wassermann radarantennes. Terschelling fungeert tevens als uitvalsbasis voor Duitse marine voorpostschepen en mijnenleggers. Er wordt gezegd dat het voor de Duitse infanterie goed toeven was op Terschelling, gezien de relatieve rust.

In de duinen tussen Midsland aan Zee en Formerum aan Zee liggen restanten van de zogeheten Marjotstellung. Deze stelling omvatte luchtdoelbatterijen en bunkers voor de stationering van infanterie. Vanaf eind 1943 staat hier ook een Wurzburg-Riese radar, bedoeld voor het opsporen van (geallieerde) vliegtuigen en schepen. O.a. de restanten van de infanteriebunkers zijn er nog goed te zien. (© Kees Boks / Tracesofwar.nl)

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Formerumerpolder Z van het dorp bestaat uit gras- en weilanden, waarvan sommige nog interessante slenkenpatronen hebben die dateren van voor de aanleg van de waddendijk. De polder is rijk aan broedvogels, o.a kievit, grutto, tureluur, scholekster, gele kwikstaart en veldleeuwerik. Eendenkooi de Formerumerkooi in de polder is in particuliere handen en is niet meer als zodanig in functie. De eendenkooi, aangelegd in de eerste helft van de 19e eeuw, is helemaal opgeknapt en voorzien van een nieuw kooibos, waarbij veel wilgen zijn gebruikt.

- Het Formerumerbos N van het dorp is een gemengd bos, tussen 1920 en 1930 door Staatsbosbeheer in de duinen aangelegd.

- Natuurreservaat de Koegelwieck is het duingebied N en O van het Formerumerbos.

- Het Formerumerwiel bij de waddendijk is een overblijfsel van een dijkdoorbraak.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Formerum (online te bestellen).

Terug naar boven

Bekende persoon, geboren in Formerum

- De beroemde ontdekkingsreiziger Willem Barentsz is hier geboren.

Reactie toevoegen