Finsterwolde

Plaats
Dorp
Oldambt
Oldambt
Groningen

finsterwolde_plaatsnaambord_kopie.jpg

Finsterwolde is een dorp in de provincie Groningen, gemeente Oldambt. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989. In 1990 over naar gemeente Reiderland, in 2010 over naar gemeente Oldambt.

Finsterwolde is een dorp in de provincie Groningen, gemeente Oldambt. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989. In 1990 over naar gemeente Reiderland, in 2010 over naar gemeente Oldambt.

gemeente_finsterwolde_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper.jpg

Gemeente Finsterwolde anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Finsterwolde anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Finsterwolde (2).jpg

De 13e-eeuwse kerk in Finsterwolde, met losstaande toren

De 13e-eeuwse kerk in Finsterwolde, met losstaande toren

Finsterwolse.jpg

De losstaande toren van de kerk van Finsterwolde

De losstaande toren van de kerk van Finsterwolde

Finsterwolde.jpg

Boerderij bij Finsterwolde

Boerderij bij Finsterwolde

finsterwolde_kerkhof.jpg

Oude grafzerken op het kerkhof van Finsterwolde. Op de voorgrond de grafzerken van de betovergrootouders van de fotograaf van deze foto (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Oude grafzerken op het kerkhof van Finsterwolde. Op de voorgrond de grafzerken van de betovergrootouders van de fotograaf van deze foto (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

finsterwolde_ijsvereniging_kopie.jpg

Mits er uiteraard genoeg ijs ligt, kun je in de winter schaatsen op de ijsbaan van IJsvereniging Finsterwolde. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com/2019/06/28/oldambtster-toertje)

Mits er uiteraard genoeg ijs ligt, kun je in de winter schaatsen op de ijsbaan van IJsvereniging Finsterwolde. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com/2019/06/28/oldambtster-toertje)

Finsterwolde

Terug naar boven

Status

- Finsterwolde is een dorp in de provincie Groningen, gemeente Oldambt. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1989. In 1990 over naar gemeente Reiderland, in 2010 over naar gemeente Oldambt.

- Bij de gemeentelijke indelingen van het napoleontische Koninkrijk Holland van 31 mei 1808 werden de dorpen Beerta, Nieuw-Beerta en Finsterwolde samengevoegd tot de gemeente Beerta, als uitvloeisel van de eerste Nederlandse Gemeentewet van 1807. Nadat Holland was geannexeerd in 1810, werd Finsterwolde in 1811 een afzonderlijke gemeente.

- Onder het dorp Finsterwolde vallen ook de buurtschappen Carel Coenraadpolder (grotendeels), Ekamp (grotendeels), Finsterwolderhamrik (zie ook opmerking hieronder), Ganzedijk, Goldhoorn (deels), Hongerige Wolf, Kostverloren, Kromme Elleboog (deels), Modderland, Oudedijk (deels) en Reiderwolderpolder (grotendeels). Dit zijn 11 buurtschappen in totaal.

- De voormalige buurtschap Hardenberg is opgegaan in het zuidelijke deel van de bebouwde kom van Finsterwolde.

- Veenhuizen en Finsterwolderhamrik zijn als plaatsnaam verdwenen in de recentie editie van de provincie-atlas Groningen (1). Daarentegen is er een buurtschap Modderland in de atlas toegevoegd, tussen Finsterwolde en Ganzedijk.

- De buurtschap Meerland viel oorspronkelijk grotendeels onder Finsterwolde maar valt nu geheel onder Oostwold.

- Wapen van de voormalige gemeente Finsterwolde.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Finnerwol(d).

Oudere vermeldingen
1319 kopie 16e eeuw Fynserwald, 1391 kopie 16e eeuw Oostfinserwolda, Finsterwolda, ca. 1475 Astwinserwalda, Westwinserwalda, 1506 Vynsterwoldt, 1516 Finserwolt, 1579 Vinsterwolde, ca. 1660 Finserwolda, 1781 olim Finserwalda nunc Finserwold.

Naamsverklaring
Heeft met het Nieuwhoogduitse finster 'duister' niets te maken. Men neemt aan dat het het Oudfriese winster 'linker' is (nog in de Achterhoek winster 'linker'), dat ook 'noordelijk' betekent, dus bij het linker of noordelijk gelegen wold 'moerasbos, zompig bos'. F- is dan ontstaan uit dissimilatie van de eerste w ten opzichte van de tweede. Mogelijk lag Finsterwolde oudtijds noordelijker dan Oostwold(e). Na het ontstaan van de Dollard is het dorp landinwaarts verplaatst.(2)

Terug naar boven

Ligging

Finsterwolde ligt O van Oostwold, NO van Winschoten en Scheemda, N van Beerta en grenst in het N, via de polders in het buitengebied van het dorp, aan de Dollard.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Finsterwolde 236 huizen met 1.630 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 139/1.067 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Oudedijk (deels) 4/29, Finsterwolderhamrik 4/63(!), Ganzedijk 27/124, Veenhuizen 4/23, Hardenberg 5/27, Ekamp (deels) 20/114, Meerland 32/176 en Finsterwolder Polder (deels) 1/7. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ca. 2.500 inwoners, waarvan ca. 1.800 in de bebouwde kom en ca. 700 in de buurtschappen.

Terug naar boven

Geschiedenis

Vissers en smokkelaars
Finsterwolde is lange tijd een vissersdorp geweest. De vissers visten in de Dollard op vooral garnalen, en verder o.a. bot, aal, haring, spiering en zalm. Pas de inpoldering van de Oostwolderpolder (1769) en de Finsterwolderpolder (1819) bracht daar verandering in, hoewel er ook in het midden van de 19e eeuw nog wel op garnaal werd gevist in de Dollard. De vissersvrouwen ventten de vis met manden uit in de wijde omgeving van het dorp. Maar die manden waren ook heel geschikt om smokkelwaar in te (ver)stoppen. Zo is vissersvrouw Sjouwke Pieters uit Finsterwolde in 1783 tot 5 jaar verbanning uit de provincie veroordeeld omdat ze in haar korven uit Duitsland gesmokkelde "genever, brandewijn, tabak en koffijbonen" had verstopt, die ze naast de garnalen eveneens te koop aanbood.

- Virtuele wandeling door het Finsterwolde van vroeger, met vele oude ansichtkaarten, met toelichtingen erbij, door Piet Remeijer.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Anno ca. 2016 zou er een Coöperatie Finnewold worden opgericht om de in 2014 door woningbouwcorporatie Acantus aangekondigde sloop van 22 huurwoningen aan de H.J. Siemonsstraat in Finsterwolde te voorkomen. - In 2016 zou er een pilot worden gedaan met 6 huurwoningen, die de coöperatie voor een schappelijke prijs zou mogen verhuren, mits de woningen zouden worden opgeknapt. Als dat goed zou uitpakken, zou e.e.a. evt. grootschaliger kunnen worden aangepakt. In dit bericht (zonder datum) lezen wij dat de 22 woningen toch worden gesloopt, omdat partijen (de coöperatie i.o. en Acantus) niet tot overeenstemming konden komen. De gesprekken hebben uiteindelijk wel in de afspraak geresulteerd dat Acantus 8 levensloopbestendige sociale huurwoningen in het dorp gaat bouwen. En in de Verzetsbuurt en de Kanariebuurt zijn op leeggekomen plekken natuurspeelplaatsen met een ontmoetingsplek gerealiseerd.

- Bestemmingsplan Finsterwolde / Drieborg / Ganzedijk / Hongerige Wolf.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Finsterwolde (incl. de buurtschappen) heeft 8 rijksmonumenten.

- De Hervormde (PKN) Stefanuskerk (C.G. Wiegersweg 1) is van oorsprong een katholieke romanogotische kruiskerk, vermoedelijk uit het einde van de 13e eeuw, die behoorde tot het bisdom Münster. De kerk was oorspronkelijk gewijd aan de heilige Stefanus maar is sinds 1594 een Hervormde kerk. In de middeleeuwen bestond de nederzetting uit twee afzonderlijke veenontginningsdorpen die ieder een eigen kerkgebouw hadden: West-Finsterwolde en Oost-Finsterwolde of Sint-Nicolaaskerk. De Dollard bestond in die tijd nog niet en de rivier de Eems mondde rechtstreeks in de Waddenzee uit. Door bodemdaling en achterstallig dijkonderhoud ontstond vanaf het begin van de 15e eeuw de Dollard. Oost- kreeg te maken met toenemende wateroverlast en is rond 1500 verlaten, waarna alleen het huidige dorp overbleef.

De kerk is minstens tweemaal verplaatst. Ten noorden van het huidige gebouw zijn onder de Dollardklei restanten van twee vorige kerkgebouwen te vinden. Bij de bouw van de boerderij op Kerkeweg 4 vond men in 1821 de restanten van een begraafplaats en een korenmolen, die hier vermoedelijk tot 1628 heeft gestaan. Volgens de overlevering werd dit hooggelegen terrein gebruikt als pestkerkhof, nadat de dorpsgeestelijke de gestorvenen niet in gewijde grond wilde laten begraven. In een laatste poging om de Dollard te beteugelen is in 1454 vanaf dit punt een dijk naar de Punt van Reide gelegd, die echter niet langer dan een jaar of twaalf stand hield.

In 1586/1587 is het kerkgebouw herbouwd en krijgt het zijn huidige vorm. Hierbij is het kruis van de kruiskerk weggebroken en is het gebouw 5,5 meter verlaagd. Tevens is er een koor aangebouwd. In de Tweede Wereldoorlog raakt de kerk beschadigd door beschietingen. In 1970 vindt er een grondige renovatie plaats, waarbij onder andere het meubilair uit het koorgedeelte is weggehaald om plaats te maken voor het liturgisch centrum. De kerk bezit een in 1808 door H.H. Freytag gebouwd eenklaviersorgel met 15 registers.

In 1820/1822 is de vrijstaande kerktoren gebouwd naar het voorbeeld van de neoklassieke toren van de kerk van San Giorgio in Venetië. Op de plaats van de nieuwe toren stond voor die tijd een lage houten toren. Voor de bouw van de toren zijn 96 geheide palen van 18 tot 28 voet lang gebruikt. De toren is ca. 50 meter hoog en heeft een spits waarbovenop een paard prijkt in plaats van een haan. Sinds 2012 is de recentelijk gerestaureerde kerktoren te beklimmen. De toren wordt beheerd door de inwoners. Op de toren staat vermeld waar je de sleutel kunt verkrijgen. De toren is ook in gebruik om brandslangen in op te hangen om die te laten drogen. - Uitvoerig artikel over kerk, toren en kerkhof van Finsterwolde, in tekst en beeld, door Piet Remeijer.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Mits er uiteraard genoeg ijs ligt, kun je in de winter schaatsen op de ijsbaan* van de in 1939 opgerichte IJsvereniging Finsterwolde, en zijn er in januari de Schaats Avondvierdaagse en het Kampioenschap Strijkijzergooien.
* Die Weu Nap Baan heet, genoemd naar de persoon met die naam die jarenlang voorzitter van de club is geweest.

- Rederijkerskamer Vriendschap te Finsterwolde is opgericht in 1871. Omstreeks 1963 was het aantal werkzame leden zover gedaald, dat voor het voortbestaan van de vereniging werd gevreesd. Om de activiteiten te kunnen voortzetten werden in 1964 fusiebesprekingen aangegaan met Rederijkerskamer Honigbij en Rozeknop te Beerta en Nieuw-Beerta. Deze besprekingen verliepen voorspoedig. Zo is in 1965 Rederijkerskamer H.R.V. (Honigbij - Rozeknop - Vrienschap) ontstaan, die jaarlijks in maart een nieuw stuk op de planken brengt in Party Centrum Finnewold.

- Spelweek Finsterwolde (eind juni, in 2020 voor de 6e keer).

- Kermis (half augustus).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In 2011 is het Dorpsommetje gerealiseerd, een wandelroute van ca. 7 km langs graanvelden, monumentale boerderijen, arbeidershuisjes, het Oldambtmeer, bos en natuurgebied De Tjamme.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Finsterwolde (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - In 1996 wordt René Veen huurder van dorpshuis De Pyramide in Finsterwolde. In 2006 koopt hij het pand en verbouwt het grondig. De afgelopen jaren was het een verliesgevende zaak. Daarom heeft Veen de zaak in 2015 gesloten en verkocht. Volgens het gelinkte krantenartikel maakten op dat moment 39 lokale instanties gebruik van het dorpshuis. Gelukkig heeft een ander het overgenomen en voortgezet. Tegenwoordig is het Party Centrum Finnewold, waar nog altijd vele verenigingen e.a. instanties een gastvrij onderdak vinden.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Bouwsteen is een gezellige school met ca. 120 leerlingen, die voornamelijk woonachtig zijn in Finsterwolde en Blauwestad, enkele leerlingen komen uit Beerta. Hun motto is “meer dan onderwijs alleen”. Er is veel aandacht voor de manier waarop kinderen en leerkrachten met elkaar omgaan. Dat maakt dat kinderen zich op hun gemak voelen en met plezier naar school gaan. Leren met plezier gaat een stuk gemakkelijker! De Bouwsteen is gehuisvest in een multifunctioneel gebouw aan de Hardenberg. In het gebouw zitten ook de peuterspeelzaal en de bibliotheek. Tevens zijn de sporthal en het zwembad naast de school gevestigd.

De Bouwsteen is een openbare school. Dat wil zeggen dat iedereen welkom is, ongeacht sociale, culturele of levensbeschouwelijke achtergrond. De school is een plaats waar verschillende opvattingen en levensstijlen elkaar kunnen ontmoeten, op basis van wederzijds respect en vertrouwen. Het is ook een gecertificeerd Vreedzame School, wat inhoudt dat de klas en school beschouwd wordt als een leefgemeenschap, waarin kinderen zich gehoord en gezien voelen, een stem krijgen, en waarin kinderen leren om samen beslissingen te nemen en conflicten op te lossen. Kinderen voelen zich verantwoordelijk voor elkaar en voor de gemeenschap, en staan open voor de verschillen tussen mensen.

- Jeugd en jongeren: - " 't Schienvat in Finsterwolde is het jongerencentrum in de gemeente Oldambt voor jongeren die op de middelbare school zitten (vanaf 13 jaar) of al werken (tot en met 23 jaar). We zijn werkzaam in het gebied van de voormalige gemeente het Reiderland. Wat kun je bij ons doen? In 't Schienvat kun je elkaar ontmoeten, na school of werk, naar muziek luisteren of om je hobby uit te oefenen. Er werken vrijwilligers en jongerenwerkers samen om allerlei boeiende en leuke activiteiten te organiseren. Activiteiten om alleen of samen met je vrienden of vriendinnen naar toe te gaan, voor de gezelligheid en ontspanning of gewoon om iets te leren. Want wat denk je van het Award project, gitaarspelen of leren koken bij de KookClub? Of je vrienden ontmoeten tijdens de Open Inloop? Of misschien ben je wel bezig met een werkstuk voor school en op zoek naar informatie? Ook dan kun je bij ons terecht. Ook voor huiswerkbegeleiding trouwens!

Wij, van Neon en van ’t Schienvat, zijn van ’t jongerenwaark. Het echte. We helpen jongeren bij van alles en nog wat. We helpen bij het organiseren van hun leven, bij het oplossen van problemen en bij het regelen van soms heel gewone en soms heel ongewone zaken. We zijn een luisterend oor, gesprekspartner, en mensen waar je mee kunt lachen én huilen. Hail mooi waark! En dat maken we er samen van. We zijn bevlogen en eigenzinnig en hebben één groot doel: jongeren zichtbaar maken. Om ons doel te verwezenlijken werken we met veel partijen samen. Want er is samenhang nodig om echt iets voor jongeren te betekenen; we kunnen het niet alleen. Regelmatig zitten we dan ook om tafel met gemeenten, provincie, zorg- en welzijnsinstellingen, sociale diensten, woningcorporaties, kredietinstellingen enzovoort. En proberen zoveel mogelijk betrokkenheid te organiseren. Want dat is waar het om draait: we zoeken niet alleen naar samenwerking, maar meer, veel meer nog naar partners. Zo creëren we een beter overzicht, meer slagkracht, grotere financiële mogelijkheden én kunnen we producten op maat ontwikkelen.

Door jarenlange ervaring, de kennis van ons werkgebied en samenwerking met onze partners hebben we een prachtige serie producten ontwikkeld. En dat vinden we belangrijk ook! Juist nu, met de bevolkingskrimp als groot en dreigend punt op onze provinciale agenda is er wat ons betreft werk aan de winkel. Hou houden we de voorzieningen voor jongeren op het platteland op peil? Hoe blijven we met hen in contact? Hoe zorgen we dat ze zich blijven redden? We zijn trots op de goede resultaten van onze activiteiten. Maar daar houdt het natuurlijk niet bij op. We blijven op zoek naar samenwerking, middelen en goede wil.

We waren actief in allerlei projecten in het kader van het lokale gezondheidsbeleid (gebaseerd op de nota Gezond Jong in het Oldambt). Bijvoorbeeld: kookcursussen voor basisschoolkinderen, de Sportbus, spelweken, dansgroepen en gezondheidsprojecten samen met andere organisaties. Interessant is ook het Award-project, een internationaal uitwisselingsprogramma voor jongeren waaraan 120 landen meewerken. Door bezuinigingen zijn we helaas niet meer in staat om al deze activiteiten uit te voeren. Nu werken we alleen nog vanuit het jongerencentrum zelf. De leefwereld van jongeren in meervoudige achterstandssituaties verbeteren, dat is waar het om draaide bij Neon. Dat deden we door integrale hulpverlening op het gebied van werk, inkomen, scholing, gezondheid, relaties, politie en justitiecontacten en wonen. We richtten ons op zorgmijders, jongeren die geen gebruik meer maken van reguliere voorzieningen zoals jeugdzorg of maatschappelijk werk. En die doelgroep is in Oost-Groningen, helaas, ruim aanwezig.

Vanuit het Jongerenproject Neon hebben we veel projecten bedacht en ontwikkeld. Allemaal gebaseerd op de werkelijke en dagelijkse praktijk. Aansprekende voorbeelden waren ons budgetteringsproject, waarin we jongeren hielpen met hun financiën, en het project Wonen met Kansen waarin we samen met Acantus Groep jongeren met slechte vooruitzichten een arrangement boden waarin we ze begeleidden met wonen, werken en leren. Zo probeerden we ze een goede basis te geven voor een eerlijke start in de maatschappij."

Jongerencentrum 't Schienvat (Westbaan 4) was gevestigd in de voormalige (houten) Gereformeerde kerk van Finsterwolde uit 1935. Dat pand is in 1997 afgebrand. In 2000 is een nieuw 't Schienvat gereed gekomen. 't Schienvat dreigde per 1-1-2019 te moeten sluiten. Dat heeft onder meer te maken met de bezuinigingen van de afgelopen jaren, met het feit dat er groot onderhoud aan het pand nodig is, waar vooralsnog geen financiering voor is, en met dat om allerlei redenen een fusie met Stichting Sociaal Werk Oldambt niet tot de mogelijkheden behoort. Alle achtergronden over deze kwestie vind je hier, in een brief van 't Schienvat aan de gemeenteraad d.d. 1-11-2018. Gelukkig is enkele weken later besloten dat 't Schienvat 'voorlopig' open blijft. En dat men ondertussen plannen gaat ontwikkelen voor het werven van fondsen en 'handjes' om het jongerencentrum levensvatbaar en gezond te houden..

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Finsterwolde. - Overzicht lidmaten van medio 17e eeuw t/m 1811.

Reactie toevoegen