Engelbert

Plaats
Dorp
Groningen
Groningen

engelbert_plaatsnaambord_kopie.jpg

Engelbert is een dorp in de provincie Groningen, gemeente Groningen. T/m 1968 gemeente Noorddijk.

Engelbert is een dorp in de provincie Groningen, gemeente Groningen. T/m 1968 gemeente Noorddijk.

middelbert_en_engelbert_olgerweg_plaatsnaamborden.jpg

Komend vanuit Groningen-Euvelgunne over de Olgerweg, staat keurig met blauwe plaatsnaamborden (komborden) aangegeven dat het linkerdeel onder het dorp Middelbert valt, en het rechterdeel onder het dorp Engelbert.

Komend vanuit Groningen-Euvelgunne over de Olgerweg, staat keurig met blauwe plaatsnaamborden (komborden) aangegeven dat het linkerdeel onder het dorp Middelbert valt, en het rechterdeel onder het dorp Engelbert.

engelbert_bord_overstekende_dieren.jpg

Creatief, door een inwoner vervaardigd verkeersbord in Engelbert (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Creatief, door een inwoner vervaardigd verkeersbord in Engelbert (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Engelbert

Terug naar boven

Status

- Engelbert is een dorp in de provincie Groningen, gemeente Groningen. Van 1808 tot 1811 was het dorp ingedeeld bij de in eerstgenoemd jaar ingestelde gemeente Westerbroek. Meer 'rechten' dan publicatie van Besluiten en inkwartiering van troepen had men in die periode overigens niet. Dit laatste betekende vaak dat de soldaten door de inwoners moesten worden gevoed en onderhouden. Na de inlijving bij het Franse keizerrijk werd deze gemeente gesplitst en kwam het dorp onder de gemeente Noorddijk te vallen (1811-1969). In 1969 is het dorp in verband met de opheffing van de gemeente Noorddijk overgegaan naar de gemeente Groningen.

- Het dorp Engelbert heeft - overigens evenals de andere dorpen in de gemeente Groningen - in 1978 geen eigen postode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het dorp daarom sindsdien 'in' Groningen.

- Het dorp ligt in een gebied dat in de regio bekend staat als de MEER-dorpen, wat staat voor Middelbert, Engelbert, Euvelgunne en Roodehaan. Waarbij eigenlijk alleen de eerste twee dorpen zijn. Euvelgunne was een buurtschap, thans bedrijventerrein en Roodehaan is een buurtschap van een handvol panden.

- Engelbert ligt in het in ontwikkeling zijnde nieuwe woongebied Meerstad, welke naam verwijst naar het inmiddels gerealiseerde meer aldaar, en naar het hiervoor vermelde begrip MEER-dorpen. Het dorp zal wel zijn dorpse karakter behouden.

- Onder het dorp Engelbert vallen ook kleine delen van de buurtschappen Klein Harkstede en Waterhuizen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1323 Egniberde, 1332 Ecgneberde, 1335 Egneberd, 1370 Egnaberth, Egnebergh, ca. 1660 Engelbert.

Naamsverklaring
- Egna
betekent 'van die van de persoon Egge' en bert 'huizengroep, buurt'. Uit Egnebert is waarschijnlijk onder invloed van de buur-plaatsnaam de vorm Engelbert ontstaan.(1)
- Volgens (2) zou de plaatsnaam 'kleine buurt' of 'klein dorp' betekenen.

Terug naar boven

Ligging

- Engelbert ligt O van Groningen, W van Harkstede, Z van Middelbert, rond de Engelberterweg.

- Geografische bijzonderheid: de grens tussen het dorp en buurdorp Middelbert loopt midden door de Olgerweg, die haaks op de beide 'dorpswegen' van deze dorpen naar Groningen-Euvelgunne en de buurtschap Oude Roodehaan loopt. Als je over die weg komt vanuit Groningen, staat links van de weg een plaatsnaambord `Middelbert gem. Groningen` en rechts van de weg een bord `Engelbert gem. Groningen`. Volgens ons is dit een unicum in ons land, in die zin dat er wel meer wegen zijn waar gemeente- en/of dorpsgrenzen door het midden van de weg lopen, maar dat staat elders doorgaans - helaas - niet expliciet met de respectievelijke plaatsnaamborden aangegeven.

- In Engelbert is, evenals in buurdorp Middelbert, sprake van enkele haast Baarle-Nassau-achtige 'bijzondere grensgevallen', die je op de foto's onder de link gevisualiseerd ziet (de foto's 3/4/5 met de bijbehorende teksten).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Engelbert 32 huizen met 193 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 350 huizen met ca. 900 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Engelbert wordt in de 13e eeuw voor het eerst vermeld. Door zijn lage ligging is het dorp vaak overstroomd; in 1257, 1262 (aardbeving) en in 1267 (de Marcellusvloed). Dat kwam enerzijds door de turfafgraving en anderzijds door de bebouwing, waardoor de grond inzakte. Daardoor was de afwatering via de Hunze naar het Reitdiep niet meer goed mogelijk. Het moest via het Scharmerzijlvest naar Delfzijl. Hiertoe werd in 1370 een overeenkomst getekend, waarmee het dorp werd 'ingelaten' in het zijlvest van de Drie Delfzijlen.

In de 17e eeuw werd het turfsteken echt stevig aangepakt. Maar waar veen was weggegraven, ontstonden watervlakten. Het noodweer tijdens de Sint-Maartensvloed in november 1686 richtte dan ook veel schade aan; alle dijken langs de Eems en Dollard werden weggeslagen; in Engelbert werden 16 huizen beschadigd en 40 koeien weggespoeld. Bij de kerstvloed van 1717 kwam zelfs de stad Groningen onder water te staan. Het dorp verloor toen 12 huizen en het nodige vee. Maar zelfs nadat het te bemalen land geheel omdijkt was en er twee watermolens waren gebouwd, was het overstromingsgevaar nog niet weg. Werd de torenklok geluid, dan was er weer een dijk doorgebroken. Het gevaar was pas geweken nadat men een sluis had gebouwd en de beide molens naar de Borgsloot had verlegd; de situatie werd nog beter door de komst van een stoomgemaal in 1910.

Engelbert heeft een heuse burcht gekend: het “Huis Delmina”, in 1779 gebouwd door de heer Hendrik Woortman, in 1839 afgebroken. Waarschijnlijk heeft Hendrik Woortman de Woortmansdijk aangelegd. Dat die modderweg in 1874 een grindweg werd, was een hele verbetering. In 1927 werd de weg verhard. Nog beter werd het in het dorp bij de aanleg van de Woldjerspoorweg (foto's). De afgraving die daarvoor nodig was, resulteerde in het huidige natuurbad. De springtoren in het bad staat er al sinds 1935.

Op een klein stukje van waar vroeger de Woldjerspoorweg liep, is een gelijknamige weg aangelegd (= de weg vanuit het dorpscentrum naar het NO, tot aan de bocht naar het N). Het voormalige stationsgebouw doet nu dienst als woonhuis en opslagplaats. Café Spoorzicht heeft zijn naam veranderd in Café Engelstede. Als je over de Woldjerspoorweg loopt, zie je in de diepte het nieuwe Multifunctioneel Centrum (MFC) liggen, met daarachter de sportvelden van v.v. Engelbert en de ijsbaan. (bron: Belangenvereniging MEER-dorpen, waarvoor zie het kopje Links. Samensteller van het artikel aldaar en ©: W.J.A. Pauwelussen)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2011 zijn delen van Engelbert (en buurdorp Middelbert) ingericht als 30-km-gebied.

- Dorpsvisie MEER-dorpen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De voormalige Hervormde kerk (Engelberterweg 39) is het enige rijksmonument van het dorp. Kerk op omheind kerkhof. Langgerekt driezijdig gesloten kerkgebouw waarvan het muurwerk uit de 13e-14e eeuw dateert. In het koor een sacramentsnis met gebeeldhouwde bekroning. In de dakruiter een klok uit 1630. Op de plaats van het koor in de huidige kerk stond tot 1594 een kapel. Daarna is er een kerk gebouwd, die vergroot werd in 1779 en in 1904 een nieuw dak met toren kreeg. De barokke preekstoel uit 1781 van het kerkje van Heveskes is in 2012 herplaatst in de kerk van Engelbert. De oorspronkelijke preekstoel van de kerk staat nu in de kerk van Baflo. - Het Flentrop-kerkorgel is in 2013 gerestaureerd.

De kerk is sinds 2000 in het bezit van Stichting Oude Groninger Kerken (SOGK), die het pand van 2005 tot medio 2013 mede heeft verhuurd aan de Martinusparochie van de Oud-Katholieke Kerk (hier vind je nadere informatie over hen), die er tweewekelijks diensten hield (in de loop van 2013 zijn ze verhuisd naar de Witte de Withstraat 2 in Groningen, voorheen de kerk van de Katholiek Apostolische kerk). Het gebouw wordt tegenwoordig verhuurd voor concerten, lezingen, huwelijken, erediensten, afscheidsdiensten, workshops, symposia, exposities of voor wie iets te vieren heeft. Op verzoek kan worden gezorgd voor koffie/thee met eigen gemaakt gebak. Er is een piano aanwezig en de kerk beschikt over een geluidsinstallatie en een ringleiding. Het orgel mag bespeeld worden. De kerk heeft geen kerkbanken, maar losse stoelen waarmee je iedere gewenste opstelling kunt maken. Er is ruimte voor maximaal 100 gasten. Voor nadere informatie kun je terecht bij de Culturele Commissie Engelbert, die bestaat uit vrijwilligers die zich inzetten voor beheer, onderhoud en verhuur van de kerk.

- Engelbert had van 1929 tot 1941 een station aan de spoorlijn Groningen-Weiwerd. Het stationsgebouw staat er nog (aan de weg Woldjerspoorweg). Voor nadere informatie zie de link.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Zwemvierdaagse (juli) in het Natuurbad.

- Christmas Fair (weekend half december).

- Mits het in de winter hard genoeg vriest natuurlijk, biedt IJsvereniging Eensgezindheid een fantastische plek om op natuurijs te schaatsen, met o.a. een officiële 400 meter baan, een veilig gedeelte voor de kleintjes, een mogelijkheid om ijshockey te spelen (sticks aanwezig tegen borg), een kantine met verschillende versnaperingen, voldoende parkeergelegenheid en een ruim terras.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- In Natuurbad Engelbert kun je nog heerlijk genieten van de ouderwetse sfeer van een openlucht zwembad. Wat betreft de veiligheid zijn ze echter wél helemaal bij de tijd; het zwemmen staat tussen 13.00 uur en 18.00 uur onder toezicht van gediplomeerd zwempersoneel. Ervaren zwemmers kunnen gebruik maken van de beroemde duiktoren van maar liefst 5 meter hoog, waar op verschillende hoogtes duikplanken zijn aangebracht. Voor het zonnebaden zijn er diverse zonneweides. Het zwembad is geopend van half mei tot eind augustus. Behalve zwemmen kun je ook zeilen en surfen op de Engelberter plas.

- Ommetjes zijn korte wandelroutes, die door Landschapsbeheer Groningen en bewoners zijn uitgezet in en rond hun dorp in de provincie Groningen. Vaak lopen ze over historische paden. Ommetjes maken het landschap toegankelijk en beleefbaar. Voor bewoners zijn het heerlijke zondagmiddag- en zomeravondwandelingen, voor bezoekers een ontspannen en leuke manier om de provincie te ontdekken. Het in 2016 gerealiseerde Ommetje Meerstad, Middelbert en Engelbert is een wandelroute van 7,8 kilometer door zowel het nieuwe woon- en recreatiegebied Meerstad, als door de in de titel van de wandeling genoemde oude dorpen in het gebied. Hiermee krijg je een goed beeld van de prachtige natuur in het gebied, de historie en de actuele ontwikkelingen.

Wethouder Roeland van der Schaaf: “Meerstad is veel meer dan alleen een woonwijk. Het is een gebied met enorm veel maatschappelijke, cultuurhistorische en recreatieve kwaliteiten, waar mensen van kunnen en mogen genieten. Daarom zijn we heel blij dat dit ommetje is gerealiseerd en letterlijk een verbinding maakt tussen de nieuwe en de bestaande omgeving.“ Het is het 27e ommetje in provincie Groningen. Onder de link vind je de brochure van het ommetje, die naast de route ook een aantal bezienswaardigheden en historische weetjes beschrijft. De brochure is ook te verkrijgen in het Informatiecentrum.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - De tweemaandelijkse dorpskrant MEER-nieuws is via de link ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Belangenvereniging: - Belangenvereniging MEER-dorpen*.
* Wat deze afkorting betekent, kun je hierboven lezen onder het kopje Status.

- MFC: - In Multifunctioneel Centrum (MFC) Engelbert vinden vele lokale verenigingen een onderkomen. Het centrum heeft een prachtige sportzaal met kleedruimtes en douches, een leuke bar, een ruime recreatiezaal en op de bovenverdieping een ruimte waar de jeugd terecht kan voor verschillende activiteiten. Ook kun je er terecht voor boeken. De volgende activiteiten worden onder andere aangeboden in het MFC: Spinning, badminton, volksdansen, volleybal, yoga, sjoelen, biljarten, bridge. Spinning kan rekenen op steeds meer belangstelling: recentelijk zijn 2 nieuwe fietsen in gebruik genomen, waarmee het totale aantal op 14 fietsen komt. Ook als je op zoek bent naar cursusruimte, een vergaderzaal of een volledige sportaccommodatie, ben je bij hen op het juiste adres.

- Onderwijs en kinderopvang: - Onderwijs Organisatie Groningen had aanvankelijk plannen voor alleen een nieuwe school in Tersluis in het aangrenzende Meerstad, en wilde Basisschool De Driebond in het dorp dan sluiten. Ouders van De Driebond kregen tot hun verbijstering eind 2017 een brief dat ‘hun’ school zou worden opgeheven. Ze belegden een drukbezochte bijeenkomst waar voorzitter Theo Douma van de Onderwijs Organisatie de brief introk en zijn excuses voor de brief aanbood. Sindsdien hebben gemeente, Onderwijs Organiatie Groningen en leden van Werkgroep Behoud School Engelbert (onderdeel van Belangenvereniging MEER-dorpen) met hulp van specialisten de toekomstmogelijkheden van de school onderzocht. Wethouder Ton Schroor: "We hebben allerlei scenario’s bekeken, maar eigenlijk waren er maar twee serieuze opties: nieuwbouw of stoppen*. Nu alle onderzoeken een solide basis voorspellen, kiezen we voor nieuwbouw. De ouders zijn het meest optimistisch over het leerlingental, maar anderen gaan ook uit van 100 tot 120."

* Handhaving van de locatie in het huidige schoolgebouw is namelijk geen realistisch scenario, want de school is te klein om alle kinderen te huisvesten (inclusief de kinderopvang in voorheen Ruischerbrug die na zomer 2018 is overgekomen naar Engelbert), het gebouw moet bouwkundig aardbevingsbestendig versterkt worden, voldoet niet aan de eisen voor een Daltonschool en biedt ook te weinig mogelijkheden om het gebouw daarop in de toekomst voldoende aan te passen.

De nieuwe school is volgens wethouder en bewoners van groot belang voor de toekomst van het dorp. Steven van Heuven van de hiervoor genoemde werkgroep denkt dat het aantal leerlingen hierdoor weer toeneemt: "Door de onzekerheid was dat de laatste tijd wat afgenomen, maar nu De Driebond weer toekomst heeft, komen er ook weer meer leerlingen." Volgens Theo Douma van Onderwijs Organisatie Groningen gaan de scholen in Engelbert en Tersluis wel nauw samenwerken, maar blijft de dorpsschool zelfstandig en ‘compleet’ met acht groepen. (bron o.a. DvhN, 25-4-2018) Tot 2020 zijn er nog 2 locaties: de groepen 1 en 2 in het MFC, en de groepen 3 t/m 8 in het schoolgebouw. In 2020 komt er een nieuw gebouw voor alle 8 groepen nabij het MFC.

- Vanuit de visie ‘samen spelen, samen delen’ leren zelfs de allerkleinsten bij SKSG Engelbert om respectvol met elkaar om te gaan. Ze bieden kinderdagopvang, peuterspeelzaal en buitenschoolse opvang, waar kinderen heerlijk kunnen spelen in de grote tuin. Dankzij de overkapping hebben ze nooit last van regen. Ze kunnen de grote sporthal gebruiken van het sportcomplex in het MFC en beschikken over een skatebaan en een voetbalkooi. Gaandeweg krijgen krijgen de kinderen meer vrijheid en zelfstandigheid. Met als motto ‘dat kan ik zelf’ wordt zelfredzaamheid al op jonge leeftijd gestimuleerd.

- "BSO 't Hummelhof is gevestigd in het MFC. De locatie bestaat uit een grote binnenruimte, bevindt zich aan de rand van het dorp en is landelijk gelegen. Onze medewerkers halen de kinderen van school, o.a. in Engelbert en Meerstad, en bieden ze een veilige en warme plek waarbij een gevarieerd aanbod aan activiteiten wordt aangeboden. De locatie heeft veel speelhoeken, een grote knutselruimte en een uitdagende buitenruimte. 't Hummelhof biedt ook peuteropvang."

- Jeugd: - "Jij wilt dat jouw apekop zich optimaal kan ontwikkelen? Dan zit je bij Monkey Moves in Engelbert goed! Onze multisport dreumesgym, peutergym, kleutergym en multisport lessen voor basisschoolkinderen zijn ontwikkeld door bewegingswetenschappers, docenten, psychologen en ouders en bieden jouw apekop precies wat hij/zij nodig heeft. Met Monkey Moves leert jouw apekoppie de basis van goed bewegen en gun je hem/haar de kans een echte eigen sportkeuze te maken door 11 sporten per seizoen te leren. Voor heel veel ouders en kinderen is een Gratis Proefles het startpunt van een hele mooie junglereis van een paar jaar! Op deze reis leren jij en jouw apekop allerlei apeleuke vaardigheden. Zowel bewegingsvaardigheden als sociale- en cognitieve vaardigheden. Deze verzamelen jullie op jullie eigen spaar jungle poster die de hele reis mee gaat."

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Engelbert is opgericht in 1930. Volgens hun Facebookpagina zijn ze "de gezelligste voetbalclub van Groningen". Verder vertellen ze over hun club: "Van de elf leden waarmee in 1930 is gestart, is de club nu uitgegroeid tot een vereniging met ca. 185 spelende leden en een grote schare supporters. Terwijl vroeger de situatie bestond dat de vereniging door enkele personen werd "gerund", treft men nu bij de v.v. een volledig hoofdbestuur, een jeugdcommissie, een sponsorcommissie, een onderhoudscommissie en een activiteitencommissie aan."

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Engelbert.

Reacties

(2)

Geachte lezer.
Bent u er van overtuigd, dat het spoor over de weg heeft gelegen, die nu de verbinding Engelbert-Harkstede bewerkstelligd. Volgens mijn vader heeft het spoor een stuk naar rechts gelegen. Mvg Klaas Jan Kruijer, Eext

Onder het woord 'Woldjerspoorweg' heb ik nu een link aangebracht naar het Wikipedia-artikel over deze spoorweg. Daar bevindt zich in de rechterkolom een kaartje waarop men de loop van de spoorlijn heeft ingetekend. Dus daar kunt u zien hoe hij precies liep. Ik heb de formulering hierboven iets aangepast.

Reactie toevoegen