Empel

Plaats
Dorp
's-Hertogenbosch
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

empel_fort_crevecoeur_anno_1740.jpg

Empel Fort Crèvecoeur anno 1740

Empel Fort Crèvecoeur anno 1740

NB gemeente Empel en Meerwijk in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768.gif

gemeente Empel en Meerwijk in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Empel en Meerwijk in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Empel

Terug naar boven

Status

- Empel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente 's-Hertogenbosch. T/m 31-3-1971 gemeente Empel en Meerwijk.

- Het dorp Empel heeft - net als in de andere dorpen van de gemeente van vóór de fusie met Rosmalen - in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het dorp daarom sindsdien 'in' 's-Hertogenbosch. Het dorp heeft wél officiële blauwe plaatsnaamborden en daarmee een eigen 'bebouwde kom'.

- Onder het dorp Empel vallen ook de buurtschappen Gewande en Oud-Empel (in praktische zin, formeel valt deze buurtschap echter onder de stad 's-Hertogenbosch en het Bossche stadsdeel Maaspoort).

- Wapen van de voormalige gemeente Empel en Meerwijk.

Terug naar boven

Naam

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp 't Slotgat. Dat verwijst naar de veldnaam 't Slot, die lag op de plek van het huidige dorp.

Terug naar boven

Ligging

Empel ligt NO van 's-Hertogenbosch, O van de A2.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Empel en Meerwijk 94 huizen met 506 inwoners, verdeeld in de dorpen Empel 50/299 (= huizen/inwoners) en Gewande (het Z deel) 19/85, de buurtschappen Het Slot (= het huidige dorp) 11/84 en Diezekant 11/33, en fort Crevecoeur 3/5. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.800 huizen met ca. 7.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Tempel
In het begin van onze jaartelling was er al een nederzetting op dit grondgebied. De Tempel van Empel was een heiligdom, gewijd aan Hercules Magusanus, oppergod van de Bataven. De tempel is herontdekt door een amateurarcheoloog in een akker net buiten het huidige dorp. In de buurt van de tempel zijn vele vondsten uit die tijd gedaan, zoals mantelspelden en Romeinse munten, maar ook gebruikte wapens en een metalen helm. Het terrein van de tempel bestond uit een ommuurde tempelhof van ca. 50 bij 50 meter, met een voorgebouw en ingang aan de westzijde.

Zowel de tempel als het voorgebouw waren gebouwd in Gallo-Romeinse stijl. Door een brand is het in de 3e eeuw verwoest; een eeuw later zijn de laatste restanten geheel afgebroken. De stenen zijn onder andere gebruikt bij de bouw van een fort in Kessel. In het dorp zijn in diverse moderne schuren ook natuurstenen resten te vinden afkomstig van de tempel, waaruit blijkt dat hergebruik van alle tijden is. De ambitie van Stichting Tempel van Empel is om de tempel weer te laten herleven. Zowel door educatie als door het aanbrengen van herkenningspunten in het landschap.

Op termijn wil de stichting de tempel zelfs geheel herbouwen en er een educatief centrum van maken. De stichting wil alleen het binnenste en heiligste gedeelte van de Romeinse tempel (de cella) herbouwen. Dat is een gebouw van 10 bij 10 meter en ongeveer 15 meter hoog. - Stichting Tempel van Empel op Facebook. - De gemeente 's-Hertogenbosch wil meewerken aan en meedenken met de realisatie van de Tempel.

Empel 1200 jaar
Hoewel door archeologische vondsten uit zowel de IJzertijd als de Romeinse tijd mag worden aangenomen dat er al in het begin van onze jaartelling bewoning in deze omgeving heeft plaats gehad, komen we de namen van Empel e.o. pas tegen in het jaar 815 tegen. Het was in de Karolingische tijd, toen het gebied ten zuiden van de grote rivieren onder het gezag van Frankische machthebbers stond. In de Codex Laureshamensis van de benedictijner Abdij van losch, bevindt zich een document waar alle bezittingen van deze abdij zijn vastgelegd. In deze Codex staat hoe door de Frankische edelman en grondbezitter Alfger in het jaar 815 schenkingen zijn gedaan aan de abdij van Lorsch in o.a. 'Empele', Hatalle (Hedel), Hunsete (Hoenzadriel), Ortinon (Orthen), Rosmalla (Rosmalen) en Angrisa (Engelen). Vandaar dat in 2015 het 1200-jarig bestaan van Empel is gevierd.

Heerlijkheid > gemeente > oud dorp > nieuw dorp
Empel en Meerwijk was een middeleeuwse heerlijkheid, en is na de Franse Tijd omgevormd tot een gelijknamige gemeente. De gemeente is per 1-4-1971 opgegaan in de gemeente 's-Hertogenbosch. Het huidige dorp is pas na de Tweede Wereldoorlog ontstaan. Vanouds lag het dorp op de plek die nu als Oud-Empel te boek staat.

- Verhalen over de geschiedenis van Empel op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Empel heeft 4 rijksmonumenten.

- Fort Crèvecoeur heeft een rijke geschiedenis. Tegenwoordig zijn er nog slechts enkele in verwaarloosde staat zijnde restanten van aanwezig. - Nadere informatie over Fort Crèvecoeur op Wikipedia. - Uitvoerige geschiedenis van Fort Crèvecoeur door H. Bruggeman.

- Het oorspronkelijke kasteel Meerwijk dateerde uit begin 14e eeuw en stond W van de Dieze. De restanten van dit vervallen kasteel zijn in de 20e eeuw geruimd en de restanten van de gracht zijn gedempt. Het huidige kasteel Meerwijk ligt O van de Dieze, rond de Gemaalweg in de buurtschap Dieskant, NW van de zuiveringsinstallatie. Het dateert uit 1855 en wordt privé bewoond.

- Gevelstenen in Empel.

- De voormalige pastorie (Proosdijstraat 12) naast de kerk is een gemeentelijk monument. In 2015 is het herbestemd tot rouwcentrum Het Afscheidshuis.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Stichting Carnaval 't Slotgat.

- Muziekfeesten (weekend eind mei).

- Atelierroute (weekend in juni).

- Omloop van Empel (hardlopen, eind juni). - Omloop op Facebook.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Empelse Waard is een 40 hectare groot uiterwaardengebied aan de westkant van de A2. Het gebied grenst aan nieuwe woonwijken in het noorden van Den Bosch. Studenten van de HAS Hogeschool hebben hier in 2015 onderzoek verricht op het vlak van natuurbeheer en de relaties tussen stad en land. Een door de hogeschool op te richten studentenbedrijf gaat daarna verder aan de slag met het beheer van het gebied.

- Vissen maken goed gebruik van vispassage Crèvecoeur in de Dieze bij spuisluis Crèvecoeur, zo blijkt uit tellingen. Deze vis- en beverpassage is in 2012 aangelegd om het leefgebied van vissen en dieren zoals de bever te vergroten. Het is de eerste vispassage in Nederland die in een bestaande dijk is aangebracht. Sinds 2012 kunnen vissen via de passage vanuit de Maas het hele stroomgebied van de Aa en de Dommel op zwemmen, tot in Limburg en België toe. Dankzij de vispassage is de spuisluis Crèvecoeur geen obstakel meer waardoor hun leefgebied en hun overlevingskansen groter zijn geworden.

- De Koornwaard N van het dorp is vele jaren gebruikt ten behoeve van zandwinning. Daardoor is een diepe doodse plas ontstaan. Daarom is een visie opgesteld om de natuurwaarden van de plas verder te ontwikkelen, door het maken van flauwere onderwatertaluds, verondiepingen, gedeeltelijk bredere oevers en enkele eilandjes. Met name het onderwatermilieu zal hierdoor sterk verbeteren, waardoor zich op termijn weer een brede scharkering aan waterplanten ontwikkelt. Ook zeilen en per motorboot genieten van open water blijft onveranderd mogelijk. En er wordt naar gestreefd dat alle agrarische gronden door deze gebiedsontwikkeling worden omgevormd tot natuurgebied met een natuurgericht beheer. De Koornwaard wordt in fasen heringericht. Het project is gestart in 2011 en beoogt in 2021 gereed te zijn.

Terug naar boven

Beeld

- Filmpje van fietstocht van Empel naar buurtschap Gewande (gezien door het 'oog' van een camera op een fiets).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Empel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Empel.

- Nieuws: - Empels Nieuws op Facebook.

- Onderwijs en kinderopvang: - Op Kindcentrum Caleidoscoop geven ze het onderwijs vorm aan de hand van vier kernwaarden: samenwerking, eigenaarschap, talentontwikkeling en actief burgerschap. Wat dat allemaal inhoudt, kun je lezen onder de link. - Ook Kindcentrum 't Wikveld is een rijke dynamische leeromgeving midden in de samenleving van het dorp Empel. Het kind staat centraal. Kinderen ontwikkelen (mede) verantwoordelijkheidsgevoel en worden uitgedaagd om het beste uit zichzelf te halen. Op weg naar een pedagogische kindvisie die wordt gedreven door talent en ambitie, uitgaat van kansen (ontwikkelingsgericht). Op basis van hun kernwaarden en op basis van wetenschappelijke inzichten is een eigentijdse visie op ‘leren en ontwikkelen’ ontwikkeld, als uitgangspunt voor het inrichten van het onderwijs (en educatie) en het inrichten van de professionele organisatie; betekenisvol (real life), onderzoekend en handelend (actief leren) en doelgericht leren (vanuit feedback). Deze visie is het uitgangspunt van het dagelijks handelen van het team op ‘t Wikveld. De medewerkers zijn inspirerend, verbindend en ondernemend. Zij hebben actief verbinding met ouders, onderwijs en partners in de wijk. Op ’t Wikveld voelt iedereen zich welkom en werken ze als professionals samen met de educatieve partners: ouders en kinderen. Een plek waar je echt gezien wordt, waar je je thuis voelt. Hun slogan: "Ontwikkel jezelf, groei samen".

- Jongeren: - Stichting EYE (jongerenwerk).

- Muziek: - Opgericht in 1967 als jeugd-showdrumband is Marchingband Exempel vandaag de dag uitgegroeid tot een orkest met (inter)nationale bekendheid, behorend tot de top van de Nederlandse show- en marchingbands. Samen met Jong Exempel, stageband NEXT, bestuur & vrijwilligers vormt ze een bloeiende muziekvereniging met ca. 175 leden. De ‘Lions of Victory’ delen hun passie, vriendschap en liefde voor muziek graag met het publiek. Dit doen de ‘Brabantse leeuwen’ onder meer bij sociaal-culturele evenementen in het eigen dorp Empel, de gemeente Den Bosch en tijdens taptoes en parades in binnen- en buitenland. De kracht van Exempel ligt in het Brabantse karakter van de club. Gastvrij en gemoedelijk, maar óók ondernemend, zonder angst om te veranderen of te vernieuwen. Met een natuurlijke drang om met elkaar de balans te houden tussen hard werken en genieten van het leven.

- Sport: - RKVV Emplina (voetbal).

Reacties

(2)

Hebben jullie wat meer informatie over empel rond het jaar 1850?

Helaas hebben wij niet meer informatie over Empel dan wat hierboven vermeld staat, en evt. naar elders gelinkt is. Het dorp heeft geen eigen heemkundekring. Als u meer wilt weten over/uit de geschiedenis van Empel, zult u dus te rade moeten bij instanties die zich bezighouden met de geschiedenis van de gemeente 's-Hertogenbosch, waar Empel sinds 1971 onder valt. Die instanties vindt u hier: https://www.plaatsengids.nl/s-hertogenbosch#geschiedenis . Succes gewenst.

Reactie toevoegen