Emmer-Erfscheidenveen

Plaats
Dorp
Emmen
Drenthe

emmer-erfscheidenveen_plaatsnaambord_met_koppelteken_kopie.jpg

Het dorp Emmer-Erfscheidenveen heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, ligt voor de post daarom 'in' Emmer-Compascuum en heeft ws. daarom ook witte plaatsnaamborden, als 'wijk' van Emmer-Compascuum, i.p.v. een eigen bebouwde kom.

Het dorp Emmer-Erfscheidenveen heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, ligt voor de post daarom 'in' Emmer-Compascuum en heeft ws. daarom ook witte plaatsnaamborden, als 'wijk' van Emmer-Compascuum, i.p.v. een eigen bebouwde kom.

emmer-erfscheidenveen_plaatsnaambord_zonder_koppelteken_kopie.jpg

Op plaatsnaamborden wordt niet altijd even consequent omgesprongen met spellingen, bijv. m.b.t. koppeltekens. Emmer-Erfscheidenveen is met koppelteken, maar net als bij buurdorp Emmer-Compascuum wordt het koppelteken op een deel van de borden vergeten...

Op plaatsnaamborden wordt niet altijd even consequent omgesprongen met spellingen, bijv. m.b.t. koppeltekens. Emmer-Erfscheidenveen is met koppelteken, maar net als bij buurdorp Emmer-Compascuum wordt het koppelteken op een deel van de borden vergeten...

Emmer-Erfscheidenveen

Terug naar boven

Status

- Emmer-Erfscheidenveen is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Emmen.

- Ondanks het feit dat volgens de Volkstelling van 1932 Emmer-Erfscheidenveen 3.658 inwoners heeft en Emmer-Compascuum 'slechts' 2.967 inwoners, vervalt in 1938 de erkenning van eerstgenoemde als zelfstandig dorp en wordt het samengevoegd met Emmer-Compascuum (weet iemand wat de reden hiervan was?, red.). Wat ons betreft is het echter zowel geografisch als maatschappelijk gezien nog altijd een dorp (en geen buurtschap of wijk, zoals het soms wordt genoemd, vermoedelijk omdat de plaatsnaam niet is erkend voor het postcodeboek en de gemeentelijke basisregistratie BAG).

- Het dorp Emmer-Erfscheidenveen heeft in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het dorp daarom sindsdien 'in' Emmer-Compascuum.

- Het dorp Emmer-Erfscheidenveen heeft witte plaatsnaamborden, omdat het kennelijk tot de bebouwde kom van Emmer-Compascuum wordt gerekend. Beetje curieus dat zo'n toch best groot dorp (zowel qua oppervlakte als qua aantal huizen/inwoners) niet alleen geen eigen postcode en postale plaatsnaam, maar ook geen eigen bebouwde kom heeft.

Terug naar boven

Naam

In de volksmond
Lokaal wordt het dorp kortweg Emmererf of Emmer Erf genoemd.

Terug naar boven

Ligging

Emmer-Erfscheidenveen ligt direct NO van Emmen, tussen Emmen en Emmer-Compascuum, als een enkele kilometers lange dubbele lintbebouwing aan respectievelijk Kanaal B in het N en Kanaal A in het Z (die qua postadressen zelf allebei ook weer in een noordzijde (NZ) en zuidzijde (ZZ) verdeeld zijn), met enkele bescheiden komvormingen in het midden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

Emmer-Erfscheidenveen heeft ca. 750 huizen met ca. 1.800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Al ver voor onze jaartelling leven er mensen in dit gebied. Er is een veenlijk ('de man van Emmer-Erfscheidenveen') gevonden, die hier tussen 1300 en 1100 v.Chr. leefde. En er zijn resten gevonden van een houten voetpad uit ca. 1160 v.Chr. en een schoen van ca. 1000 v.Chr. In 1828 verschijnt de naam Het Erfscheidenveen op de kadasterkaart. In 1898 gaat dit over in Veenschap Emmer-Erfscheidenveen. Dit jaar wordt beschouwd als start van de nederzetting.

Uit de topografische kaart van 1850-1855 blijkt dat het gebied waar nu de kern Emmer-Erfscheidenveen ligt, op dat moment voor het grootste deel nog uit (hoog-) veen bestond. Door dit toenmalige veengebied liep als verbindingsweg in die tijd reeds de weg Emmerdijk (ook wel Aoldiek of Groenedijk). Deze weg verbond de schans Emmerschans met de weiden langs het riviertje de Runde. Voor 1875 is het gebied van uit het noorden uit de richting van Ter Apel ontgonnen. In 1875 werd besloten het kanaal uit Ter Apel in de richting van het dorp Emmer-Compascuum verder in zuidelijke richting door te trekken. In 1889 werd de ontginning in westelijke richting voortgezet. Het kanaal dat op dat moment werd gegraven werd Hoofdkanaal B genoemd. Later werd parallel aan Hoofdkanaal B op 200 meter afstand een tweede waterweg, het Hoofdkanaal A, gegraven, waarmee het zogenoemde dubbelkanaalsysteem ontstond.

Emmer-Erscheidenveen wordt derhalve door twee kanalen gevormd, waarlangs de woningen zijn gebouwd. Loodrecht op de Hoofdkanalen, Kanaal A en Kanaal B genoemd, werden wijken gegraven. Om de 500 meter werden de hoofdkanalen met dwarsverbindingen met elkaar verbonden. In het dubbelkanaalsysteem werden de arbeiderswoningen aan de binnenzijde en werden de woningen voor de “neringdoenden” (bedrijfjes en middenstanders) aan de buitenzijde gebouwd. De arbeiderswoningen werden hier en daar afgewisseld met gebouwen als een kerk, een school en winkels. Na de vervening werden aan de buitenzijde bij dammen van de zijkanalen, langs de hoofdkanalen, boerderijen gebouwd. In de loop van de tijd zijn de kavels tussen de hoofdkanalen steeds meer bebouwd. Nabij de Middenweg zijn voorzieningen als het dorpshuis en een kerk geconcentreerd, waardoor dit deel van het dorp het centrum van het dorp is geworden.

Op de topografische kaart uit 1962 is te zien dat Kanaal A ter hoogte van de Middenweg gedeeltelijk is gedempt. Ook Kanaal B is gedeeltelijk gedempt tussen de Middenweg OZ en de Eerste Verbindingsweg. In het begin van de jaren ’70 vond een meer planmatige dorpsuitbreiding plaats. De voorkeur ging uit naar een locatie tussen de hoofdkanalen en zo dicht mogelijk bij het “centrum”. Het plan bestond uit sociale rijenwoningen in de huursector. Een groot deel van de woningen is inmiddels aan particulieren verkocht. In de jaren ’90 was er opnieuw vraag naar woningen. De realisatie van woningen tussen de Kanalen, dichtbij het “centrum”, was niet haalbaar, waardoor buiten de dubbellintstructuur is gebouwd. Dit laatste plan bestond uit particuliere vrijstaande en twee-onder-een-kapwoningen.

In 1907 wordt op het bovenveen (midden tussen Kanaal A en B ) een stenen voet- en fietspad aangelegd van Emmen naar Emmer-Compascuum. In 1926 wordt het buurthuis aan Kanaal A gebouwd (het huidige Oalde Buurthuus). In 1960 stopt de vervening in het dorp. In 1986 krijgt het dorp een nieuw dorpshuis, genaamd De Stobbe.

Vondst Romeinse munten
In 1915 zijn in Emmen-Erfscheidenveen 47 zilveren munten gevonden, gedateerd in de jaren 134-177 n.Chr., uit de Romeinse tijd dus. Hoewel de Romeinen nooit boven de grote rivieren geweest schijnen te zijn, is het niet verwonderlijk dat het Romeinse munten betreft. Andere munten waren in deze steek niet in omloop. De gevonden munten kunnen zijn verborgen of verloren in het toen nog niet afgegraven veen.

Prehistorisch veenlijk
In 1938 is in de Westelijke Middelste Dwarsplaatsen in het Emmer-Erfscheidenveen het prehistorische veenlijk van een man ontdekt. Kort daarop is het overgebracht naar oudheidskamer De Hondsrug in Emmen, in 1986 ten slotte naar het Drents Museum. De man was gewikkeld in een cape van kalfshuid waarin ook enkele stokken lagen. Verder werden aangetroffen: een mutsje van schaapshuid, een schoen van hertenleer en stukken van een wollen onderkleed. Vermoedelijk is de man, van wiens lichaam relatief weinig bewaard gebleven is, een onnatuurlijke dood gestorven. Hij leefde in de Bronstijd, in de 14e - 12e eeuw v.Chr. Het gaat om de oudste menselijke resten met weke delen in Nederland. Ook de kleding hoort tot de oudste van ons land.(1)

20e penning
"In Emmer-Erfscheidenveen (en in Emmer-Compascuum) is tot ver in de 20e eeuw het erfpachtsysteem van de 20e penning toegepast. Dit was een erfpachtsysteem dat in andere delen van het land reeds lang was afgeschaft. In 1875 sloten verschillende veeneigenaren een vennootschap, die de diverse percelen in erfpacht uitgaven. Deze erfpachtsrechten dateren uit de tijd van de vennootschap van 1874 (de N.V. Emmer-Compascuum). Deze vennootschap nam niet zelf de vervening ter hand, maar gaf de grond in erfpacht uit. In de beginjaren werd aan dit erfpachtsysteem nogal wat gesleuteld. In 1891 werd bepaald dat elke pachter van een “heemstede” jaarlijks een rijksdaalder moest betalen. Dat geld was dan bestemd voor de aanleg en het onderhoud van de infrastructuur. Verder werd bepaald dat bij eigendomsoverdracht de twintigste penning, dat is dus 5 procent, aan de verpachter moest worden betaald.

De situatie in Emmer-Erfscheidenveen was net even anders dan in Emmer-Compascuum. De belangen van de inwoners van eertsgenoemd dorp stonden in dit systeem wat meer op de voorgrond, terwijl in het dorp Emmer-Compascuum vooral de winst voor de vennootschap werd nagestreefd. In het gebied van Emmer-Erfscheidenveen, waar het (blote) eigendom bij het veenschap berustte, werd bij de overgang van dit veenschap naar het toenmalige Waterschap De Runde de bepaling overeengekomen dat de opbrengsten uit het recht van erfpacht jaarlijks en eeuwigdurend aan de eigenaren van gronden binnen het vroegere veenschap moesten worden uitbetaald. Later werd het bedrag hier aangepast en was de oppervlakte bepalend voor de canon, terwijl de inkomsten onder de eigenaren werd verdeeld.

In die tijd kwam het recht in handen van het Waterschap Hunze en Aa’s. Dit gaf voor het Waterschap veel administratieve rompslomp, terwijl het saldo van de erfpachtsgelden moest worden uitgekeerd aan de eigenaren van de woningen. Het Waterschap wilde er daarom vanaf. Er zijn daarop schikkingen getroffen om zodoende een einde te maken aan de eeuwigdurende erfpacht. De heffing van de twintigste penning wordt nog steeds toegepast in het gebied van Emmer-Compascuum, waar de (blote) eigendom toebehoort aan (de erven van) één familie. Na uitvoerige besprekingen met de betrokkenen is in 1993 voor Emmer-Erfscheidenveen een financiële regeling tot stand gekomen die er toe heeft geleid dat de erfpachters per 1 januari 2006 volledig eigenaar zijn geworden. Het erfpachtsrecht met de conditie van de 20e penning is zodoende in dit dorp tot het verleden gaan behoren. Dit erfpachtsysteem heeft echter de structuur van het dorp wel mede bepaald." (bron: Bestemmingsplan)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende literatuur:

- dr. Meent van der Sluis, "Terug in de bruine wereld van Emmer-Erfscheidenveen 1898-1948-1998" (via de link is een klein deel van het boek online te lezen). Gedenkboek t.g.v. het 100-jarig bestaan en een voorbeeldstudie over de geschiedenis van een veenkoloniaal dorp t.b.v. het onderwijs. Uitgave BuG Groningen, 1998.

- dr. Meent van der Sluis, "Veenarbeiders van Emmer-Erfscheidenveen 1948-1954" (1994).

- Cor van der Plas, "De 20e penning in Emmer-Erfscheidenveen". Het ontstaan, de werking en opheffing van de 20e penning in dit dorp. Uitgave Waterschap Hunze en Aa's, 2006.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Bestemmingsplan Emmer-Erfscheidenveen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De voormalige Hervormde Kanaalkerk (Kanaal A NZ 106) uit 1936 is in 1982 als zodanig gesloten, in 1984 in gebruik genomen door de Vergadering van Gelovigen en in 2002 verbouwd tot woonhuis.

- Kerk De Haven (Kanaal A NZ 190) uit 1995 van Baptistengemeente De Haven. - De vorige Baptistenkerk uit 1915, die op dezelfde plek stond, is in 1994 gesloopt.

- Baptisten Gemeente De Kandelaar (Kanaal A NZ 223) uit 1933.

- Het voormalige gebouw van de Evangelie Gemeente (Kanaal B ZZ 208) uit 1917 is buiten gebruik (sinds wanneer?, huidige bestemming?).

- De Gereformeerde kerk (vrijgemaakt) (Kanaal B ZZ 227) uit 1945 was voorheen een dorpshuis. Als kerk buiten gebruik in 1962. Huidige functie?

- Het gebouw van de Gereformeerde Kerken in Nederland (Middenweg Oostzijde 5) uit 1931 is als zodanig buiten gebruik sinds 1998, sinds 1999 in gebruik bij de Servisch Orthodoxe Kerk.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Braderie (op een zondag eind juni).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Inventarisatie staat van de flora in Emmer-Erfscheidenveen anno 2015, door Landschapsbeheer Drenthe.

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Plaatselijk Belang Emmer-Erfscheidenveen.

- Buurtvereniging: - Buurtvereniging Ons Achterhoek.

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Stobbe in Emmer-Erfscheidenveen biedt ook onderdak aan een kinderopvang en peuterspeelzaal en natuurlijk aan de vele verenigingen die het dorp rijk is.

- Onderwijs: - Basisschool De Dreef is een kleine buurtschool en bestaat sinds 1920. Het aantal leerlingen ligt jaarlijks rond de 60 tot 65. De leerlingen zijn verdeeld in 4 hoofdgroepen, elk met een eigen groepsleerkracht. Eind 2016 heeft de school een opknapbeurt gehad, en is er een peuterspeelzaalgroep bij gekomen. - Basisschool De Triangel.

- Zorg: - Huisarts Carmichael Edgar en zijn vrouw Saskia hebben eind jaren negentig het randstedelijke Heemstede verruild voor de rust en ruimte van Emmer-Erfscheidenveen, waar ze een dokterspraktijk konden overnemen. En daar hebben ze nooit spijt van gehad. Bijzonder is dat het echtpaar Edgar van het jaarlijkse griepprik-ritueel een feestje maakt. Aanvankelijk hadden zij op die dag alleen voor zichzelf een bord met wat lekkers gemaakt. Op een gegeven moment besloten zij dat uit te breiden en ook de patiënten iets lekkers aan te bieden. Daar werd enthousiast op gereageerd. En dat is een jaarlijksr traditie geworden. De Edgars en hun assistentes trakteren de patiënten die een griepprik hebben gehaald, op een gerechtje naar keuze. In 2017 was dat mosterdsoep, kapucijners met spek en bruinebonensoep. (bron en voor nadere informatie zie DvhN, 6-11-2017)

Reactie toevoegen