Elsendorp

Plaats
Dorp
Gemert-Bakel
Zuidoost-Brabant Peelland
Noord-Brabant

elsendorp_plaatsnaambord.jpg

Elsendorp is genoemd naar pater Van den Elsen, die veel voor de peelontginningsdorpen heeft betekend. Aanvankelijk werd het plaatsje Van den Elsendorp genoemd. De voorvoegsels zijn er al snel gemakshalve 'vanaf gevallen'.

Elsendorp is genoemd naar pater Van den Elsen, die veel voor de peelontginningsdorpen heeft betekend. Aanvankelijk werd het plaatsje Van den Elsendorp genoemd. De voorvoegsels zijn er al snel gemakshalve 'vanaf gevallen'.

elsendorp_cv_de_peelvruuters.jpg

Het carnaval in Elsendorp wordt georganiseerd door carnavalsvereniging De Peelvruuters.

Het carnaval in Elsendorp wordt georganiseerd door carnavalsvereniging De Peelvruuters.

Elsendorp

Terug naar boven

Status

- Elsendorp is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Peelland, gemeente Gemert-Bakel. T/m 1996 gemeente Gemert.

- Onder het dorp Elsendorp valt ook de buurtschap Vossenberg.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1936 Elzendorp. Vóór de toekenning van de huidige naam in 1926 (zie hierna) heette dit gebied De Dompt, naar de uitbater Dorus Domp(t) van het eertijds aan de weg naar Sint Anthonis gelegen café De Fuik, het laatste huis vóór de toen nog onontgonnen Gemertse Peel.

Naamsverklaring
De gemeenteraad van Gemert heeft op 30 december 1926, op voorstel van pastoor Poell, besloten de in die tijd nog nieuwe Peelontginning 'Van den Elsendorp' te noemen, naar de uit Gemert afkomstige, in 1925 overleden pater Gerlachus van den Elsen, die zich in deze streek heeft ingezet voor de belangen van de boerenstand.(1) Van den Elsen heeft zoveel betekend voor het welzijn en de verheffing van de boerenstand, dat hij ‘Boerenapostel’ werd genoemd. In de praktijk vond men de naam met de voorvoegsels toch niet zo handig en zijn die er al snel 'van af gevallen'.

Gerlachus van den Elsen is de grondlegger van de Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond. Hij was ook mede-oprichter van de Boerenleenbank (later opgegaan in de Rabobank). De Elsendorpers houden de geest van Gerlachus nog altijd levend in hun houding van saamhorigheid en het nemen van verantwoording voor de dorpse belangen.

Terug naar boven

Ligging

Elsendorp ligt NO van Gemert.

Terug naar boven

Statistische gegevens

Elsendorp heeft ca. 450 huizen met ca. 1.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne: turf
Als men honderd jaar geleden vanuit Gemert richting Boxmeer ging, belandde je al gauw in de Peel. Dit was toen nog een onontgonnen gebied, bestaande uit veel heidevlakten en hier een daar een bosje. In de grond zat veel turf oftewel ‘klot’. Turf is een waardevolle stof in die tijd en er ontstaat handel in. Langzaam maar zeker ontstaan er wat nederzettingen aan de randen van de Peel, vaak bestaand uit bouwvallige houten gebouwen. Luxe is voor de mensen die er werken niet weggelegd. Hun leven bestaat uit werken, werken en nog eens werken. Omstreeks 1900 worden de gronden van het tegenwoordige Elsendorp ontgonnen en ingedeeld bij enkel zeer grote ontginningsbedrijven. Hierop worden een aantal arbeiderswoningen gebouwd.

Annahoeve
Aan de rand van de Peel lag, bij wat later Elsendorp zou gaan heten, landgoed De Dompt. Ook daar hield men zich bezig met het ontginnen van de heidevelden. Dat zat zo. In Tjomal op het eiland Java (Indonesië), was ene Samuel Cornelis van Musschenbroek voorzitter van het Syndicaat van Suikerfabrieken. Het ging hem er goed. Als hij terugkeert naar Nederland, richt hij met ondernemers uit Amsterdam de ‘Maatschappij tot ontginning van de Peel’ op. Om in de Peel aan de slag te kunnen gaan, wordt een ‘zeshonderdbunderboerderij’ gebouwd; de Annahoeve op landgoed De Dompt. De boerderij is nog altijd een blikvanger bij binnenkomst van Elsendorp vanuit richting Boxmeer.

Van ontginning naar parochie
In het begin van de 20e eeuw ontstaat er behoefte om een parochie te stichten voor de inmiddels 40 gezinnen die er wonen. De RK kerk maakt zich hard voor een school en een kerkgebouw voor de arbeiders en hun gezinsleden. Gesprekken met pastoor Poell, een sociaal bewogen pastoor uit Gemert, leiden tot een opdracht aan pater Rossaert van de Priesters van het Heilig Hart om de bouw van een school en kerk voor te bereiden. De kerk wordt in 1926 in hout opgetrokken. De parochie heet Sint Jan Evangelist. Poell ziet de bouw van het kerkje als een eerste aanzet tot de totstandkoming van een nieuw dorp in de Peel. De kerk en de school liggen in die tijd aan de westkant van de Middenpeelweg, juist aan de andere kant dan waar het dorp zich nu bevindt. Door de verkaveling van landgoed De Dompt komen er meer jonge gezinnen naar het dorp. De kerk wordt te klein en daarom worden aan weerszijden houten noodbeuken aangebracht. Rector Büsscher, die pater Rossaert opvolgt, zorgt hiervoor.

Zusters en nieuwe kerk
In 1938 valt het oog van de rector op het bericht van de overste van de Zusters van de Heilige Geest uit Vaals in het blad ‘De Roomse Aankondiging’. Zij zoeken  een dorp om er zorg en onderwijs te kunnen bieden. In 1939 komen de zusters naar Elsendorp. Er wordt een klooster voor hen gebouwd op de hoek Pater Rossaertstraat / Zeelandsedijk, nog altijd een opvallend element in het dorp. De zusters beginnen met onderwijs en wijkverpleging. Ook geven ze naailes aan de meisjes uit het dorp. De komst van een nieuwe kerk laat nog 'even' op zich wachten en zelfs de burgemeester van Gemert moet zich ermee bemoeien. Op 15 mei 1960 wordt de nieuwe, huidige kerk officieel ingewijd. In 1964 besluiten de zusters de zorg voor ouderen, toen nog bejaarden genoemd, op zich te nemen. In 1965 wordt het bejaardenhuis betrokken. (bron: lokale dorpssite, zie Links > Algemeen)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Elsendorp is een klein maar wel zeer ondernemend en initiatiefrijk dorp. De inwoners hebben de afgelopen jaren door eigen initiatief en inzet veel voorzieningen weten te realiseren, te behouden en/of terug te krijgen. Nadere informatie hierover vind je in dit artikel over de leefbaarheidsinitiatieven in Elsendorp.

- Het dorp is ook een goed voorbeeld van de 'nieuwe participatiesamenleving', waarin de inwoners veel voorzieningen zelf realiseren en draaiende houden. Ton Baetens verbleef in 2013 enkele maanden in het dorp om 'het geheim van Elsendorp' te ontdekken en te beschrijven, als goed voorbeeld voor elders. Zijn boek 'Ik is niks. Over vitale coalities rond wonen, zorg en leefbaarheid' beslaat liefst 135 pagina's en is via de link, onderaan de desbetreffende pagina, ook online te lezen.

- Door aanpassingen aan de N272 in 2017 kan het autoverkeer nu minder snel door Elsendorp. De bebouwde kom is enkele tientallen meters verlengd. Ook is er een kleine bocht in de weg gemaakt ter hoogte van het kombord.  Verkeer vanuit de richting Boxmeer moet daardoor in de nu al voor de afslag Den Heikop gas terugnemen. De Provincie Noord-Brabant en gemeente Gemert-Bakel verwachten dat de verkeersveiligheid en leefbaarheid voor inwoners hierdoor verbetert. (bron: Gemerts Nieuwsblad)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Elsendorp heeft 2 rijksmonumenten.

- De Sint Christoffelkerk van de Parochie Sint Johannes Evangelist dateert uit 1960 en is de opvolger van een houten noodkerkje uit 1927.

- Bij het kruispunt (rotonde) Zeelandsedijk / Elsendorpseweg is in 1991 een wegkapelletje gebouwd met een beeld van de heilige Christoffel. Vlak ernaast staat een bord met de spreuk: "Wie gelooft, haast zich niet!" van het Apostolaat van de weg. Het kapelletje is een idee van pastoor Van den Nieuwenhof, gebouwd door Piet School, en het beeld is gemaakt door Harrie Creemers uit Groeningen.

- Ontginningsboerderij de Annahoeve (zie daarvoor ook bij Geschiedenis) is nog altijd een blikvanger bij binnenkomst van Elsendorp vanuit richting Boxmeer. De architectuur valt op en ook de oprijlaan omzoomd door kastanjebomen die in mei prachtig bloeien. Helaas zijn de paardenkastanjes aangetast door bloedingsziekte. Rechts van de boerderij staat een tamme kastanjeboom die in 1916 is geplant ter ere van de geboorte van Sam van Musschenbroek, de kleinzoon van de stichter.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Peelvreuters. - Videoreportage carnavalsoptocht Elsendorp 2017.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Wandel- en fietsroutes rond Elsendorp.

- Landgoederenwandelroute Elsendorp.

- De Bebakende Dijk route (20 km) is een wandeltocht door de landgoederen Cleefswit, De Sijp, de Bunthorst, Groote Slink en de Krim. Dit zijn allemaal ontgonnen Peelgebieden. Voor deze ontginning was dit gebied een onafzienbare kale vlakte die nergens beschutting bood. De naam van de route is ontleend aan de 'Bebakende Dijk', een van de eerste wegen door dit gebied. 85% van deze wandeltocht is onverhard.

- Een bijzondere wandel-ervaring is het Blotevoetenpad bij de Christoffelhoeve.

- Landgoed De Krim, Z van Elsendorp, N van de buurtschap Vossenberg, is ca. 100 hectare groot en is eigendom van Het Brabants Landschap. Wat de natuur van landgoed De Krim uniek maakt in de gemeente Gemert-Bakel is dat het nooit ontgonnen is. Andere delen van de Peel zijn hersteld in oude glorie (zoals de Klotterpeel) maar in De Krim ligt, dankzij haar ongereptheid, zelfs nog een pingo. Het gebied heeft tot 1920 diverse eigenaren en is toen pas als kleinschalig landbouwbedrijf opgezet. Er lagen drie houten huisjes aan de Middenpeelweg waar een boerenbedrijf van is overgebleven, maar het overgrote deel is nooit bewerkt. Dit overgrote deel bestaat uit natte heide en drie vennen en de eerdergenoemde pingo, een overblijfsel uit de laatste ijstijd (het Weichselien).

In de laatste ijstijd is er geen ijs in Brabant, het is er alleen heel koud en heel droog en de bovenste laag grond is altijd bevroren (permafrost). Een pingo is een laaggelegen plek waar water zich verzamelt onder die laag bevroren aarde. 's Winters bevriest dit water en zet uit. Er ontstaat een cirkelvormig heuveltje. Dat heuveltje blijft bestaan tot het einde van de ijstijd, als het verzamelde ijs en de permafrost smelten. Daardoor ontstaat een cirkelvormige kom in de grond. Vaak groeit hier veen in. Bij diverse ruilverkavelingen en peelontginningen zijn pingo's vaak letterlijk met de grond gelijk gemaakt. Of er zijn kunstmatige gaten gegraven. Er waren in de gemeente namelijk drie 'pingo's', waarvan twee door recent archeologisch onderzoek zijn ontmaskerd als doe-het-zelf gaten. Alleen De Krim kan nog bogen op een echte pingo. In de weilanden van De Krim tref je wulpen, kieviten en scholeksters. De bossen bestaan uit Grove den, Japanse lariks, Douglasspar en Zomereik. In de oudere dennenbossen heeft zich een ondergroei van loofhout gevormd en er zijn veel zangvogels te vinden. (bron: Erfgoedgeowiki)

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Elsendorp.

- Nieuws:- Nieuws uit Elsendorp van Weekblad Gemert-Bakel.

- Onderwijs en kinderopvang: - Elsendorp en de bijbehorende buurtschap Vossenberg hebben een turbulente geschiedenis qua onderwijs. Daarover kun je alles lezen onder de link. Samengevat: de kinderen uit het dorp moesten aanvankelijk de lange weg naar school in Handel of Oploo lopen. In 1919 komt er een openbaar schooltje op landgoed Vossenberg. In 1925 verhuist deze naar Elsendorp. In 1937 wordt het een bijzondere school en verhuist de openbare school terug naar Vossenberg. Na allerlei noodlokalen als uitbreiding, komt er in 1972 een nieuw schoolgebouw. In 2006 krijgt het dorp een multifunctioneel complex, waarin de Meester Ivenschool, de peuterspeelzaal / BSO / TSO, het buurthuis, de gymzaal en het bibliotheekpunt worden gehuisvest. In 2015 wordt de naam veranderd in Kindcentrum De Dompelaar. - Peuterspeelzaal en BSO De Dompelaar. - Kinderopvang Elsendorp. - Kinderopvang Hiep Hooi.

- Jeugd en jongeren: - KPJ Elsendorp is een jeugdvereniging voor en door de jeugd, opgericht in 1937. Eenmaal per maand organiseren zij een activiteit voor zowel de aspiranten als de senioren.

- Muziek: - Muziekvereniging Elsendorp.

- Sport: - VV Elsendorp (voetbal). - Tennisvereniging.

Reactie toevoegen