Elsendorp

Plaats
Dorp
Gemert-Bakel
Zuidoost-Brabant Peelland
Noord-Brabant

elsendorp_plaatsnaambord.jpg

Elsendorp is genoemd naar pater Van den Elsen, die veel voor de peelontginningsdorpen heeft betekend. Aanvankelijk werd het plaatsje Van den Elsendorp genoemd. De voorvoegsels zijn er al snel gemakshalve 'vanaf gevallen'.

Elsendorp is genoemd naar pater Van den Elsen, die veel voor de peelontginningsdorpen heeft betekend. Aanvankelijk werd het plaatsje Van den Elsendorp genoemd. De voorvoegsels zijn er al snel gemakshalve 'vanaf gevallen'.

elsendorp_cv_de_peelvruuters.jpg

Het carnaval in Elsendorp wordt georganiseerd door Carnavalsvereniging De Peelvruuters

Het carnaval in Elsendorp wordt georganiseerd door Carnavalsvereniging De Peelvruuters

Elsendorp

Terug naar boven

Status

- Elsendorp is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Peelland, gemeente Gemert-Bakel. T/m 1996 gemeente Gemert.

- Onder het dorp Elsendorp valt ook de buurtschap Vossenberg.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1936 Elzendorp. Vóór de toekenning van de huidige naam in 1926 (zie hierna) heette dit gebied De Dompt, naar de uitbater Dorus Domp(t) van het eertijds aan de weg naar Sint Anthonis gelegen café De Fuik, het laatste huis vóór de toen nog onontgonnen Gemertse Peel.

Naamsverklaring
De gemeenteraad van Gemert heeft op 30 december 1926, op voorstel van pastoor Poell, besloten de in die tijd nog nieuwe Peelontginning 'Van den Elsendorp' te noemen, naar de uit Gemert afkomstige, in 1925 overleden pater Gerlachus van den Elsen, die zich in deze streek heeft ingezet voor de belangen van de boerenstand.(1) Van den Elsen heeft zoveel betekend voor het welzijn en de verheffing van de boerenstand, dat hij ‘Boerenapostel’ werd genoemd. In de praktijk vond men de naam met de voorvoegsels toch niet zo handig en zijn die er al snel 'van af gevallen'.

Gerlachus van den Elsen is de grondlegger van de Noord-Brabantse Christelijke Boerenbond. Hij was ook mede-oprichter van de Boerenleenbank (later opgegaan in de Rabobank). De Elsendorpers houden de geest van Gerlachus nog altijd levend in hun houding van saamhorigheid en het nemen van verantwoording voor de dorpse belangen.

Terug naar boven

Ligging

Elsendorp ligt NO van Gemert.

Terug naar boven

Statistische gegevens

Elsendorp heeft ca. 450 huizen met ca. 1.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne: turf
Als men honderd jaar geleden vanuit Gemert richting Boxmeer ging, belandde je al gauw in de Peel. Dit was toen nog een onontgonnen gebied, bestaande uit veel heidevlakten en hier een daar een bosje. In de grond zat veel turf oftewel ‘klot’. Turf is een waardevolle stof in die tijd en er ontstaat handel in. Langzaam maar zeker ontstaan er wat nederzettingen aan de randen van de Peel, vaak bestaand uit bouwvallige houten gebouwen. Luxe is voor de mensen die er werken niet weggelegd. Hun leven bestaat uit werken, werken en nog eens werken. Omstreeks 1900 worden de gronden van het tegenwoordige Elsendorp ontgonnen en ingedeeld bij enkel zeer grote ontginningsbedrijven. Hierop worden een aantal arbeiderswoningen gebouwd.

Annahoeve
Aan de rand van de Peel lag, bij wat later Elsendorp zou gaan heten, landgoed De Dompt. Ook daar hield men zich bezig met het ontginnen van de heidevelden. Dat zat zo. In Tjomal op het eiland Java (Indonesië), was ene Samuel Cornelis van Musschenbroek voorzitter van het Syndicaat van Suikerfabrieken. Het ging hem er goed. Als hij terugkeert naar Nederland, richt hij met ondernemers uit Amsterdam de ‘Maatschappij tot ontginning van de Peel’ op. Om in de Peel aan de slag te kunnen gaan, wordt een ‘zeshonderdbunderboerderij’ gebouwd; de Annahoeve op landgoed De Dompt. De boerderij is nog altijd een blikvanger bij binnenkomst van Elsendorp vanuit richting Boxmeer.

Van ontginning naar parochie
In het begin van de 20e eeuw ontstaat er behoefte om een parochie te stichten voor de inmiddels 40 gezinnen die er wonen. De RK kerk maakt zich hard voor een school en een kerkgebouw voor de arbeiders en hun gezinsleden. Gesprekken met pastoor Poell, een sociaal bewogen pastoor uit Gemert, leiden tot een opdracht aan pater Rossaert van de Priesters van het Heilig Hart om de bouw van een school en kerk voor te bereiden. De kerk wordt in 1926 in hout opgetrokken. De parochie heet Sint Jan Evangelist. Poell ziet de bouw van het kerkje als een eerste aanzet tot de totstandkoming van een nieuw dorp in de Peel. De kerk en de school liggen in die tijd aan de westkant van de Middenpeelweg, juist aan de andere kant dan waar het dorp zich nu bevindt. Door de verkaveling van landgoed De Dompt komen er meer jonge gezinnen naar het dorp. De kerk wordt te klein en daarom worden aan weerszijden houten noodbeuken aangebracht. Rector Büsscher, die pater Rossaert opvolgt, zorgt hiervoor.

Zusters en nieuwe kerk
In 1938 valt het oog van de rector op het bericht van de overste van de Zusters van de Heilige Geest uit Vaals in het blad ‘De Roomse Aankondiging’. Zij zoeken een dorp om er zorg en onderwijs te kunnen bieden. In 1939 komen de zusters naar Elsendorp. Er wordt een klooster voor hen gebouwd op de hoek Pater Rossaertstraat / Zeelandsedijk, nog altijd een opvallend element in het dorp. De zusters beginnen met onderwijs en wijkverpleging. Ook geven ze naailes aan de meisjes uit het dorp. De komst van een nieuwe kerk laat nog 'even' op zich wachten en zelfs de burgemeester van Gemert moet zich ermee bemoeien. Op 15 mei 1960 wordt de nieuwe, huidige kerk officieel ingewijd. In 1964 besluiten de zusters de zorg voor ouderen, toen nog bejaarden genoemd, op zich te nemen. In 1965 wordt het bejaardenhuis betrokken. (bron: lokale dorpssite, zie Links > Algemeen)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- "Hoe houden wij Elsendorp leefbaar en (economisch) aantrekkelijk? Kunnen wij - in plaats van ieder voor zich - sámen zorgen voor een plek waar ieders kinderen ook in de toekomst prettig kunnen wonen, werken en recreëren? Gedurende het jaar 2018 hebben de initiatiefnemers voor de 'proeftuin' hard nagedacht over hun wensen en ideeën. Op 3 november 2018 tekende de eerste groep initiatiefnemers een overeenkomst, waarin ze met de gemeente en de provincie afspreken samen de ideeën uit te werken tot haalbare plannen. Plannen die de belangen van de initiatiefnemers dienen, maar ook meerwaarde leveren voor het dorp. Een mooie mijlpaal!

De gemeente Gemert-Bakel kenmerkt zich door een groot en mooi buitengebied. Dit platteland is altijd onderdeel geweest van de identiteit van de gemeente, een gebied waar mensen wonen, werken en recreëren. Een dynamisch gebied, waar veel mensen zich betrokken bij voelen. We begonnen de Proeftuin VAB (Vrijkomende Agrarische Bedrijven) in Elsendorp vanwege de problematiek rond leegstaande en leegkomende stallen. Maar inmiddels is duidelijk dat het om veel meer gaat dan dat. 'Deze dorpsgemeenschap onderscheidt zich door een sterke collectiviteitszin en een motivatie om het zelf te doen. Inwoners hebben de handen ineen geslagen om samen nieuwe initiatieven te ontwikkelen en op elkaar af te stemmen om de leefbaarheid op het platteland te versterken, verpaupering door leegstand tegen te gaan en op de juiste plekken ruimte te maken voor kleinschalige en duurzame bedrijvigheid, wonen en recreatie. Het gaat om een fijne en gezonde leefomgeving, en een goede economische basis. Zodat het in de toekomst ook nog goed wonen, werken en leven is in Elsendorp en omgeving!’, aldus wethouder (ruimte) Anke van Extel-van Katwijk." (bron: Provincie Noord-Babant, 8-11-2018)

- Elsendorp is een klein maar wel zeer ondernemend en initiatiefrijk dorp. De inwoners hebben de afgelopen jaren door eigen initiatief en inzet veel voorzieningen weten te realiseren, te behouden en/of terug te krijgen. Nadere informatie hierover vind je in dit artikel over de leefbaarheidsinitiatieven in Elsendorp.

- Het dorp is ook een goed voorbeeld van de 'nieuwe participatiesamenleving', waarin de inwoners veel voorzieningen zelf realiseren en draaiende houden. Ton Baetens verbleef in 2013 enkele maanden in het dorp om 'het geheim van Elsendorp' te ontdekken en te beschrijven, als goed voorbeeld voor elders. Zijn boek 'Ik is niks. Over vitale coalities rond wonen, zorg en leefbaarheid' beslaat liefst 135 pagina's en is via de link, onderaan de desbetreffende pagina, ook online te lezen.

- Door aanpassingen aan de N272 in 2017 kan het autoverkeer nu minder snel door Elsendorp. De bebouwde kom is enkele tientallen meters verlengd. Ook is er een kleine bocht in de weg gemaakt ter hoogte van het kombord. Verkeer vanuit de richting Boxmeer moet daardoor in de nu al voor de afslag Den Heikop gas terugnemen. De Provincie Noord-Brabant en gemeente Gemert-Bakel verwachten dat de verkeersveiligheid en leefbaarheid voor inwoners hierdoor verbetert. (bron: Gemerts Nieuwsblad)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Elsendorp heeft 2 rijksmonumenten.

- De Sint Christoffelkerk van de Parochie Sint Johannes Evangelist dateert uit 1960 en is de opvolger van een houten noodkerkje uit 1927.

- Bij het kruispunt (rotonde) Zeelandsedijk / Elsendorpseweg is in 1991 een wegkapelletje gebouwd met een beeld van de heilige Christoffel. Vlak ernaast staat een bord met de spreuk: "Wie gelooft, haast zich niet!" van het Apostolaat van de weg. Het kapelletje is een idee van pastoor Van den Nieuwenhof, gebouwd door Piet School, en het beeld is gemaakt door Harrie Creemers uit Groeningen.

- Ontginningsboerderij de Annahoeve (zie daarvoor ook bij Geschiedenis) is nog altijd een blikvanger bij binnenkomst van Elsendorp vanuit richting Boxmeer. De architectuur valt op en ook de oprijlaan omzoomd door kastanjebomen die in mei prachtig bloeien. Helaas zijn de paardenkastanjes aangetast door bloedingsziekte. Rechts van de boerderij staat een tamme kastanjeboom die in 1916 is geplant ter ere van de geboorte van Sam van Musschenbroek, de kleinzoon van de stichter.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging CV De Peelvruuters is opgericht in 1963 en heeft daarom in 2018 het 55-jarig bestaan gevierd (in de carnavalswereld rekent men voor jubilea in eenheden van 11 jaar, in dit geval dus 5x11). - Videoreportage carnavalsoptocht Elsendorp 2017.

- In Elsendorp is sinds 2019 geen kermis meer, maar de Elsendorpse Zomerfeesten (weekend in augustus), op het terrein van de voetbalvereniging. Voor een indruk van dit evenement vermelden wij hier het programma van 2019: "Op vrijdag: feestavond met dj in de tent. Op zaterdagmiddag: voor de jeugd luchtkussens en spelen voor een middag vol vertier. Foodtruckfestival: er zijn verschillende kraampjes/foodtrucks op het sportpark met elk een eigen gerechtje, verzorgd door mensen uit het eigen dorp! Aansluitend is er weer een feestavond in de tent. Zondag: Matinee voor de ouderen. De jeugd kan zich vermaken op de luchtkussens en zoals de laatste jaren traditie is geworden, is er weer een biercantus! Hierna sluiten we het Zomerfeest af met de afterparty."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Wandel- en fietsroutes rond Elsendorp.

- Landgoederenwandelroute Elsendorp.

- De Bebakende Dijk route (20 km) is een wandeltocht door de landgoederen Cleefswit, De Sijp, de Bunthorst, Groote Slink en de Krim. Dit zijn allemaal ontgonnen Peelgebieden. Voor deze ontginning was dit gebied een onafzienbare kale vlakte die nergens beschutting bood. De naam van de route is ontleend aan de 'Bebakende Dijk', een van de eerste wegen door dit gebied. 85% van deze wandeltocht is onverhard.

- Een bijzondere wandel-ervaring is het Blotevoetenpad bij de Christoffelhoeve.

- Landgoed De Krim, Z van Elsendorp, N van de buurtschap Vossenberg, is ca. 100 hectare groot en is eigendom van Het Brabants Landschap. Wat de natuur van landgoed De Krim uniek maakt in de gemeente Gemert-Bakel is dat het nooit ontgonnen is. Andere delen van de Peel zijn hersteld in oude glorie (zoals de Klotterpeel) maar in De Krim ligt, dankzij haar ongereptheid, zelfs nog een pingo. Het gebied heeft tot 1920 diverse eigenaren en is toen pas als kleinschalig landbouwbedrijf opgezet. Er lagen drie houten huisjes aan de Middenpeelweg waar een boerenbedrijf van is overgebleven, maar het overgrote deel is nooit bewerkt. Dit overgrote deel bestaat uit natte heide en drie vennen en de eerdergenoemde pingo, een overblijfsel uit de laatste ijstijd (het Weichselien).

In de laatste ijstijd is er geen ijs in Brabant, het is er alleen heel koud en heel droog en de bovenste laag grond is altijd bevroren (permafrost). Een pingo is een laaggelegen plek waar water zich verzamelt onder die laag bevroren aarde. 's Winters bevriest dit water en zet uit. Er ontstaat een cirkelvormig heuveltje. Dat heuveltje blijft bestaan tot het einde van de ijstijd, als het verzamelde ijs en de permafrost smelten. Daardoor ontstaat een cirkelvormige kom in de grond. Vaak groeit hier veen in. Bij diverse ruilverkavelingen en peelontginningen zijn pingo's vaak letterlijk met de grond gelijk gemaakt. Of er zijn kunstmatige gaten gegraven. Er waren in de gemeente namelijk drie 'pingo's', waarvan twee door recent archeologisch onderzoek zijn ontmaskerd als doe-het-zelf gaten. Alleen De Krim kan nog bogen op een echte pingo. In de weilanden van De Krim tref je wulpen, kieviten en scholeksters. De bossen bestaan uit Grove den, Japanse lariks, Douglasspar en Zomereik. In de oudere dennenbossen heeft zich een ondergroei van loofhout gevormd en er zijn veel zangvogels te vinden. (bron: Erfgoedgeowiki)

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Elsendorp.

- Nieuws:- Nieuws uit Elsendorp van Weekblad Gemert-Bakel.

- Onderwijs en kinderopvang: - Het dorp en de bijbehorende buurtschap Vossenberg hebben een turbulente geschiedenis qua onderwijs. Daarover kun je alles lezen onder de link. Samengevat: de kinderen uit het dorp moesten aanvankelijk de lange weg naar school in Handel of Oploo lopen. In 1919 komt er een openbaar schooltje op landgoed Vossenberg. In 1925 verhuist deze naar Elsendorp. In 1937 wordt het een bijzondere school en verhuist de openbare school terug naar Vossenberg. Na allerlei noodlokalen als uitbreiding, komt er in 1972 een nieuw schoolgebouw. In 2006 krijgt het dorp een multifunctioneel complex, waarin de Meester Ivenschool, de peuterspeelzaal / BSO / TSO, het buurthuis, de gymzaal en het bibliotheekpunt worden gehuisvest. In 2015 wordt de naam veranderd in Kindcentrum De Dompelaar. - Peuterspeelzaal en BSO De Dompelaar. - Kinderopvang Elsendorp. - Kinderopvang Hiep Hooi.

- Peuters en kleuters: - Iedere zaterdagochtend (met uitzondering van de schoolvakanties) wordt in de gymzaal van de Dompelaar in Elsendorp peuter- en kleutergym gegeven. Kindjes van buiten het dorp zijn ook van harte welkom. Het is de bedoeling dat kinderen onder begeleiding van een ouder (mag ook een opa/oma/oom/tante/enz. zijn) lekker sporten. Bij dit sporten wordt aandacht gegeven aan de basiskenmerken: springen, klimmen etc. De lessen thematisch, zodat het de kinderen flink aanspreekt. Sporten is goed voor de conditie en gezondheid, maar ook sociaal erg belangrijk! De eerste proefles is gratis, daarna zijn de volgende bescheiden tarieven van toepassing: 5 lessen voor 11,50; 10 lessen voor 20,-; 15 lessen voor 27,50. Kom gerust eens langs om te kijken of het ook iets voor jouw kind(eren) is! Groetjes van Dide & Anouk.

- Jeugd en jongeren: - KPJ Elsendorp is een jeugdvereniging voor en door de jeugd, opgericht in 1937. Eenmaal per maand organiseren zij een activiteit voor zowel de aspiranten als de senioren.

- Muziek: - Muziekvereniging Elsendorp.

- Sport: - "De eerste voetbalvereniging in Elsendorp is opgericht in 1946. Als speelveld werd een stuk bouwland ter beschikking gesteld, dat eigendom was van de fam. Buets. Het betrof hier de boerderij achter het café van Toontje Buets. Het stuk grond waar nu het witte zand is opgeslagen. De goal stond aan de weg die nu Keizersberg heet. Door de leden werd het veld enigszins geëgaliseerd, en bespeelbaar gemaakt. Het veld bestond uit gewoon zwarte grond. Er werden enkel onderlinge wedstrijden gespeeld in de beginperiode. Later werd deelgenomen aan de competitiewedstrijden. Na afloop van de wedstrijd was iedereen goed zwart van het stof. Het woord trainen kenden wij toen nog niet. Wij noemden het oefenen. Alleen op zaterdag, tegen de avond. Door verschillende ouders werd dit niet erg gewaardeerd. Het zou ongepast zijn, spelen in plaats van werken. Helaas is de voetbalvereniging begin jaren vijftig door gebrek aan actieve leden ontbonden.

In 1963 wordt weer een nieuwe voetbalvereniging opgericht, het huidige v.v. Elsendorp. Nadat enkele jaren gebruik gemaakt was van het veld bij Toon Buets, werd verhuisd naar de Elsendorpseweg, tegen de bossen van Cleefswit. De grond behoorde toe aan de fam. Sevenster. Dit was een enorme vooruitgang, want dit veld was ingezaaid met gras. Als kleedkamer mocht gebruik worden gemaakt van de stal in de boerderij van Harrie Egelmeers. Er werd toen normaal deelgenomen aan competitie wedstrijden. Meerdere keren zijn wij kampioen geworden in onze afdeling. Dit veld is maar korte tijd in gebruik geweest. Door de familie Haverkort werd een stuk toen nog woeste grond aangeboden, wat met de middelen die er toen waren, gereed gemaakt kon worden tot voetbalveld. Dit veld lag aan de Elsendorpseweg op de grond van fam. Haverkort (van café Haverkort). Dit stuk grond was tot dan toe een moerassig stuk land, dus in de zomer en winter veel water. Het stuk grond waar nu Nico Haverkort woont. Als kleedruimte mocht gebruik worden gemaakt van de gang en een ruimte in de slagerij van Willem Haverkort. Café en slagerij Haverkort lagen toen aan de Laan, aan de overzijde, wat nu de Middenpeelweg is.

Rond 1970 is een nieuw voetbalveld in gebruik genomen op grond van de RK kerk in Elsendorp, aan de Limbraweg, bij de fam Emonds. Hier werd ook een noodkleedlokaal gebouwd, zelfs met waterleiding, al kwam er maar een dun straaltje koud water uit. Alles werd door de eigen leden aangelegd, tot - na enkele jaren - de verlichting en een echte regeninstallatie toe. Ook de beplanting rondom werd met jonge bomen uit het aangrenzende bos aangeplant. In de kantine, een houten gebouwtje, werden dranken verkocht, waardoor de financiële toestand van onze vereniging zeer versterkt werd. In 1980 is de voetbalvereniging verhuisd naar een geheel nieuw echt sportpark, gelegen in het dorp op grond die voorheen eigendom was van De Domt, fam. Delissen." Aldus opgesteld in 2009 door lid van het eerste uur - van de eerste vereniging uit 1946! - en latere voorzitter Th. Hubers.

- Tennisvereniging.

Reactie toevoegen