Dieteren

Plaats
Dorp
Echt-Susteren
Midden-Limburg
Limburg

dieteren_zaate_herriemenie_jonk_vleisj_kampioen_lkzh_2014.jpg

Zaate Herriemenie Jonk Vleisj uit Dieteren heeft in 2014 voor de 2e keer in haar bestaan het Limburgs Kampioenschap Zaate Hermeniekes (LKZH) gewonnen, en mocht daarom het LKZH 2015 organiseren. (© www.facebook.com/zhjonkvleisj)

Zaate Herriemenie Jonk Vleisj uit Dieteren heeft in 2014 voor de 2e keer in haar bestaan het Limburgs Kampioenschap Zaate Hermeniekes (LKZH) gewonnen, en mocht daarom het LKZH 2015 organiseren. (© www.facebook.com/zhjonkvleisj)

Dieteren

Terug naar boven

Status

- Dieteren is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Midden-Limburg, gemeente Echt-Susteren. T/m 2002 gemeente Susteren.

- Het dorp Dieteren heeft in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek, voor de postadressen ligt het dorp daarom sindsdien 'in' Susteren.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Deetere.

Oudere vermeldingen
1213 Dithirn, 1225 Dithern, 1243-1244 Diethern, Ditren.

Naamsverklaring
Moeilijk te verklaren. Misschien te vergelijken met Dieren.(1)

Inwoners
Een inwoner van Dieteren is een Dieterdernaar.

Terug naar boven

Ligging

Dieteren ligt NW van Susteren en grenst in het W aan Oud-Roosteren en in het Z aan de N296 (Susteren - Maaseik).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Dieteren 93 huizen met 492 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 350 huizen met ca. 800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De heerlijkheid Dieteren komt reeds in de 13e eeuw voor en had vele bezittingen in Susteren alsook in aangrenzende gebieden, maar ook verder weg gelegen zoals te Swalmen, Elmpt (D) en Velweselt (B).

Historische ontwikkeling
Dieteren is waarschijnlijk een landbouwnederzetting, die ontstaan is bij de tweede grote bevolkingsaanwas in deze streken gedurende de 10e en 11e eeuw. Voor de ontginning van nieuwe gronden werpt men een heuvel op met een versterking erop en tevens een voorburcht. Dit is bekend als de Koppelberg. Op enige afstand wordt een woonkern gesticht van waaruit de nieuwe landbouwgronden worden bewerkt. Gelijksoortige nederzettingen vinden we mogelijk in Maria Hoop en Sittard. Aangenomen wordt dat de oudste kern gelegen was aan de Kerkstraat ter hoogte van de huidige begraafplaats, alwaar in de middeleeuwen al een kapel stond. Het geheel heeft wellicht gelegen aan een regionale weg vanuit Isenbruch (D), via de Louerstraat richting (oud-)Roosteren en verder richting Maas en Aldeneik (B). Belangrijk voor de ontginning is tevens de aanleg in die volle middeleeuwen van de Middelsgraaf. Deze graaf zou nadat de gronden ontgonnen waren de grens met het Gelders rechtsgebied Echt vormen.

Voor de oudste vermelding wordt gehouden een vermelding als Dirte in 1204 in een opsomming van goederen tussen Roermond en Maastricht als een Gelders leen, opgedragen aan de bisschop van Luik en weer teruggeven in leen aan de graaf van Gelre. Het betreft hier echter waarschijnlijk de heerlijkheid Dieteren en niet het dorp. In 1335 blijken de inwoners van het dorp verplicht te zijn hun granen op de molen van de heerlijkheid te laten malen. Voor het overige blijkt het dorp steeds deel te hebben uitgemaakt van het rechtsgebied van Susteren en kerkelijk dus ook deel heeft uitgemaakt van de parochie Susteren. Na verscheidene mislukte pogingen om te komen tot een zelfstandige parochie word Dieteren in de jaren dertig, veertig van de 19e eeuw een zelfstandige parochie. Tot een zelfstandig rechtsgebied is het evenwel nooit gekomen.

Ruimtelijke karakteristiek
Het cultuurhistorisch ensemble bevat de oude dorpskern van Dieteren alsmede de daaromheen liggende open akkers. De lagere delen ten westen en oosten van het dorp vallen grotendeels buiten het ensemble. Het dorp zelf ontstond als kleinschalige, vooral agrarische lintbebouwing langs de vork van Kerkstraat en Zilstraat. De aanwezige bebouwing ligt direct aan deze wegen, waarbij zich achter de bebouwing tuinen opstrekten van ca. 50 tot 80 meter diep. Vooral langs de oude linten in het dorp is veel bebouwing van voor de Tweede Wereldoorlog bewaard gebleven. De bebouwing staat dicht op de straat en dicht op elkaar; poorten zijn karakteristiek in het straatbeeld. Zicht op de achtererven vanaf de straat is veelal niet mogelijk. De vork die door Kerkstraat en Zilstraat werd gevormd werd vanouds al kortgesloten door Kampstraat en Vleutstraat, maar daaraan stond maar in beperkte mate bebouwing. In de jaren dertig van de 20e eeuw is de verbindingsweg tussen Susteren en Roosteren verplaatst van het tracé Kerkstraat (nu deels Pater van Heldenstraat) en Roosterweg naar een deels nieuw tracé aan de zuid/westkant van Dieteren, de huidige Maaseikerweg.

De Roosterderweg, de eerste verharde weg van het dorp en nu bekend als de N296, kende halverwege de 19e eeuw zelfs nog helemaal geen bebouwing. Dit beeld is inmiddels gewijzigd. Door nieuwbouw aan de Roosterderweg, het zuidelijke verlengde van de Kerkstraat (richting de N296) en binnen de Y-vormige wegenvork van Kerkstraat en Zilstraat is de hoofdstructuur van het dorp veranderd. De eerste bebouwing binnen de Y dateert uit de eerste decennia van de 19e eeuw, en we vinden er bebouwing uit 1940-1941. In dezelfde periode verrijst aan het zuidwestelijke deel van de Y de huidige kerk. De oorspronkelijke opzet van het dorp is bij al deze ontwikkelingen echter intact gelaten; de invulling binnen de Y is relatief kleinschalig en bevat hier en daar groene, open gebieden. De wegstructuur binnen de oude woonkern is in de 19e en 20e eeuw intact gehouden. De Vleutstraat is bovendien nog altijd geen gesloten lint.

De naoorlogse focus op de westzijde van Dieteren (richting de N296) heeft een onbedoeld voordeel opgeleverd: veel van het oude dorp langs Kerkstraat en Zilstraat heeft hierdoor zijn directe relatie met het buitengebied gehouden. Vrijwel alle huizen langs de buitenzijde van de Y hebben hun diepe tuinen tot aan de oorspronkelijke achtergrens behouden. Deze tuinen komen ook nog eens uit op het agrarisch buitengebied. Enkele groene 'pitten' binnen de Y zorgen daar ook nog voor enige lucht. Veel wegaansluitingen, zoals van Zilstraat en Vleutstraat, hebben nog hun klassieke driehoekige vorm met plantsoen in het midden. Het behoud van deze ruimtelijke kenmerken heeft er bovendien voor gezorgd dat de Koppelberg nog vrijwel volledig vrij in het buitengebied ligt en op een logische manier vanuit het dorp bereikbaar is.

Daarin schuilt ook meteen de belangrijkste ruimtelijke kwaliteit: de relatie met het buitengebied ligt overal voor het oprapen. Dat buitengebied herbergt bovendien nog andere kwaliteiten. Weliswaar lijken enkele paden te zijn opgeheven, de kavelgrenzen waarlangs deze paden liepen bestaan nog, zoals ten westen van de Koppelberg. Bovendien is het gebied nog steeds zo open van karakter als voorheen, zij het dat de bouw van het bedrijventerrein en de meest noordwestelijke wijk van Susteren een deel van de open ruimte rond Dieteren hebben ingesloten. Die open ruimte is daarmee ook direct het kwetsbaarst, maar feitelijk geldt aan alle zijden dat deze 'lucht' rond het dorp belangrijk is en dat het vanouds om open velden ging. Pas verder naar het westen en oosten komen we in oude dalen uit. (© Luuk Keunen, beschrijving van het cultuurhistorisch ensemble Dieteren, 2014)

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Basisschool Sint Cornelius is in 2012 gesloten en gefuseerd met basisschool Jan Peters in Roosteren, waar de Dieterse kinderen sindsdien naar school gaan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De belangrijkste cultuurhistorische waarden van Dieteren zijn de historische infrastructuur van het dorp met zijn driehoekige, deels groene wegkruising en de daarmee verbonden historische bebouwing (van onder meer carrévormige hoeven), de nog altijd intacte diepe tuinen, de weinige bewaard gebleven groene ruimtes binnen de omgekeerde Y die Kerkstraat en Zilstraat vormen, en de relatie met de open akkers daarbuiten, die op zichzelf weer een grotendeels waardevolle verkaveling hebben.

Als bijzonder complex in het buitengebied is er verder nog de Koppelberg, het enige (archeologische) rijksmonument in het dorp. - Kasteelheuvel de Koppelberg ligt tussen Dieteren en Susteren, rechts van de binnenweg naar Susteren, in het weiland waar zich de grachten nog aftekenen. De Koppelberg was een tamelijk grote middeleeuwse ‘motte’ (bij het uitdiepen van een ronde gracht werd de vrijgekomen grond in het midden opgeworpen tot een kunstmatige heuvel). In de burcht was een adellijk huis gevestigd. Het bestaan van een burcht hier wordt door sommigen betwijfeld. Er was wel de Koppelhoeve, maar die was eigendom van de Heer van Valkenburg (als Heer van Susteren).

- De huidige RK Sint Stephanuskerk dateert uit 1940 en is een ontwerp van de bekende architect Alphons Boosten. - Geschiedenis parochie Dieteren. - Site parochie Dieteren.

- De oorspronkelijk 13e-eeuwse Dieterdermolen is een watermolen op de Roode Beek en is in 1806 vernieuwd.

- Gevelstenen in Dieteren.

- In het Merklappenmuseum vind je circa 300 merk-, letter-, stop-, pronk- en borduurlappen vanaf 1572. De Nederlandse merklap uit 1572 is de oudst gedateerde merklap van Europa. De doeken zijn afkomstig uit landen als Nederland, België, Duitsland, Engeland, Spanje, Italië, Frankrijk, Denemarken en Zwitserland. Merk- en stoplappen zijn oefenlappen gemaakt in vroeger tijden door meisjes tussen zes en zestien jaar. Aan de hand van deze oefenlappen gingen huwbare meisjes hun linnenuitzet merken, letteren, versieren en later stoppen (herstellen). Het museum laat een goed beeld zien van de geschiedenis van de merklap of stoplap door de eeuwen heen.

- Oorlogsmonument aan de Zilstraat, ter herinnering aan de oorlogsslachtoffers uit Dieteren.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. De optocht is hier op carnavalsmaandag. - Carnevalsvereiniging De Lollige Buk. - Zaate Herriemenie Jonk Vleisj heeft in 2014 voor de 2e keer in haar bestaan het Limburgs Kampioenschap Zaate Hermeniekes (LKZH) gewonnen, en mocht daarom het LKZH 2015 organiseren, toevallig ook nog een jublieumeditie (33e keer, = 3x11, in de carnavalswereld rekent men voor jubilea in eenheden van 11).

- Kindervakantieweek (augustus).

- Schutterij Sint Stephanus organiseert de jaarlijkse Spokentocht (op een zaterdag in november).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Rondwandeling vanuit Dieteren (9,4 km). Tijdens deze vlakke wandeling wandel je eerst naar de buurtschap Ophoven. Dan buig je het prachtige natuurgebied de Doort in. Je wandelt hier geruime tijd over mooie graspaden langs de beek en mooie vijvers. Het enige wat je hier hoort zijn de vogels. Tijdens de terugweg wandel je ook langs een fraaie vijver. Neem zelf proviand mee, halverwege staat een zitbank. Aan het eind is een leuk boerderijterras. Doe de wandeling bij voorkeur niet op zondag want dan is het terras gesloten.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoserie van Dieteren van fotograaf Martin Stevens.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Zeer uitvoerige, informatieve site over Dieteren, onderhouden door Henk Penders.

- Dorpshuis: - Het oude gemeenschapshuis van Dieteren voldeed niet meer aan de eisen des tijds. Na de opties van renovatie en nieuwbouw te hebben afgewogen, is gekozen voor nieuwbouw. Het nieuwe gemeenschapshuis De Koppel is in maart 2016 gereed gekomen.

- Muziek: - Fanfare Eendracht is opgericht in 1869 en musiceert op hoog niveau, o.a. blijkend uit de hoge resultaten die zij behalen op concoursen.

- Sport: - s.v. Dieteren (voetbal) is in 1992 ontbonden. Onder de link vind je de geschiedenis van de vereniging.

- Overige verenigingen: - Schutterij Sint Stephanus is opgericht in 1838.

- Zorg: - Boerderijterras Juffrouw zonder Kop is een zorgboerderij die sinds 2001 een werkplek biedt voor cliënten met een verstandelijke beperking. De dagbesteding is gericht op dienstverlening, arbeidsmatig, vormend werk en toerisme (fietsers, wandelaars en dagjesmensen) in de vorm van een boerderijterras. Verder is er een winkel met streekproducten. Het is een kleinschalige vorm van dagbesteding met een unieke werkplek op een voormalige carréboerderij uit 1840 met een gesloten binnenplaats. De boerderij bestaat uit een woonhuis, een appartement, een werkruimte, koffieruimte, winkeltje, schuur en een paardenstal. De paardenstal is verbouwd tot keuken en sanitaire voorziening. De voormalige koeienstal is verbouwd tot nostalgische werkruimte, voornamelijk inzetbaar voor koken en bakken.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Dieteren, met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen