Denekamp

Plaats
Dorp
Dinkelland
Twente
Overijssel

Denekamp schuivenhuisje of sluizenhuisje of Dinkelhuisje kruising Dinkel en kanaal Almelo-Nordhorn [640x480].JPG

Denekamp, één van de unieke monumenten waar Denekamp bekend om is, is het Schuivenhuisje uit 1884, ook wel Sluizenhuisje of Dinkelhuisje genoemd, op de 'kruising' van de Dinkel met het Kanaal Almelo-Nordhorn.

Denekamp, één van de unieke monumenten waar Denekamp bekend om is, is het Schuivenhuisje uit 1884, ook wel Sluizenhuisje of Dinkelhuisje genoemd, op de 'kruising' van de Dinkel met het Kanaal Almelo-Nordhorn.

denekamp grootestraat [640x480.jpg

Denekamp, Grootestraat

Denekamp, Grootestraat

Denekamp_Sint_Nicolaasmolen_Ootmarsumsestraat.jpg

Denekamp, Sint Nicolaasmolen of Nieuwe Molen

Denekamp, Sint Nicolaasmolen of Nieuwe Molen

Denekamp_Mariakapel_Molendijk.jpg

Denekamp, Mariakapel aan de Molendijk

Denekamp, Mariakapel aan de Molendijk

Denekamp_Sint_Nicolaaskerk.jpg

Denekamp, Sint Nicolaaskerk

Denekamp, Sint Nicolaaskerk

Denekamp_Protestantse_Kerk.jpg

Denekamp, Protestantse kerk

Denekamp, Protestantse kerk

Denekamp_Watermolen_Singraven II.jpg

Denekamp, Watermolen Singraven

Denekamp, Watermolen Singraven

Denekamp_Watermolen_Singraven.jpg

Denekamp, Watermolen Singraven

Denekamp, Watermolen Singraven

Denekamp_Huis_Singraven.jpg

Denekamp, Huis Singraven

Denekamp, Huis Singraven

Denekamp_Huis_Singraven II.jpg

Denekamp, Huis Singraven

Denekamp, Huis Singraven

Denekamp_Museum_Huize_Keizer.jpg

Denekamp, Museum Huize Keizer

Denekamp, Museum Huize Keizer

OV gemeente Denekamp in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Denekamp in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Denekamp in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Denekamp

Terug naar boven

Status

- Denekamp is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Dinkelland. Het was een zelfstandige gemeente van 1818 t/m 2000. Het is de hoofdplaats van de gemeente Dinkelland.

- Wapen van de voormalige gemeente Denekamp.

- Onder het dorp Denekamp valt ook de buurtschap Berghum. Voor de postadressen valt ook het NO van het dorp gelegen dorp Noord Deurningen onder Denekamp.

- Wapen van de voormalige gemeente Denekamp.

Terug naar boven

Naam

In het Nedersaksisch
Dearnkaamp of Deankaamp. Volgens (1) Degg'nkamp. Plaatselijk is het ook wel bekend als 'n Doarp.

In 2009 is de Denekamper Woordenbak van Willem Dingeldein (1894-1953) teruggevonden, met naar schatting 5.000 fiches met meer dan 10.000 in Denekamp opgetekende woorden en uitdrukkingen. Ruim een halve eeuw na zijn dood lag deze tot nu toe nergens vermelde unieke taalkundige erfenis vrijwel onopgemerkt in een kast bij achtereenvolgens de Twente Academie, het Van Deinse Instituut en, na de verhuizing naar TwentseWelle, bij de Oudheidkamer Twente.

Oudere vermeldingen
Laat 10e eeuw in Daginghem, midden 12e eeuw de Danigheim, 1385 Degheninchem, 1670 Denicham, 1677 Degenkamp.

Naamsverklaring
Betekent oorspronkelijk heem 'woonplaats' van de lieden van de persoon Dago* of Dano. Voor een vergelijkbare ontwikkeling van ingheem tot kamp 'een door wallen, heggen of greppels omgeven stuk land', zie Greffelkamp en Breklenkamp. De familienaam Degenkamp komt nog voor.(2)
* (waar Dagobert der Franken mee bedoeld zou zijn, red.)

Terug naar boven

Ligging

Denekamp ligt NO van Oldenzaal, ZO van Ootmarsum en grenst in het O en N (via Noord-Deurningen) aan Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Denekamp 784 huizen met 4.068 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 145/558 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Boerschap Denekamp 81/543, Noord-Deurningen 138/722, Lattrop 101/516, Breklenkamp 44/257, Tilligte 85/463, Oud Ootmarsum 48/245, Nutter 34/194 en Groot Agelo en Klein Agelo samen 108/570.

- Bij de gemeente Denekamp hebben de volgende grenscorrecties plaatsgevonden (onder de links vind je plattegronden waarop de grenscorrecties worden gevisualiseerd):
Per 23-4-1949 van Duitsland en per 1-8-1963 naar Duitsland: 3 hectare;*
1991 naar Ootmarsum: 18 hectare met 29 huizen en 75 inwoners;
1991 van Ootmarsum: minder dan 1 hectare;
1994 naar Ootmarsum: 27 hectare met 5 inwoners;
1998 naar Ootmarsum: 57 hectare met 14 huizen en 57 inwoners.
* Deze grenscorrectie maakte deel uit van een reeks grenscorrrecties per die datum van Duitsland naar Nederland, bij wijze van 'herstelbetaling' aan Nederland van de geleden oorlogsschade. De bekendste en grootste grenscorrecties in dit kader betroffen het dorp Elten en het gebied Selfkant met ca. 6 dorpen O van Sittard. Deze gebieden zijn per 1-8-1963 grotendeels aan Duitsland teruggegeven.
De grenscorrecties in de jaren negentig betroffen o.a. delen van de buurtschap Klein Agelo.

- Per 1 januari 2001 is de gemeente Denekamp opgeheven en opgegaan in de nieuwe gemeente met als voorlopige werknaam Denekamp (per 1-6-2002 naamswijziging in de definitieve naam: Dinkelland) met 8.652 hectare, 4.341 huizen en 12.498 inwoners.
(© van de bewerkte plattegronden: Andreas Bartelink)

- Tegenwoordig heeft het dorp ca. 3.500 huizen met ca. 8.700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het dorp Denekamp is ontstaan op een plek waar men buiten bereik was van het overstromingswater van de nu nog door de gemeente lopende rivier de Dinkel. Het gelijknamige kerspel bestond uit de buurschappen Denekamp, Noord Deurningen en Beuningen (nu gemeente Losser). Het waren hechte, vaak gesloten gemeenschappen. Denekamp en Noord Deurningen hoorden onder het landgericht Ootmarsum, Beuningen onder het landgericht Oldenzaal.

Rond de 15e eeuw was de plaats Denekamp een betrekkelijk klein dorp met amper 100 huizen, verspreid langs een enkele dorpsstraat in de nabijheid van een kerk. De mensen in het dorp waren veelal landbouwer. Geleidelijk aan, met name de laatste anderhalve eeuw, hebben veel boerderijen plaats moeten maken voor woningen en winkels.

De gemeente staatkundig en geografisch
De gemeente is ontstaan in 1818, toen de in 1811 uit het richterambt Ootmarsum voortgekomen gemeente Ootmarsum werd gesplitst in de gemeente Ootmarsum, die alleen de stad omvatte en de gemeente Denekamp. Deze gemeente omvatte de marken Agelo, Breklenkamp, Denekamp, Nutter en Oud Ootmarsum, en Lattrop.

Een groot deel van de geschiedenis van de gemeente Denekamp loopt synchroon met de gemeente Ootmarsum, waar het in 1818 van werd afgescheiden. In tegenstelling tot Weerselo had het grondgebied van de gemeente Denekamp betrekkelijk weinig 'last' van een buur met grootstedelijke ambities. Daardoor is de oppervlakte van de gemeente redelijk constant gebleven. Enkel in de jaren negentig hebben diverse kleine wijzigingen tussen de gemeente en buurgemeente Ootmarsum plaatsgevonden, omdat deze laatste weinig geschikte ruimte binnen de eigen grenzen had. (© Andreas Bartelink)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen in de voormalige gemeente) Denekamp, kun je terecht bij:

- Stichting Heemkunde Denekamp. De stichting heeft een informatie- en documentatiecentrum, 't Heemhoes (Kerkplein 4). Dit fraaie pand uit 1876 is een van de weinige gebouwen met historische waarde die voor het dorp behouden zijn gebleven. Je vindt er een zeer uitgebreide streekbibliotheek met meer dan 1.300 boeken, een foto-archief met meer dan 13.000 foto’s, dia’s en negatieven, streektijdschriften, een krantenknipselarchief vanaf eind 19e eeuw en een omvangrijk genealogisch archief met gegevens vanaf 1750. Op ’t Heemhoes zijn ook alle boeken te koop die Stichting Heemkunde Denekamp heeft uitgegeven.

- De site Erfgoed Denekamp is een naslagwerk waar je vele feiten over de geschiedenis van het dorp kunt vinden van 1830 tot heden.

- Canon van Denekamp.

- Lijst van boeken e.d. over de geschiedenis van Denekamp (even scrollen op de pagina), aanwezig en in te zien in het Twents Streekarchief te Delden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Denekamp heeft 47 rijksmonumenten.

- Gevelstenen in Denekamp.

- RK Sint Nicolaaskerk aan het Nicolaasplein. Al in 1276 moet er een kerk in Denekamp hebben gestaan, dan is er namelijk sprake van een plebanus de Demnichem. Na de Reformatie ging de kerk over naar de protestanten. Koning Lodewijk Napoleon wees haar in 1809 echter aan de rooms-katholieke gemeente toe die veel groter was. De Sint Nicolaaskerk maakt tegenwoordig deel uit van het parochieverband Lumen Christi.

- In 1809 ging de tot dan Hervormde kerk dus weer in katholieke handen over. Koning Lodewijk Napoleon besloot tijdens zijn rondreis door Twente in dat jaar, dat de hervormden een eigen kerk mochten bouwen. Dat werd in 1811 een zogenoemd 'waterstaatskerkje' in classicistische bouwstijl, in navolging van de stijl, die de oude Romeinen en Grieken toepasten. De protestantse (PKN) kerk staat aan de Grotestraat nr. 3 en is onderdeel van de Protestantse Gemeente Denekamp.

- Borgelinkmolen uit 1818.

- Sint Nicolaasmolen of Nieuwe Molen uit 1859.

- Mariakapel aan de Molendijk uit 1954. Het klokje luidt elke dag om 12.00 uur het Angelus.

- In 1875 werd op de toenmalige havezathe 't Huis Noord Deurningen door zusters uit het Duitse Thuïne een klooster gesticht. Daarin is nu nog steeds het het provincialaat van de zusters Franciscanessen gevestigd. Beeldengroep Drie Zusters, bij de Nicolaaskerk aan het Nicolaasplein, is in 1982 geplaatst, als eerbetoon aan de vele kloosterzusters van het klooster in Noord Deurningen, die zich sinds midden 19e eeuw hebben ingezet voor de ziekenverpleging, de zorg voor de onbehuisden, de bejaardenzorg en niet te vergeten het onderwijs in deze streek. Het opschrift luidt 'Zij kwamen om te dienen'.

- Het unieke* Schuivenhuisje, ook wel Sluizenhuisje of Dinkelhuisje genoemd, is een stuw die het kanaal Almelo-Nordhorn voedt met water van het riviertje de Dinkel. Het ligt NW van Denekamp op de kruising van de genoemde waterlopen, nog net op grondgebied van Denekamp (vlak erna begint het grondgebied van het dorp Tilligte). Het Schuivenhuisje is gebouwd in 1887, toen de scheepvaart op het Almelo-Nordhornkanaal nog groeiende was. Door het ophalen van de stalen schuiven werd de waterstand met behulp van de Dinkel op peil gehouden, waardoor het kanaal ten tijde van droge zomers niet droog kwam te staan. Toen in 1960 het kanaal Almelo-Nordhorn werd afgesloten voor scheepvaart, verloor het Schuivenhuisje zijn functie.
* Een vaak misbruikt woord, maar volgens ons is hier echt maar één exemplaar van.

- Museum Huize Keizer is een winkel annex woonhuis, voorzien van een aantal stijlkamers, voornamelijk ingericht in de stijl van rond 1920, waarbij één kamer met interieur anno 1880. Rond 1900 was het een kruidenierszaak van de dames Keizer.

- Landgoed Singraven is een 600 jaar oud en 450 hectare groot landgoed gelegen langs de Dinkel. Op het landgoed staan vele bijzondere monumentale gebouwen, waaronder het statige Huis Singraven, het achterliggende koetshuis en de eeuwenoude watermolen. Het landgoed wordt in 1381 voor het eerst genoemd. De laatste bewoner, de ongehuwd gebleven heer Laan, heeft het landgoed met het Huis, de watermolens en een zevental pachtboerderijenin 1966 in eigendom overgedragen aan Stichting Edwina van Heek.

De in herbestemming gespecialiseerde instantie BOEi zal van 2016 tot ca. 2023 samen met landgoedeigenaar Stichting Edwina van Heek een 10--tal nieuwe woningen op Landgoed Singraven realiseren, door oude boerderijen en schuren te herbestemmen en nieuwe woningen te bouwen. Dit maakt deel uit van een plan om de cultuurhistorie van het landgoed te versterken, te investeren in rustgevende en interessante natuur, en de exploitatie van het landgoed gezond te houden. BOEi inventariseert anno 2016 hoe de nieuwe functies hier een plaats kunnen krijgen, terwijl ook de natuur wordt versterkt en het cultuurhistorische karakter behouden blijft.

- De Watermolen van Singraven (Schiphorstdijk) ligt vlakbij de statige havezate Singraven en tussen de meanders van de Dinkel. De vernuftige werking van de houtzaagmolen is uniek in Nederland vanwege de aandrijving door waterkracht. Buiten biedt de molen een fraai schouwspel van drie imposante raderen met elk een doorsnee van 5,5 meter. De oudste datering van de Watermolen van Singraven is van 1448. De molen is herhaaldelijk verwoest en herbouwd. Gedenkstenen in de kademuur herinneren hieraan. Lange tijd had de molen een monopoliepositie (op malen) in de omgeving. Hierdoor was de molen het meest waardevolle bezit van Singraven. Na de komst van elektriciteit behield de molen zijn waarde als curiositeit en toeristische trekker. Vele kunstschilders, waaronder Jacob van Ruisdael en Meindert Hobbema, hebben de molen vereeuwigd.

Terug naar boven

Evenementen

- Klootschieten en midwinterhoornblazen zijn oude tradities die nog steeds erg populair zijn in Denekamp.

- Stichting Culturele Raad Denekamp organiseert regelmatig Kamermuziekconcerten.

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Nachtuulkes. - Carnavalsvereniging De Köttelpeern.

- In het voorjaar vinden in Denekamp de traditionele paasgebruiken plaats. Dit begint met het eiergaddern op palmzondag en vervolgens het hout halen op paaszaterdag. Op eerste paasdag vinden het paasstaak slepen en het paasvuur plaats. In 2009 is het boek Ik bin ’n Judas van ’n Doarp verschenen, over de paasgebruiken in Denekamp.

- Trekkertrek (op een zaterdag in mei).

- Tutti Italia (pinksterweekend) is een gezellige Italiaanse warenmarkt van het Oosten voor het hele gezin. Kraampjes met Italiaanse produkten, kleding, Ferrari's, pizza's, live-muziek en ander entertainment.

- "1e pinksterdag is de dag die in vele agenda's omcirkeld is. De enige dag van het jaar dat er op het complex van SDC'12 echt topsport bedreven wordt! De dag van het Mega Hotse Klotse Toernooi." (aldus de site van het evenement)

- ZomerFestival Denekamp (weekend begin juli).

- Autorodeo (op een zondag eind augustus, in 2018 voor de 39e keer), met de zaterdag erna Rodeofeest en de zondag daaropvolgend de Club- en Ladycross.

- Euregio Indoor (paardensport) (oktober en november).

- Denekamp Undercover (popfestival met coverbands) (op een zaterdag begin oktober).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Noabermarkt is inmiddels een traditie in Denekamp. Elke 2e zondag van de maand (behalve in de wintermaanden) bieden producenten van streekproducten hun waren aan op de gezellige markt.

- Als er sneeuw ligt, kun je in de omgeving van Denekamp langlaufen over uitgezette routes.

- Kringloopwinkel.

- Zwembad Dorper Esch.

- Provinciaal Natuurhistorisch Museum Natura Docet is in 2013 verbouwd en heropend als Belevingsmuseum en Landschapscentrum Natura Docet Wonderryck Twente. De collectie van het museum neemt daarin nog steeds een belangrijke plaats in.

- Van Lattrop tot ZO van Beuningen, met een grote boog N en O om Denekamp heen, is in de jaren vijftig het ca. 12 km lange Omleidingskanaal gegraven ter ontlasting van de Dinkel. Tijdens hevige regenval kon de normaal rustige Dinkel namelijk uitgroeien tot een woeste rivier, die dan vooral rond Denekamp en De Lutte voor de nodige wateroverlast zorgde. Als oplossing daarvoor is het Omleidingskanaal gegraven dat tussen het dorp en Noord Deurningen het Kanaal Almelo-Nordhorn kruist en vervolgens oostelijk om Denekamp verloopt, om ten zuidoosten van Beuningen weer aan te sluiten op het oorspronkelijke verloop van de Dinkel.

Terug naar boven

Beeld

- Site met meer dan 10.000 oude en recente foto's van Denekamp en omstreken van Hans Ottenhof.

- Filmpje over het natuurhistorisch museum door John M. Pieper.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Denekamp (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Denekamp.

- Kulturhus: - Een dorpshuis met nog veel meer functies wordt elders in het land meestal een multifunctioneel centrum (MFC) genoemd. In het oosten des lands heet dat meestal een Kulturhus. Vandaar: Kulturhus Denekamp heeft een breed aanbod op het gebied van cultuur en educatie, zorg en welzijn, muziek, cursussen en sport en ontspanning.

- Onderwijs: - Daltonschool Dr. Martin Luther Kingschool. - Basisschool De Veldkamp. - Basisschool De Zevenster.

- Muziek: - De reeds in 1888 opgerichte Muziekvereniging De Eendracht te Denekamp heeft ruim 60 leden, waarvan een groot deel onder de 18 jaar. De muziekvereniging heeft een Harmonieorkest (het A-orkest), een Jeugdorkest, een AMV- / blokfluit-opleiding en een Slagwerkgroep. Algemene Muzikale Vorming (AMV) is voor kinderen erg belangrijk. Dit is de basis voor verder muziekonderwijs. In deze lessen leren ze ook blokfluit spelen, wat een belangrijke opstap is naar een volgend instrument. Leerlingen die zich aanmelden bij De Eendracht kunnen een instrument in bruikleen krijgen. De opleiding van de leerlingen wordt verzorgd in eigen beheer. Het Jeugdorkest vormt een belangrijk deel van de opleiding. De leerlingen leren te spelen in groepsverband en worden voorbereid op ‘het grote orkest’. Na enkele jaren stromen zij door naar dit harmonieorkest, ook wel het A-orkest genoemd. Het A-orkest bestaat uit houtblazers, koperblazers en slagwerkers. Het repertoire van het harmonieorkest biedt “voor elk wat wils”, wat betekent dat ze van klassiek tot pop en van swing tot originele “HaFaBra”–muziek spelen.

- Sport: - Voetbalvereniging SDC '12 is in 2012 ontstaan uit een fusie tussen zaterdag voetbalvereniging Sportclub Denekamp en zondag voetbalvereniging DOS ’19. SDC ’12 staat voor Sportclub Dos Combinatie 2012. De vereniging heeft ca. 1200 leden, waarvan ruim 900 spelende leden.

- Zorg: - Boerderijcampus Locatie Erve Remerman.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Denekamp Prot. en - idem RK.

Reactie toevoegen