Den Haag

Plaats
Stad en gemeente
Den Haag
Haaglanden
Zuid-Holland

den_haag_plaatsnaambord.jpg

Officieel - bijvoorbeeld in het postcodeboek en in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) - heet de gemeente en stad nog altijd 's-Gravenhage, maar in de praktijk wordt de naam Den Haag gehanteerd. Bijvoorbeeld op de plaatsnaamborden. ©H.W. Fluks

Officieel - bijvoorbeeld in het postcodeboek en in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) - heet de gemeente en stad nog altijd 's-Gravenhage, maar in de praktijk wordt de naam Den Haag gehanteerd. Bijvoorbeeld op de plaatsnaamborden. ©H.W. Fluks

gemeente_den_haag_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

De gemeente Den Haag omvatte qua bebouwing rond 1870, zoals de meeste steden in die tijd, niet veel meer dan wat we nu het Centrum noemen. Plus natuurlijk het dorp Scheveningen. De gem. Loosduinen komt er pas in 1923 bij. (collectie www.atlasenkaart.nl/)

De gemeente Den Haag omvatte qua bebouwing rond 1870, zoals de meeste steden in die tijd, niet veel meer dan wat we nu het Centrum noemen. Plus natuurlijk het dorp Scheveningen. De gem. Loosduinen komt er pas in 1923 bij. (collectie www.atlasenkaart.nl/)

gemeente_den_haag_stad_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Stad Den Haag anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (© atlasenkaart.nl)

Stad Den Haag anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (© atlasenkaart.nl)

Den-Haag-Segbroek-Eikenduinen-MSD-20140305-303419.jpg

Den Haag, begraafplaats Oud Eik en Duinen, in stadsdeel Segbroek (voorheen gemeente Loosduinen)

Den Haag, begraafplaats Oud Eik en Duinen, in stadsdeel Segbroek (voorheen gemeente Loosduinen)

scheveningen_madurodam.jpg

Een van de grote attracties in Den Haag is het wereldberoemde Madurodam, waar veel bekende en minder bekende panden e.a. objecten in ons land tot in de kleinste details op een schaal van 1:25 zijn nagebouwd.

Een van de grote attracties in Den Haag is het wereldberoemde Madurodam, waar veel bekende en minder bekende panden e.a. objecten in ons land tot in de kleinste details op een schaal van 1:25 zijn nagebouwd.

scheveningen_madurodam_fotografen.jpg

Het is logisch dat er in een fotogenieke attractie als Madurodam veel gefotografeerd wordt

Het is logisch dat er in een fotogenieke attractie als Madurodam veel gefotografeerd wordt

scheveningen_madurodam_vogels.jpg

Als je een object in Madurodam fotografeert, is het handig om er mensen, of zoals hier een vogel bij of op te zetten, zodat de mensen die de foto bekijken de grootteverhoudingen goed kunnen inschatten.

Als je een object in Madurodam fotografeert, is het handig om er mensen, of zoals hier een vogel bij of op te zetten, zodat de mensen die de foto bekijken de grootteverhoudingen goed kunnen inschatten.

Den Haag

Terug naar boven

Status

- Den Haag is een stad* en gemeente in de provincie Zuid-Holland, en is de hoofdstad van deze provincie.

* "Stad of dorp? Deze vraag wordt vaak gesteld. Aardrijkskundig gezien is Den Haag nu een stad. Het voldoet aan alle eisen die aan een stad worden gesteld bijvoorbeeld m.b.t. het aantal inwoners, bebouwd oppervlak, culturele voorzieningen, winkels en werkgelegenheid. Maar in het verleden lag dat anders. Hoe is de stad zoals we die nu kennen eigenlijk ontstaan?" In het artikel onder de link schetst het Haags Gemeentearchief uitvoerig wanneer, waarom en in welke opzichten deze nederzetting door de eeuwen heen al dan niet als stad werd beschouwd, en waar dat dan relevant voor was.

- De gemeente Den Haag is per 1-7-1923 vergroot met de gemeente Loosduinen die, naast het gelijknamige dorp, ook de badplaats Kijkduin omvatte.

- Scheveningen en Loosduinen hebben geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het in 1978 ingevoerde huidige postcodesysteem, voor de postadressen liggen beide daarom 'in' Den Haag. Veel inwoners van Scheveningen en Loosduinen vinden de oudere kernen daarvan echter nog wel degelijk een aparte woonplaats en vinden dus ook dat zij in Scheveningen (Scheveningers zullen overigens zeggen: "op Scheveningen") of Loosduinen wonen en niet in Den Haag. Die oudere kernen zijn daarom te kwalificeren als 'dorp in de stad'.

- Onder de stad Den Haag vallen sinds de grenscorrecties van 2002 ook de buurtschap Haagoord, de recreatieve complexen (Golfvereniging, Tuinvereniging, Sportcomplex = tennisvereniging) van de Leidschendamse buurtschap Park Leeuwenbergh, een deel van de buurtschap Roeleveen en het grootste deel van de buurtschap Westvliet. Aldus omvat de gemeente 1 stad, 2 'dorpen in de stad', 4 (delen van) buurtschappen en 1 badplaats.

- Een curieuze constructie in ons land is dat Amsterdam de hoofdstad is en niet Den Haag. Elders in de wereld is namelijk doorgaans de stad waar de regering is gevestigd, tegelijkertijd de hoofdstad van het land. In nog veel meer opzichten heeft deze stad de kenmerken van hoofdstad: ook het parlement is in de stad gevestigd; het is de residentie van het Koninklijk Huis; bijna alle ambassades en ministeries zijn hier gevestigd; en de stad is de standplaats van vele nationale en internationale rechtscolleges, waaronder het Internationaal Strafhof (2002), het Joegoslaviëtribunaal (1993) en het Internationaal Gerechtshof (1946), dat evenals een aantal andere gerenommeerde o.a. juridische instellingen in het Vredespaleis (1913) is gevestigd.

- Wapen van de gemeente Den Haag.

- Kaart met de huidige indeling van de gemeente Den Haag in stadsdelen, wijken en buurten, op de site van de gemeente. Het betreft de stadsdelen Centrum (ca. 100.000 inwoners), Laak (ca. 40.000 inwoners), Leidschenveen-Ypenburg (ca. 48.000 inwoners), Escamp (120.000 inwoners), Loosduinen (ca. 45.000 inwoners), Segbroek (ca. 60.000 inwoners), Scheveningen (ca. 55.000 inwoners) en Haagse Hout (ca. 44.000 inwoners). Elk van de stadsdelen heeft een eigen kantoor, waar de meeste diensten van de gemeente zijn gehuisvest. De huidige indeling in stadsdelen is in 1988 door de gemeenteraad vastgesteld, als opvolger van de wijk- en buurtindeling die sinds 1953 in gebruik was. De stadsdelen zijn onderverdeeld in wijken en buurten.

Terug naar boven

Naam

Plaatsnaam: Den Haag of 's-Gravenhage?
Officieel - bijvoorbeeld in het postcodeboek en in de in 2009 in werking getreden gemeentelijke Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) - heet de gemeente nog altijd 's-Gravenhage, maar in de dagelijkse praktijk wordt de naam Den Haag gehanteerd, ook door de gemeente zelf (bijvoorbeeld op de plaatsnaamborden en op de site van de gemeente). Ook in het dagelijks spraakgebruik wordt de naam 's-Gravenhage, ook door de inwoners zelf, niet of nauwelijks meer gehanteerd.

Inwoner: Hagenees of Hagenaar?
Er heersen verschillende ideeën over wanneer iemand een Hagenees en wanneer iemand een Hagenaar is. Een van de versies is dat mensen geboren in Den Haag, Hagenezen zijn en dat mensen die er later zijn komen wonen, Hagenaars zijn. De andere versie is het verhaal van het oude dorp, lang voordat het de huidige stad werd. Dit verhaal beschrijft een zichtbare grens waarachter de huizen van de stad zijn gebouwd. De Laan van Meerdervoort, de langste laan van Nederland, vormt de scheidslijn tussen deze twee gebieden. De beter gesitueerden, de Hagenaars, vestigden zich op het ‘zand’ (W van deze lijn) en de arbeiders, de Hagenezen, moesten het doen met de woningen op de vochtige veengronden (O ervan). Wijken zoals Laakkwartier, Schilderswijk en Escamp zijn gebouwd op veengrond. Nog een andere definitie van Hagenezen is: mensen die plat Haags praten, terwijl Hagenaars de mensen zijn die voornaam Haags spreken.

Naam wordt ook in andere context gebruikt
De naam 'Den Haag' wordt gebruikt in een figuurlijke betekenis voor de Nederlandse overheid en het parlement. In zijn verkleinvorm wordt 'het Haagje' gebruikt voor een 'deftig' aandoende plaats of een die met het Oranjehuis wordt geassocieerd. Zo wordt Breda 'het Haagje van het Zuiden' genoemd, Arnhem 'het Haagje van het Oosten', Roermond 'het Haagje van Limburg' en Heerenveen wordt ook wel 'het Friese Haagje' genoemd.

Bijnaam
Den Haag was vanouds de plaats waar Nederlanders die in de Nederlandse koloniën werkzaam waren hun langdurig verlof plachten door te brengen. Na de onafhankelijkheid van Nederlands-Indië zijn veel Indische Nederlanders in deze stad gaan wonen, vandaar de bijnaam 'De Weduwe van Indië'.

Oudere vermeldingen
1242 kopie 1390 in die Haga, 1248 apud Hagen, 1351-1356 Die Haghe, 1372 in Haga Comitis, 1612 in 's Graven-Hage, 1639 's Gravenhage. Een van de oudste attestaties van het type 's-Gravenhage, 1428 tsgrevenhage, betreft een huisnaam te Antwerpen.

Naamsverklaring
Samenstelling van het Middelnederlandse haga 'omheind gebied of jachtterrein' en 's graven, ontstaan uit des graven 'van de graaf' (= de graaf van Holland). De nederzetting heeft zich ontwikkeld uit het jachtslot dat de graven van Holland hier in de 13e eeuw laten bouwen. In 1280 geeft graaf Floris V opdracht tot het bouwen van de Hoghe Saale, de voorloper van de huidige Ridderzaal.(1)

Terug naar boven

Ligging

De stad Den Haag ligt in het W van de provincie Zuid-Holland, aan de Noordzee, NW van de steden Delft en Rotterdam, W van de stad Zoetermeer en ZW van de stad Leiden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Den Haag 9.339 huizen met 66.517 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 8.850/60.614 (= huizen/inwoners) en het dorp Scheveningen 489/5.903. De afgelopen decennia, en de komende jaren/decennia zal dat nog voortduren, is er - overigens wereldwijd - een 'trek naar de stad' merkbaar. Zelfs zodanig dat de gemeente in 2005 de groei voor de jaren daarna danig heeft onderschat. In de in 2005 vastgestelde Structuurvisie 2020 Wéreldstad aan Zee was namelijk afgesproken in 2012 te bezien of de bevolkingsontwikkeling aanleiding geeft tot een aanpassing van de groeiambities van de Structuurvisie. De ambitie in 2005 was een groei naar 505.000 inwoners in 2020 en in 2012 nader te bezien of en in hoeverre een doorgroei naar 515.000 inwoners mogelijk en wenselijk is. Anno 2019 heeft de gemeente (en daarmee de stad) echter reeds ca. 250.000 huizen met bijna 540.000 inwoners... Het is daarmee de twee na grootste stad van ons land (na Amsterdam en Rotterdam). Met ca. 6.500 inwoners per km2 is het de dichtstbevolkte stad en gemeente van Nederland. Voor nog meer statistieken zie Den Haag in Cijfers.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Den Haag, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- "Het Haags Gemeentearchief (HGA) beheert een enorme verscheidenheid aan documenten, foto’s, prenten, kaarten, films en boeken over Den Haag vanaf het begin van de 14e eeuw. Daarnaast werkt het archief samen met het gemeentearchief Leidschendam-Voorburg en het Nederlands Muziek Instituut. Wie zich bezighoudt met zijn (Haagse) familiegeschiedenis of woonomgeving kan online zoeken op de website van het Haags Gemeentearchief. Je kunt ook terecht in de Studiezaal in het Atrium van het Stadhuis. Verhalen over de geschiedenis van de stad en haar bewoners deelt het Haags Gemeentearchief ook via: tentoonstellingen in De Galerij in de Tramtunnel van station Spui en in het Atrium van het Stadhuis; lezingen, cursussen, rondleidingen; onderwijsprogramma's voor voorgezet onderwijs en basisonderwijs; verschillende activiteiten in Historische Informatie Punten (HIPs), zoals workshops en tentoonstellingen; evenementen, zoals de Dag van de Haagse Geschiedenis."

- "Geschiedkundige Vereniging Die Haghe doet al sinds 1890 haar uiterste best om de geschiedkundige kennis over en belangstelling voor Den Haag en directe omgeving te bevorderen en historische stadsgezichten en monumenten te behouden. Die Haghe organiseert voor haar leden regelmatig lezingen en excursies. Daarnaast organiseert zij cursussen oud-schrift (paleografie), genealogisch (stamboom-) onderzoek en historisch onderzoek. Als lid ontvang je gratis het Jaarboek, dat sinds 1890 door de vereniging wordt uitgegeven. Via het Ledenbericht, dat zes keer per jaar uitkomt, en de digitale Nieuwsbrief blijf je op de hoogte van wat er in de vereniging en m.b.t. de geschiedenis van de stad gebeurt. Eens in de vijf jaar geeft Die Haghe een jubileumboek uit, dat leden gratis ontvangen. Tot slot stimuleert Die Haghe de Haagse geschiedschrijving met de Die Haghe Prijs: een tweejaarlijkse prijs voor het beste boek en de beste scriptie over de stad."

- "Niet ten onrechte wordt Den Haag vaak Hofstad genoemd. Al sinds 1585, toen prins Maurits zich in het Stadhouderlijk Kwartier op het Binnenhof vestigde, wonen de Oranjes met slechts enkele onderbrekingen in deze stad. Frederik Hendrik liet het Stadhouderlijk Kwartier verfraaien; hij gaf opdracht een huis aan het Noordeinde te verbouwen en uit te breiden tot paleis. Speciaal voor zijn vrouw, Amalia van Solms, liet hij Huis ten Bosch bouwen. Voor koningin Beatrix zijn Huis ten Bosch en Paleis Noordeinde geheel gerestaureerd. De Oranjecollectie van het Haags Historisch Museum weerspiegelt de aanwezigheid van de Oranjes in de stad en hun ontmoeting met het volk."

- "Verdeeld over 10 tijdvakken vind je op de website Haagse Tijden informatie over meer dan 5000 jaar Haagse geschiedenis. Je kunt hier alles lezen, zien en te weten komen over wat er vroeger in deze stad gebeurde, wie er woonden en hoe deze mensen leefden. De site is een initiatief van de volgende Haagse instanties: Archeologie & Natuur- en Milieueducatie; Bibliotheek Den Haag; Haags Gemeentearchief; Haags Historisch Museum; Monumentenzorg; Museum de Gevangenpoort." Leuk is ook dat je er een kwis kunt doen om je kennis van geschiedenis in het algemeen en die van deze stad in het bijzonder te testen. Er zijn 10 verschillende, afhankelijk van de periode in de geschiedenis.

- "Stichting Haags Industrieel Erfgoed (SHIE) is opgericht in 1993 en is actief op het gebied van inventarisatie, behoud en herstel van het industrieel erfgoed in Den Haag en omgeving. De studie naar het economische verleden ziet de SHIE ook als een van haar belangrijkste taken. Op basis van onderzoek heeft de SHIE diverse publicaties uitgebracht. Ook is een serie wandel- en fietsroutes uitgegeven en twee apps over verschillende aspecten van industrieel erfgoed en de twee grote industriegebieden de Laakhaven en de Binckhorst. Deze brochures en de boeken zijn via SHIE te bestellen. Op de website is ook een neerslag te vinden van het onderzoek in de rubriek Projecten. Een hiervan, ‘Echo’s van de werkvloer’, groeit nog altijd door met persoonlijke verhalen. Verder biedt het SHIE-kwartaalbulletin Haagvaarder een vaste stroom van resultaten van recent onderzoek."

- Meer dan 100 Haagse senioren vertellen op de site Haagse Herinneringen in korte filmpjes (geïllustreerd met veel toepasselijke illustraties), in het kader van dit project Digi-tales genoemd, over hun herinneringen aan Den Haag, Scheveningen en Loosduinen in vroeger tijden, betreffende vele thema's zoals de Scheveningse klederdracht, Leidschenveen, Ypenburg, de Wederopbouw, de Oranjes, Wateringse Veld, Turkse Hagenaars, Loosduinen, Couperus, Keizerstraat, huishoudonderwijs, Golden Earring(s), winkelen, de Indiërs, bombardement, Hindoestanen, Mariahoeve, Moerwijk, Scheveningen en vrouwenemancipatie. Vele uren luister- en kijkplezier dus voor wie in de geschiedenis van deze gemeente is geïnteresseerd.

- De website Haagse Kaart laat de groei van de stad door de eeuwen heen zien. Bezoekers van de Haagse Kaart krijgen inzicht in 6000 jaar Haagse geschiedenis door te klikken op verschillende tijdvakken of thema’s. De Haagse Kaart is het resultaat van een samenwerking tussen het Haags Historisch Museum, het Gemeentearchief en de afdelingen Monumentenzorg en Archeologie van de gemeente. De bezoeker kan voor het eerst de complete ‘Collectie Den Haag’ inzien. Zo is het nu bijvoorbeeld mogelijk om een pand in de stad in verbinding te brengen met een schilderij uit de museumcollectie en een document in het gemeentearchief.

- De gratis tweewekelijkse krant De Haagse Tijden is ook op internet te bekijken. De krant is er (primair) voor 50-plussers in - of met een band met - Den Haag, met lokale verhalen over vroeger tijden. De krant is de opvolger van De Oud-Hagenaar*, die t/m 2018 is verschenen. "Wil je per se de krant hebben en in de hand houden, dan heb je de mogelijkheid om abonnee te worden. De krant blijft gratis en komt - zoals je gewend bent - elke 14 dagen uit."
* Veel van de verschenen nummers van De Oud-Hagenaar zijn via de link ook online te lezen.

- Artikelen over onderwerpen uit de geschiedenis van Den Haag op Historiek.net.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Evaluatie Structuurvisie 'Den Haag 2020 Wéreldstad aan Zee'.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Den Haag heeft ca. 1159 rijksmonumenten.

- Den Haag heeft 874 gemeentelijke monumenten.

- Den Haag telt verscheidene rijksbeschermde stadsgezichten: Archipelbuurt, Benoordenhout, Binnenhof, Duinoord, Haagse Bos, Malieveld, Marlot/Reigersbergen, Sint Jacobskerk, Statenkwartier, Van Stolkpark/Scheveningse Bosjes, Westbroekpark, Willemspark, Zorgvliet, Zuiderpark en 's-Gravenhage Uitbreiding*. Voorts zijn er de volgende gemeentelijk beschermde stadsgezichten: Kijkduin/Meer en Bosch (1989); Laakkwartier (2002); Regentessekwartier (2002); Scheveningen-Dorp (2003); Sportlaan-Segbroeklaan e.o. (2004); Valkenboskwartier (2002); Vogelwijk (2002); Vrederust-West (Drevenbuurt) (2004); Zeeheldenkwartier (2002); ZHB-hoven (2002).
* Onder deze link vind je ook de links naar de pagina's van de andere genoemde rijksbeschermde stadsgezichten.

- Op een kruispunt van twee belangrijke wegen, die van Monster naar Leiden en die van Scheveningen naar Delft, ontstaat in de 13e eeuw het dorpje dat in de loop der eeuwen is uitgegroeid tot de huidige stad Den Haag. Aan dat kruispunt bevindt zich in de 13e eeuw reeds de houten Sint Jacobskapel, die later wordt uitgebouwd tot de Grote Kerk of Sint-Jacobskerk zoals wij die nu kennen. Heel bijzonder is dat de Grote Kerk als een van de weinige kerken in Nederland nog twee gebrandschilderde ramen bezit die dateren uit de eerste helft van de 16e eeuw. Slechts twee van de oorspronkelijke 26 hebben de eeuwen overleefd en zijn nog te bewonderen. De toren is te beklimmen. Laat je verrassen door het unieke uitzicht vanuit de Haagse Toren!

- De Nieuwe Kerk (Spui 175) behoort tot de 'Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg' uit 1990. De Nieuwe Kerk is in 1649-1656 gebouwd nadat de Grote Kerk te klein was geworden. De Nieuwe Kerk geldt als een hoogtepunt van de vroege protestantse kerkelijke architectuur in Nederland. De architectuur van de kerk vertoont elementen van zowel renaissance als classicisme. Het immense dak rust louter op de buitenmuren, waarbij zuilen ontbreken. De kleine kerktoren is 52,66 m hoog inclusief de windvaan. Het kerkorgel is in 1702 gebouwd door Johannes Duyschot. De kerk is in 1969 voor de eredienst gesloten en na een lange restauratie heropend als concertzaal.

- Toen de Teresia van Avilakerk aan het Westeinde in de 19e eeuw te klein werd omdat de rooms-katholieke bevolking van Den Haag hard groeide, was het nodig een nieuwe kerk te bouwen. Het Willemspark was al aangelegd onder koning Willem II; vanaf 1864 volgde de stadsuitbreiding in de richting van het Zeeheldenkwartier, waarin de Elandkerk staat. In 1878 verrijst hier een hulpkerk met pastorie. In juni 1878 wordt het een zelfstandige parochiekerk. De huidige Elandkerk (Elandstraat 94) is gebouwd in 1891-1892 naar ontwerp van architect Nicolaas Molenaar sr., een leerling van de beroemde Pierre Cuypers. De stijl is neogotisch en geïnspireerd op de Notre-Dame van Parijs. De kerk heeft twee westtorens van 72 meter hoog. De kerk heeft 66 ramen van gebrandschilderd glas uit de bouwperiode van de kerk.

- De RK Sint Jacobus de Meerderekerk (Parkstraat 65a) is in 1875-1878 gebouwd naar een ontwerp van de bekende architect Pierre Cuypers. Het is een driebeukige kruisbasiliek in neogotische stijl. De halfingebouwde kerktoren met achtkantige torenspits aan de voorzijde is 94 meter hoog en daarmee de hoogste kerktoren van Den Haag (een meter hoger dan de toren van de Grote Kerk of Sint-Jacobskerk). De polychromie, muurschilderingen en tegelvloeren in de kerk staan bekend om hun bijzonder rijke vormgeving. Mede door de kostbare polychromie was de Sint Jacobus de duurste Nederlandse kerk van de 19e eeuw. Het is een van de weinige werken van Pierre Cuypers in deze stad. De laatste restauratie van de kerk duurde negen jaar en is in 2010 voltooid. De kerk beschikt over een orgel uit 1891 van orgelbouwer P.J. Adema & Zonen.

- De Sint Paschalis Baylonkerk (Wassenaarseweg 53, Benoordenhout) is gebouwd tussen 1919 en 1921. De kerk is genoemd naar de Spaanse heilige Paschalis Baylon. De kerk is een goed voorbeeld van de traditionalistische bouwstijl van architect A.J. Kropholler, die niet eerder zo'n grote kerk bouwde. Om de kerk staan nog enkele huizen van dezelfde architect. Het pseudobasilicale schip heeft een houten ziende kap, gedragen door een houten constructie. Het schip van de kerk is zeer breed, omdat Kropholler wilde dat de priester en het altaar voor iedereen goed zichtbaar moesten zijn. Er zijn verschillende kunstwerken in en aan de kerk aangebracht, onder meer een reliëf boven de ingang van Lambertus Zijl en een preekstoel, een doopvont, kruiswegstaties en een communiebank van de gebroeders Leo en Jan Eloy Brom, alsmede beelden van Jacques en Johanna Sprenkels.

- De RK Marthakerk (Hoefkade 623) is in 1908/1909 gebouwd naar een ontwerp van architect Nicolaas Molenaar sr. In deze jaren groeide Den Haag sterk doordat (katholieke) Brabanders naar de stad trokken. In 1924 is de kerk vergroot door Nicolaas Molenaar jr., zoon van de oorspronkelijke architect. Tevens is een nieuwe toren aangebouwd. Nicolaas Molenaar sr. ontwierp een hallenkerk in neogotische stijl. Zijn ontwerp was gebaseerd op de Grote Kerk in het centrum van de stad. De vensters zijn voorzien van glas-in-loodramen. Bijzondere elementen van de inventaris zijn de beelden van het Heilig Hart en Maria, de gebeeldhouwde kuip van de preekstoel en de neogotische communiebank, die allemaal onder de monumentenstatus vallen. Tussen 2005 en 2009 zijn het interieur en exterieur van de Marthakerk geheel gerestaureerd.

- Op de site Kerk in Den Haag vind je, ingedeeld op type geloofsgemeenschap, vermeldingen van alle kerken in deze stad, met links naar hun websites, voor zover ze die hebben.

- Het Binnenhof (met Ridderzaal, Eerste Kamer en Tweede Kamer) is te bezichtigen met een rondleiding van Bezoekerscentrum ProDemos. Vanaf 2020 krijgt het Binnenhof een grondige renovatie, die 5 jaar gaat duren. De Tweede Kamer blijft in bedrijf, maar verhuist tijdelijk naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Tijdens de verbouwing worden 'hardhattours' georganiseerd, waarbij men vanaf een luchtbrug de werkzaamheden kan volgen. De verbouwing is zeer complex, vanwege de vele omstandigheden - zoals de bestaande, al dan niet rijksmonumentale onderdelen van het complex - en eisen (bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid) waarmee rekening moet worden gehouden. Om het Binnenhof brandveilig te maken, moet fors worden ingegrepen. "Enerzijds is er de politieke wens om zo min mogelijk te veranderen, terwijl alleen al de brandcompartimentering noodzaakt om ook in de gebouwstructuur in te grijpen", aldus rijksbouwmeester Floris Alkemade. Ook in verband met de noodzaak van snelle dataverbindingen moet er veel infrastructuur worden vervangen. "Alle installaties moeten worden vervangen om van het Binnenhof een veilige en moderne plek te maken voor werknemers en bezoekers. Waterleidingen, elektra, databekabeling: alles moet op de schop." (bron en voor nadere informatie zie het interview met rijksbouwmeester Floris van Alkemade in de Volkskrant, 23-4-2019)

- Het in 1995 gereedgekomen huidige Stadhuis is een attractie op zich. De Amerikaanse architect Richard Meier heeft het gebouw ontworpen. Door de vorm en de kleur wordt het ook wel ‘IJspaleis’ genoemd. De ontwerpen van Meier vallen op door hun strakke vorm, het gekozen materiaal en - een belangrijk element - hun witte uitstraling. Wit is voor Meier het symbool van helderheid, zuiverheid en perfectie. De mensen geven kleur aan het gebouw. Het daglicht is van groot belang in het stadhuis. Aan alle kanten, maar vooral door het glazen dak van het Atrium Den Haag, stroomt licht naar binnen, ogenschijnlijk oneindig gereflecteerd door de strakke witte gevels. Het Atrium (4.500 vierkante meter) is het hart van het gebouw, zowel qua ontwerp als gebruik. Hier zijn de gemeentelijke balies te vinden. Daarnaast worden er door Stichting Atrium City Hall diverse evenementen en tentoonstellingen georganiseerd.

- Het Oude Stadhuis (Dagelijkse Groenmarkt 1) bestaat uit twee gebouwen en een toren. Het stadhuis is van 1561-1565 gebouwd in de renaissancestijl, en in 1733 door architect Daniel Marot uitgebreid met een grote vleugel in Lodewijk XIV-stijl. De nederzetting had - gelijk de echte steden van het land - twee burgemeesters. Toen deze heren, Joost Jacobszoon en Dirck van Alckemade, vernamen hoeveel geld er was ingezameld voor de bouw van stadsmuren, kozen zij ervoor om met dat geld een nieuw raadhuis te bouwen. Tegenwoordig wordt het Stadhuis incidenteel nog weleens gebruikt voor gemeentezaken. In de kerkers onder het stadhuis, die nog ouder zijn dan het gebouw zelf, bevinden zich een sociëteit annex expositieruimte en een restaurant, genaamd HOOP.

- Het Rode Dorp aan de Hoefkade is een complex van 127 voormalige arbeiderswoningen uit 1871, eigendom van woningcorporatie Staedion. Staedion overwoog de woningen te slopen, maar heeft ze in 2013 gerenoveerd, en gaat ze nog minimaal 25 jaar verhuren als studentenwoningen.

- Begraafplaatsen: - Gemeentelijke Begraafplaats. - Begraafplaats Oud Eik en Duinen.

- De Nieuwe Veenmolen of Boschmolen (IJsclubweg 111) is een poldermolen van het type grondzeiler. De molen uit 1654 staat in Bezuidenhout, naast de spoorlijn Den Haag - Leiden, en bemaalde oorspronkelijk de Veen- en Binckhorstpolder, samen met de oudere molen De Vlieger in Voorburg. De molen, die oorspronkelijk als binnenkruier is gebouwd, is uitgerust met een ijzeren scheprad. Toen de molen zijn functie verloor door de komst van moderne gemalen, werd hij in zijn voortbestaan bedreigd, mede omdat niemand de hoge onderhoudskosten wilde opbrengen. Na jarenlange leegstand is de molen aangekocht door leden van het Nederlands Instituut van Aannemers Grootbedrijf, die daartoe Stichting Nieuwe Veenmolen hebben opgericht. De stichting laat de molen in 1953 restaureren. De molen is niet te bezoeken: er worden uitsluitend privédiners en recepties georganiseerd.

- De Laakmolen of Galgemolen (Trekweg 102) is een poldermolen in het huidige Den Haag (Laakkwartier) (tot ca. 1900 op Rijswijks grondgebied gelegen), aan de Haagse Vliet, op de hoek van de Laakkade en de Trekweg. De Laakmolen, een achtkante grondzeiler, dateert van 1699. De molen moest er samen met de Broekslootmolen of Nieuwe Molen voor zorgen dat het water in de Noordpolder op de gewenste hoogte bleef. Het water werd van het watertje de Laak in de boezem gemalen. De Haagse Vliet was het boezemwater. Het is de oudste, nog bestaande molen van de stad. Het galgenveld bij de Laakmolen werd al in de 15e eeuw gebruikt. Het galgenveld was ingericht om de geëxecuteerde (reeds dode) lichamen op te hangen, als afschrikwekkend voorbeeld voor degenen die de stad binnenkwamen. Door ernstige windbelemmering draait de molen slechts bij hoge uitzondering. De molen heeft een maalverbod.

- De Bijenkorf in Den Haag, een van de drie grootste warenhuizen van De Bijenkorf, is gevestigd in een gebouw aan de Wagenstraat en de Grote Marktstraat. De Haagse Bijenkorf is in 1926 gebouwd naar een ontwerp van de beroemde architect Piet Kramer. Het wordt gerekend tot de Amsterdamse School. Aan het pand werkten diverse kunstenaars mee; er is beeldhouwwerk van Louise Beijerman, Hendrik van den Eijnde, Johan Polet en er zijn glas-in-loodramen van onder meer Pieter A.H. Hofman en Henri van der Stok. De beroemde glas-in-loodramen in het monumentale houten trappenhuis zijn de afgelopen jaren volledig gerenoveerd. In 2012 is het pand aan de zijde van de Gedempte Gracht uitgebreid met een uitbouw van twee verdiepingen hoog. In de Wagenstraat staat naast de Bijenkorf tegenwoordig een grote Chinese poort, die toegang geeft tot Chinatown.

- Panorama Mesdag is het oudste panorama ter wereld dat nog altijd op zijn originele locatie is te bewonderen. Het vergezicht, met een lengte van 120 meter en hoogte van 14 meter, biedt een unieke kijk op het Scheveningen anno 1881. Geograaf en historicus Willem van der Ham heeft in 2018 een boekje over het historische panorama samengesteld, met een bijbehorende mobiele app.

- In miniatuurstad Madurodam zie je de mooiste plekjes, steden en gebouwen van Nederland tot in de kleinste details nagebouwd op schaal 1:25. Je stapt zo van de kaasmarkt in Gouda naar Schiphol. Je proeft de sfeer aan de Amsterdamse grachten, wandelt via de Dom van Utrecht naar de Erasmusbrug en de haven van Rotterdam en vervolgens werp je een blik op de imposante Stormvloedkering bij Hoek van Holland. De rijdende treinen en taxiënde vliegtuigen zijn bijna levensecht. In Madurodam is het elke dag Prinsjesdag met de Gouden Koets op het Haagse Binnenhof. En de Sint Jan Basiliek te 's-Hertogenbosch is een staaltje van verbluffende architectuur waar Nederland terecht trots op mag zijn. In Madurodam rijden per dag gemiddeld 12 verschillende treinen rond over circa 4 kilometer spoorbaan, de grootste modelspoorbaan ter wereld. Madurodam is genoemd naar George Maduro, die zich tijdens de meidagen van 1940 als cavalerieofficier onderscheidde in de slag om de residentie, en in februari 1945 in Dachau overleed. Zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon. Zie verder geschiedenis en ontwikkeling Madurodam op Wikipedia.

- Den Haag heeft ca. 30 musea. Onder de link vind je ze allemaal.

- Gevelstenen in Den Haag.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- In 2010 constateren lieden die maandelijks een marathon (willen) lopen, dat er op dat gebied in januari en juli in de stad weinig te doen is. "Nou dan organiseren we er toch zelf één?", (be)denken ze. En zo is het gekomen: op de 2e zondag van januari en de 2e zondag van juli de Den Haag Strandmarathon, van de stad naar Noordwijk en weer terug. Je kunt hem zowel individueel lopen als in estafettevorm met een team. Hardlopers kunnen kiezen uit de marathon en de halve marathon. Voor de Wandelmarathon, die op dezelfde dag wordt gehouden kun je kiezen uit de afstanden 42, 30, 21, 10 en 5 km.

- De NN CPC Loop Den Haag (voorheen City Pier City Loop; op een zondag in maart) is een halve marathon op, naar eigen zeggen, het snelste parcours ter wereld. De loop trekt ca. 30.000 deelnemers.

- De Haagse Koningsdag biedt vermaak en vertier rond de Haagse grachten.

- "Het Bevrijdingsfestival Den Haag (5 mei, in 2020 voor de 13e keer) biedt debat, literatuur, cabaret, heel veel muziek en nog veel meer. Er zijn grote acts op twee podia op het Malieveld. En in de Outdoor Dance Area draaien de hele dag bekende DJ’s. Bezoek ook het Plein van de Vrijheid, het European Village, de festivalmarkt, de Kindertuin, de Silent Disco vs. Silent Talks en de Haags Hiphop Centrum Area. Verder is er een podium in het gebouw van de Tweede Kamer. Er is voor iedereen wel iets te doen. Gratis entree!"

- "Gedurende 3 dagen in mei presenteren ca. 45 Nederlandse brouwerijen meer dan 250 bieren op het Nederlands Bierproeffestival in Den Haag, het openingsevenement van de jaarlijkse Week van het Nederlandse Bier (in 2020 voor de 9e keer). De Grote Kerk wordt dan omgetoverd tot een sfeervol festivalterrein. Op een deel van het kerkplein is er een terras met diverse foodtrucks. Tijdens het festival is er de mogelijkheid om met brouwmeesters in gesprek te gaan over hun bieren en het brouwproces. Er worden diverse interessante masterclasses gegeven door deskundige bierkenners, waarin je o.a. meer kunt leren over de diverse bierstijlen."

- "De Tong Tong Fair op het Malieveld in Den Haag (eind mei t/m begin juni, in 2020 voor de 62e keer) is de grootste Indische happening ter wereld, waar Oost en West elkaar ontmoeten in een sfeer van vriendschap, gastvrijheid en inspiratie. In 1959 was er een groepje Indische Nederlanders dat de Indische cultuur zo mooi, inspirerend en belangrijk vond, dat het een evenement ging organiseren om dat te laten zien. De opbrengsten van recette en standverhuur worden ingezet om het culturele programma, het Tong Tong Festival, mogelijk te maken: een vorm van interne subsidiëring."

- "Het evenement Haagse Wereld Hapjes is een pinksterweekend lang in het teken van lekker eten, drinken, muziek, entertainment en gezelligheid! Ca. 18 gerenommeerde Haagse restaurants zorgen op het Lange Voorhout voor lekker eten, lekkere drankjes, wijnen, bier en cocktails, livemuziek, dansen en (kinder)entertainment. Gratis entree."

- Wil je de bijzonderste gebouwen van Den Haag eens goed van binnen bekijken? Op de Dag van de Architectuur (op een zaterdag begin juni) geven gidsen rondleidingen door nieuwe en vernieuwde gebouwen die de rest van het jaar beperkt toegankelijk zijn. Zij vertellen je over de architectuur, de geschiedenis en wat er zoal gebeurt in het gebouw. Ook kun je deelnemen aan tal van speciale activiteiten zoals stadswandelingen, lezingen, films, rondvaarten en (kinder)workshops.

- Popfestival Kaderock (begin juni). Voor een indruk van dit evenement zie de Aftermovie Kaderock editie 2019.

- Het gratis toegankelijke Zeeheldenfestival (5 dagen eind juni / begin juli) is in 1980 begonnen als protestmanifestatie met wat livemuziek, en inmiddels uitgegroeid tot 'het grootste buurtfeestje van Den Haag'. Vijf dagen lang staat het Prins Hendrikplein in het Zeeheldenkwartier bol van muziek, dans, straattheater en kinderactiviteiten. De programmering is zeer breed, er is voor ieder wat wils. Met het Zeeheldenfestival vieren de inwoners dat zij met zijn allen in een mooie wijk in een mooie stad wonen. Gezellig een drankje en een hapje doen met vrienden, buren, collega’s en alle andere bezoekers, luisteren naar muziek, kijken naar optredens en (hopelijk) genieten van de zomerzon.

- De Haagse Culturele Parade & Festival wordt jaarlijks (op een zaterdag begin juli, in 2020 voor de 11e keer) georganiseerd door een aantal Haagse vrijwilligersorganisaties. Ze hebben een lange, prettige en vruchtbare samenwerking met elkaar in verschillende culturele activiteiten. Het succes van dit prestigieuze evenement is te danken aan het warme hart dat de vele vrijwilligers aan de Parade toedragen en hun niet aflatende enthousiasme. En daar mag als bedankje best iets tegenover staan. Daarom bieden zij aan de vrijwilligers gratis lekker eten, frisdrank/thee/koffie, een festival-T-shirt, een onkostenvergoeding waar het nodig is en een heel gezellige dag! Wat er op deze dag allemaal te zien en te doen is, kun je lezen en bekijken op hun site onder de link hiervoor, en in dit promofilmpje voor de editie 2018.

- "Op de Parade spelen zo’n 80 theater-, dans- , mime- en muziekvoorstellingen voor jong en ouder in de theatertenten. Het merendeel van de voorstellingen is speciaal voor het festival gemaakt en alleen op de Parade te zien. Iedere dag staan er verschillende voorstellingen op de planken. Deze duren gemiddeld zo’n 30 minuten, waardoor je makkelijk twee, drie of zelfs vier voorstellingen op een avond kunt zien. Naast de avondvoorstellingen is er iedere dag een uitgebreide KinderParade met theatervoorstellingen, muziekoptredens en workshops. Iedere avond spelen er livebands die gratis toegankelijk zijn. De tournee start in het Museumpark in Rotterdam. Daarna reizen we met alle artiesten, medewerkers, tenten en restaurants via het Westbroekpark in Den Haag (waar we gedurende 10 dagen in juli staan) door naar het Moreelsepark in Utrecht en sluiten traditiegetrouw af in het Martin Luther Kingpark in Amsterdam."

- "Jazz in de Gracht vindt plaats op de Bierkade, Dunne Bierkade, Groenewegje en Veenkade. Met een combinatie van varende bootjes met muzikanten en vaste podia is er voor iedereen wat wils. Op de Bierkade staan de leukste foodtrucks met de lekkerste gerechten. En wil je de lekkerste poffertjes van oma Toos, of een van de tostivarianten van Tostini Cartel!? Dan kun je daarvoor op het Groenewegje terecht."

- Den Haag Outdoor is een dance festival in het Zuiderpark, met area's: Techno, Techhouse, Deephouse, House, Latinhouse, Afrohouse, Eclectic, Classics en Disco.

- Het UIT Festival Den Haag (weekend begin september) staat symbool voor de start van het culturele seizoen in de stad. Het festival start op zaterdagavond met de UIT Nach: een avond boordevol gratis programmering in de Haagse theaters. Op de zondag erna loopt de stad weer uit voor de Cultuurmarkt op het Lange Voorhout en de vele liveoptredens op verschillende locaties in de binnenstad. Ook allemaal gratis te bezoeken en bekijken!

- De Haagse Kermis (gedurende 2 weken in september) bestaat al vanaf 1384 en speelt zich af op het Malieveld, het Buitenhof en het Frederik Hendrikplein.

- Bij de Den Haag Marathon (op een zondag eind september) kun je kiezen voor hardlopen of wandelen, én kun je kiezen uit verschillende afstanden.

- "Tijdens de Haagse Popweek (Herfstvakantie) vragen we een week lang aandacht voor Haags opkomend poptalent. We stallen alles wat er momenteel speelt op het gebied van genres als pop, rock, indie, singer-songwriter, urban/hiphop en elektronica voor je uit. Daarnaast staat talentontwikkeling centraal. Zo kun je als muzikant deelnemen aan verschillende seminars, workshops, masterclasses of netwerkmeetings die je worden aangeboden door Music Support. Leer alles over recording en het produceren van beats. Nog nooit een instrument aangeraakt? Bij Ready2Play leer je de fijne kneepjes van het musiceren. Als muziekliefhebber begeef je je op vrijdag onder de radar in het Popdistrict op en rond de Grote Markt, met acts die je gezien moet hebben voor het te laat is. Zaterdag gaan we er met een knal uit in het Paard met hét Haags talent en de Haagse Popprijzen. Afteren doen we in het Paardcafé met een niet te missen jamsessie."

- Op een zaterdag eind oktober barst Museumnacht Den Haag los. Ca. 40 culturele instellingen zetten de deuren van 20.00 tot 01.00 uur wagenwijd voor je open. Naast dat je nu eens kunt zien wat er allemaal voor moois hangt in deze stad, is er er een aanvullend programma van dans, muziek, theater en van alles om te doen. Een nacht om nooit te vergeten!

- Sinterklaas.

- Groot Kerstcircus Den Haag op het Malieveld (2 weken in december). "De voorstellingen van het Groot Kerstcircus vinden plaats in een theatertent die perfect zicht op de piste garandeert. Onze tribune is bovendien volledig uitgerust met luxe kuipstoelen."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Den Haag is voor een stad zeer rijk aan natuur. Binnen de gemeentegrens ligt een omvangrijk, ruigbegroeid duingebied, met daarlangs een breed, natuurlijk zandstrand van bijna 12 kilometer lang. Verspreid door de stad liggen enkele grotere en kleinere parken, zoals het Rosarium, Sint Hubertuspark, Marlot, de Paleistuin, Wapendal, de Bosjes van Pex, het Westbroekpark, het Zuiderpark, Madestein en de Uithof. Er liggen verscheidene oude landgoederen en bossen, deels op een steenworp van het stadshart: het 120 hectare grote Haagse Bos en Arendsdorp, beide daterend uit de 17e eeuw. De meeste andere landgoederen liggen, soms aaneengesloten, aan de rand van de stad, waar ze een omvangrijke groene gordel vormen die aan de noordkant overgaat in de nog groenere buurgemeente Wassenaar. Dat zijn onder meer Bloemendaal, Clingendael, Duindigt, Duinweide, Meer & Bos, Ockenburgh, Oostduin, Oosterbeek, Reigersbergen en Sorghvliet. Tussen de stad en Scheveningen liggen de Scheveningse Bosjes en het Nieuwe Scheveningse Bos van samen 116 hectare, vanouds een ongerept duingebied, dat vanaf het begin van de 18e eeuw geleidelijk is beplant om zandverstuiving tegen te gaan. De lommerrijke straten in het centrum: Lange Voorhout en de Lange Vijverberg, gelegen aan de Hofvijver, dragen bij aan de ruime en groene indruk die de stad maakt.

- "De stadsboerderij is een plek in de stad waar jij en je kinderen kunnen zien wat er dagelijks op een boerderij allemaal gebeurt. De stadsboerderij is ook een ontmoetingsplaats voor mensen uit de buurt. Er zijn 10 stadsboerderijen in Den Haag. Daar wonen geiten, schapen, konijnen en andere landbouwhuisdieren. Je vindt in de stad de volgende stadsboerderijen: de Woelige Stal (Centrum), Schildershoeve (Centrum), Op den Dijk (Escamp), de Herweijerhoeve (Escamp), de Reigershof (Haagse Hout), Molenweide (Laak), Landzigt (Leidschenveen/Ypenburg), de Kakelhof (Loosduinen), ’t Waaygat (Scheveningen), en de Gagelhoeve (Segbroek). Alle stadsboerderijen zijn open van dinsdag tot en met zondag van 9.00 tot 17.00 uur. De stadsboerderijen organiseren het hele jaar activiteiten voor jong en oud. Bijvoorbeeld schaapscheren, wilgen knotten en paaseieren zoeken. Je vindt de activiteiten op de pagina Dieren en stadsboerderijen. Kleine dieren, zoals konijnen en cavia’s, kunnen op verzoek ook op bezoek bij zorginstellingen of ouderen thuis. Er zijn ook lessen voor leerlingen van het primair onderwijs (basisonderwijs en speciaal onderwijs). Ook zijn er programma’s die horen bij de Verlengde Schooldag. Meer informatie hierover vind je op Jaarprogramma milieueducatie."

- "Ga (Groeps Arrangementen) Den Haag is in 2016 ontstaan op initiatief van twee stichtingen: De Ooievaart en City Mondial. Wij komen tegemoet aan de wens van bezoekers om tegen eerlijke prijzen (zonder hoge commissies) groepsuitjes, dagjes weg, workshops, zakelijke bijeenkomsten, familie-uitjes en feesten te kunnen boeken. Wij werken zonder winstbejag maar stimuleren toeristisch, recreatief, zakelijk bezoek en verblijf in de stad. Een team van enthousiaste vrijwilligers ondersteunt ons bij ons werk. Wij willen onze liefde voor heel Den Haag (hotspots én kanswijken) delen met zoveel mogelijk bezoekers. Onze doelstelling is het toerisme in de stad extra impulsen te geven vanuit een sociaal-maatschappelijke invalshoek. We geven een ontspannend inkijkje in de kleurrijke wijken en de historie van de stad. Zo bevorderen we de interesse bij de bezoeker én de lokale economie."

- De duurzaam ingerichte stadstuin Emma's Hof (Galileïstraat 36) biedt een rustplek voor volwassenen en een natuurlijke speelplek voor jonge kinderen. Door het jaar worden enkele kleinschalige optredens verzorgd. Emma’s Hof wordt door de buurtbewoners zelf onderhouden.

- Bij Den Haag Greeters kun je iemand boeken die je gratis door de stad rondleidt (max. 6 personen).

- "Voor een excursie in de natuur hoef je niet per se een hele dag uit te trekken of ver te reizen. Ook dichtbij is er van alles te beleven. Heerlijk struinen door de duinen, of langs het strand, dwalen door het bos, een park of een van de vele landgoederen. Een enorme diversiteit aan natuur kleurt de stad groen. En daar laten de natuurgidsen van IVN Den Haag en Omstreken jong en ouder de natuur beleven. Kies maar een excursie uit en ga mee! IVN organiseert ook verschillende cursussen en een opleiding. De Groene Cursus is laagdrempelig en bestemd voor een breed publiek: mensen die geïnteresseerd zijn in de natuur en er iets meer van willen weten. De Natuurgidsenopleiding gaat dieper en is bestemd voor diegenen die zelf actief willen zijn bij educatieve activiteiten om anderen - kinderen en volwassenen - vertrouwd te maken met de natuur, waardoor respect en zorg voor de natuur wordt vergroot. De Natuurkoffer is een koffer vol natuurproducten om ouderen die niet goed ter been zijn de natuur te laten beleven zonder dat zij daarvoor de deur uit hoeven. Vrijwilligers van IVN trekken met deze koffer langs zorgcentra om de zintuigen van ouderen te prikkelen: de geur van lavendel, het zien van natuurbeelden, het voelen aan planten, het proeven van zelfgemaakte jam. Hierdoor komen herinneringen naar boven die aanleiding zijn voor een gesprek. De natuur wordt ingezet als middel om herinneringen op te halen, gesprekken te stimuleren en het sociaal isolement te doorbreken."

- Den Haag heeft als enige grote stad in Nederland een eigen natuurbeschermingsorganisatie: de Algemene Vereniging voor Natuurbescherming ‘s-Gravenhage en omstreken (AVN). De AVN is opgericht in 1926. Het toenmalige gemeentebestuur had plannen om het duinterrein van Wapendal om te vormen tot stadsplantsoen. Dat was reden voor enkele natuurliefhebbers om een verzoek in te dienen om het overgebleven binnenduintje te beschermen. Om voor de gemeente ontvankelijk te zijn moesten de burgers zich verenigen. Reden om de AVN op te richten. Het verzoek werd ingewilligd en Wapendal bleef een bijzonder binnenduingebied, dat inmiddels Europese bescherming geniet en de Natura 2000-status heeft. De vereniging volgt alle ontwikkelingsplannen in de stad en is voortdurend in overleg met gemeente en andere overheden om de kwaliteit van het Haagse groen te beschermen en te verbeteren. Bestuur en portefeuillehouders bestaan sinds de oprichting uit vrijwilligers die vanuit hun vakgebied of specialisme hun kwaliteiten beschikbaar stellen. Boomdeskundigen, biologen en geografen werken samen met organisatiedeskundigen en juristen. Momenteel schommelt het ledental rond de 4000.

- Dagelijks vinden zo’n 40.000 mensen hun weg naar De Haagse Markt (Herman Costerstraat). In het weekend en tijdens speciale openingsdagen zelfs oplopend tot 60.000 bezoekers. Met 3 looppaden van elk ruim 800 is het de grootste onoverdekte warenmarkt in Nederland en behoort ze zelfs tot de grootste markten van Europa. De Haagse Markt is een ontmoetingsplek van vele culturen.

- Zwembaden in Den Haag.

- "De in 2015 opgerichte Bomenstichting Den Haag is een vrijwilligersorganisatie die zich inzet voor de bevordering van zorg en aandacht voor de Haagse bomen en de groene leefomgeving alsmede de bescherming van bomen. Bomen maken de stad leefbaar en staan voor duurzaamheid. De Bomenstichting wil bomen de ruimte geven en ze behoeden voor ondoordachte acties. Het zoeken naar creatieve oplossingen bij dreigende kap is voor ons een uitdaging. Wij adviseren, informeren, overleggen, werken samen en maken zo nodig bezwaar. De Bomenstichting streeft naar de uitbouw van een netwerk van personen, die voor ons per stadsdeel of zelfs per wijk of straat functioneren als ogen en oren en ons informeren over plannen die bomen in dat gebied bedreigen of juist op ideeën brengen om bomen in het zonnetje te zetten."

- Op deze pagina vind je informatie over alle theaters in Den Haag en omgeving, én wat er de komende maanden te doen is. Hieronder beschrijven wij er een aantal:

- Den Haag Danst! is het online platform voor iedereen die van dans houdt of het wil ontdekken. Er is o.a. informatie te vinden over dansvoorstellingen, dansgezelschappen, festivals, theaters, workshops en balletscholen. - Het Omniversum is een grootbeeldfilmtheater. De films worden door een geavanceerde techniek op een enorm projectiescherm geprojecteerd. Het scherm heeft de vorm van een halve bol en loopt half rondom het publiek. De beleving wordt nog eens extra versterkt door een subliem geluidssysteem. Ronduit spectaculair dus! Op hun site leggen ze uit hoe die speciale IMAX-techniek werkt. - Voor bijzondere concerten in een bijzonder, kleinschalig theater kun je terecht in het Pianino Theater: een intiem podium voor concerten, presentaties en voordrachten. Het Pianino Theater heeft een bijzondere verzameling in Nederland gebouwde piano's: de oudste dateert van 1845, de jongste van 1972.

- Filmhuis Den Haag is een podium voor eigentijdse filmkunst en klassiekers. Met zijn expertise en avontuurlijke programmering heeft het een toonaangevende status in Nederland. En het is een levendige culturele ontmoetingsplek. - "Korzo is een toonaangevend huis voor fysieke theatervormen als dans, mime en circustheater en een plek waar je nieuwe ontwikkelingen in de muziek kunt volgen." - De Koninklijke Schouwburg (Korte Voorhout) is een van de oudste schouwburgen van Nederland. Al sinds 1804 is het historische pand in gebruik als theater. - Op de vier locaties van Het Nationale Theater (HNT) maken, naast een groot aantal toneelvoorstellingen, bijvoorbeeld ook cabaret, opera, muziektheater en concerten deel uit van de programmering.

- Het in 1990 opgerichte Stroom Den Haag is een kunstcentrum met een programma dat zich vanuit beeldende kunst, architectuur, stedenbouw en vormgeving richt op de stedelijke omgeving. Stroom organiseert tentoonstellingen, projecten, lezingen, workshops en excursies. Ze initieert onderzoek en debatten om kennisoverdracht en idee-ontwikkeling m.b.t. kunst, architectuur en aanverwante disciplines te stimuleren. - Het Zuiderparktheater is het zomertheater van Den Haag, in de openlucht. Het biedt een feestelijke programmering voor iedereen. Naast een klein professioneel team zet een grote groep vrijwilligers zich bij het theater in om te helpen in de exploitatie. Deze vrijwilligers vormen een belangrijke brug naar de wijken er omheen. Zij zijn de ‘ambassadeurs in de wijk’.

- "In Theater voor en door de buurt 'De Nieuwe Regentes' vinden gedurende het theaterseizoen een groot aantal verschillende voorstellingen plaats, van jazz tot toneel en van ukkieconcerten tot flamenco. Daarnaast bevindt zich in het theater ook een tearoom (met wifi) waar bezoekers van maandag t/m vrijdag binnen kunnen lopen voor een lekker kopje koffie of een broodje. Het monumentale pand vormt daarmee in stadsdeel Segbroek een werk- en ontmoetingsplek waar de culturele kracht van de buurt bij elkaar komt. - "Het sfeervolle Zeeheldentheater is een toegankelijk, duurzaam theater voor Den Haag en omstreken. Er worden voorstellingen gegeven voor jong en ouder, musicallessen, danslessen (flamenco, buikdans), yogalessen, workshops en dansfeesten (Dance Delight)." - "Theater PePijn met zijn rijke historie is een vertrouwde try-out plek voor grote cabaretiers en een inspirerend podium voor aanstormende talenten. De allereerste leesvoorstellingen van de bekendste cabaretnamen zijn er drukbezocht en om podiummeters te kunnen maken is het bij uitstek de kweekvijver voor de coryfeeën van de toekomst."

- "Theater Diligentia zet - naast de voorstellingen van vele topcabaretiers - een aantal specials op het podium. Altijd rond cabaret, stand-up comedy en/of kleinkunst. Om je te laten delen in dát waar wij voor staan: aandacht voor de ontwikkeling van cabaret, van talent en meer keuze voor ons publiek. Kom en zie de coryfeeën van de toekomst. Wij ontdekken ze voor je en bieden ze ons podium." - "In het oude centrum van Den Haag is het intieme en eigenzinnige Literair Theater Branoul te vinden. De theatervoorstellingen laten je nadenken. Tijdens de voorstellingen is het contact tussen acteur of verteller en publiek anders dan anders. Op een directe maar toch ontspannen manier beleef je de voorstelling van binnenuit."

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je B&B e.d. in omgeving Den Haag, met laagsteprijsgarantie!

Terug naar boven

Beeld

- Het Haags Gemeentearchief stelt in de Haagse Beeldbank meer dan 200.000 beelden digitaal beschikbaar van Den Haag (inclusief Scheveningen en de voormalige gemeente Loosduinen), Leidschendam, Voorburg en incidenteel andere plaatsen.

- Meer dan 17.000 foto's van Den Haag en omgeving, door Harry van Reeken.

- Oude ansichtkaarten van Den Haag.

- Filmpje over oude filmbeelden van Den Haag door John M. Pieper.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Den Haag (online te bestellen).

- Als je fan bent van het Haags, kun je je uitleven met de stripboeken van Haagse Harry (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de Gemeente Den Haag. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Gemeentegids: - Digitale gemeentegids Den Haag, waar je de instellingen kunt opzoeken die je zoal in een gemeentegids vindt, o.a. op het gebied van muziek, sport, cultuur, religie, zorg en welzijn.

- Media/nieuws: - AD Den Haag. - Haagse bloggers in de spotlight is een pagina met links (plus wat toelichtende tekst) naar de blogs van diverse Haagse bloggers.

- "Media spelen een grote rol in onze samenleving. Het geeft vorm aan onze cultuur en weerspiegelt ieders identiteit. Kennis, informatie en ook ontspanning en vermaak vormen samen een sterke leidraad voor de publieke opinie. Stichting Stadsomroep Den Haag (SODH) vervult deze taken als lokale omroep. Met diverse radio- en tv-stations laten wij ons zien en horen in de stad. Wij zijn brutaal, betrokken en betrouwbaar! Met onze producten willen wij een bijdrage leveren aan de maatschappelijke betrokkenheid in de stad. Onze professionals zijn medewerkers met hart voor het vak en liefde voor de stad. Daarnaast zijn er veel vrijwilligers die zich sterk inzetten voor ons doel."

- "Den Haag Centraal (DHC) wil de Hagenaars zo goed mogelijk informeren. We doen dat met een grote groep professionele journalisten en columnisten. Elke week, net voor het weekend, ontvang je een compact overzicht van het laatste nieuws plus uitvoerige beschouwingen over een heel arsenaal aan onderwerpen. Als weekkrant gaan we niet voor de waan van de dag, maar richten we ons op de zaken die echt belangrijk zijn voor onze lezers. Onze kernwaarden zijn: betrouwbaarheid, diepgang en originaliteit. Vanuit die basis streven we naar hoogwaardige, onderscheidende en toegankelijke journalistiek. DHC ziet zijn journalistieke rol ook als een bijdrage aan een vrije, democratische en inclusieve samenleving."

- Wijk-/stadsdeelwebsites: - Bewonersorganisatie Leidschenveen. - Wijkportaal Ypenburg.nu. - De Ypenburgsche Courant. - Historische Vereniging Buitenplaats Ypenburg. - Historisch Informatiepunt (HIP) Den Haag: historische informatie over de Haagse wijken. - In 2013 is een boek verschenen over de geschiedenis van buitenplaats Ypenburg. - Wijkwebsite Statenkwartier. - Wijkwebsite Zeeheldenkwartier.

- Belangenorganisaties: - Bewonersvereniging De Dijken (= een wijk binnen Leidschenveen).

- Lezen/educatie: - "Bibliotheek Den Haag (BDH) is er voor alle Hagenaars. BDH maakt informatie voor iedereen bereikbaar en toegankelijk. BDH inspireert alle inwoners van de stad om zich te blijven ontwikkelen. Daarom: organiseren wij culturele en educatieve activiteiten voor kinderen en jongeren; bevorderen wij het lezen en laten kennismaken met literatuur; helpen wij mensen die moeite hebben met taal en digitale vaardigheden; maken wij het mogelijk om een leven lang te leren; zorgen wij dat er studieplekken zijn. BDH stimuleert ontmoeting. Zij: is de inclusieve ontmoetingsplaats voor alle inwoners van de stad; organiseert debatten over actuele maatschappelijke thema’s; laat inwoners laagdrempelig kennismaken met kunst en cultuur; werkt in een netwerk intensief samen met partners in de stad en de buurt." Het jubileumboek 'Een eeuw informatie, educatie en inspiratie. Openbaar Bibliotheekwerk in Den Haag 1906-2006' is via de link ook online te lezen.

- "Onze maatschappij is complex en zal in de toekomst alleen maar complexer worden. Daarom worden creativiteit en verbeeldingskracht steeds belangrijker. Zeker bij het bedenken van oplossingen voor de sociaal-maatschappelijke vraagstukken die we op ons bord krijgen. Deze unieke, menselijke eigenschappen zien wij als extreem waardevol en ontwikkelbaar. Wij zijn er dan ook van overtuigd dat kunstonderwijs essentieel is om die creativiteit en verbeeldingskracht bij mensen te ontwikkelen. Vooral wanneer dit kunstonderwijs uitgaat van de kwaliteiten en waarden van de verschillende kunstdisciplines. En daarbij op een aantrekkelijke en actuele manier wordt aangeboden door opgeleide kunstvakprofessionals. Om dit kunstonderwijs voor iedereen beschikbaar te maken, en ook - en misschien wel juist - voor de mensen die daar minder gemakkelijk toegang tot hebben, zijn expertise en organisatiekracht nodig. Dit is de kracht en de missie van KOO: ”Wij organiseren professioneel kunstonderwijs, juist waar dat niet vanzelf gaat.” "

- "Leren voor je plezier en zinvol bezig zijn. Daar gaat het om bij Volksuniversiteit Den Haag! Of je nu leert voor een volgende stap in je carrière, om ontwikkelingen in de maatschappij te volgen of om anderen te ontmoeten, de Volksuniversiteit is jouw opleidingsinstituut. Je treft er een breed aanbod van opleidingen. Altijd in kleine groepen, met gemotiveerde vakdocenten op moderne locaties. Geen diploma’s maar wél resultaten. Zo houdt de Volksuniversiteit je plezierig bij de les! Wat kies jij uit de cursussen, trainingen en workshops? De Volksuniversiteit is er voor iedere volwassene, ongeacht vooropleiding, leeftijd, religieuze, culturele of politieke achtergrond. Kom naar de Volksuniversiteit en beleef het plezier van een leven lang leren!"

- Jeugd: - In Den Haag zijn maar liefst 17 scoutinggroepen actief. Wekelijks verzorgen bijna 400 vrijwilligers een aantrekkelijk programma voor meer dan 900 jeugdleden vanaf 5 jaar, waarin Samen, Uitdaging en Buitenleven naast andere aspecten van scouting centraal staan.

- Welzijn: - "Den Haag Doet is de grootste vacaturebank met vrijwilligerswerk in de stad. Er zijn meer dan 1.000 vacatures, dus keuze genoeg! Wil jij jezelf ontwikkelen in je vrijwilligerswerk? Op de Vrijwilligersacademie vind je een breed aanbod met (gratis) workshops en cursussen. Dit is zoal op de site te vinden: Talentenscan; Vacature zoeken of plaatsen; Toegang aanvragen tot de webwinkel van de gemeente; Kortingspas; Via je account kun je job alerts aanmaken en je aanmelden voor de nieuwsbrief; Vrijwilligerspunten door heel de stad; Cursussen, trainingen en workshops volgen. Daarnaast kunnen organisaties en bedrijven altijd bij ons terecht als ze vragen hebben over vrijwilligerswerk."

- "Meer Haagse burgers die durven, willen en kunnen meedoen. Daar maakt kennis- en adviescentrum PEP Den Haag zich sterk voor. PEP stimuleert betrokken vrijwilligers, organisaties en professionals elkaar op te zoeken. En elkaar te versterken. Bij PEP tref je betrokken professionals die innovatie, duurzaamheid en diversiteit hoog in het vaandel hebben en hieraan actief bijdragen."

- Duurzaamheid: - "Bij Duurzaam Den Haag (DDH) geloven we in Haagse Krach. De inventiviteit en creativiteit van alle Hagenaars samen is de drijvende kracht achter de transitie, en de sleutel om de Haagse ambities waar te maken. Iedere Hagenaar kan zelf een bijdrage leveren aan de klimaatdoelen en zo de stad mooier, beter en leefbaarder maken. Daarom gaat DDH altijd uit van de impact die duurzaamheid kan hebben in het dagelijks leven van Hagenaars. Wat betekent verduurzaming voor hen? Hoe worden zij er beter van? Om de Haagse klimaatdoelen te halen, moeten we een volgende stap zetten. De urgentie is groot en er is geen tijd te verliezen. Daarom wil DDH meer dan voorheen zelf het initiatief nemen om verduurzaming bereikbaar en aantrekkelijk te maken voor grote groepen Hagenaars. Daarbij richten we ons in de eerste plaats op energie (besparing en schone energie) en klimaatadaptatie (groen en waterberging)."

- Den Haag in Transitie faciliteert het samenkomen van de lokale gemeenschap om positieve veranderingen te maken in hun manier van wonen, leven en werken. Van het vergroenen van de wijk en het uitwisselen van diensten tot het bewuster omgaan met energiegebruik, afval en consumptie. Zij werken samen met buurtbewoners, buurttuinen, scholen, MKB, de gemeente, (inter)nationale organisaties en andere belangengroepen om de lokale veerkracht te bevorderen en het leven minder olieafhankelijk, meer duurzaam en meer sociaal te maken.

- "TransitieCinema biedt maandelijks een documentaire over duurzaamheid en transitie in het Nutshuis, die gezamenlijk wordt bekeken en daarna wordt bediscussieerd. Toegang gratis. Een donatie wordt wel gewaardeerd."

- "Repair Café Den Haag is een (soms meer dan) maandelijkse bijeenkomst voor iedereen die liever dingen repareert dan weggooit. Wat doe je met een stoel waarvan een poot los zit? Met een broodrooster die niet meer werkt? Met een wollen trui waar mottengaatjes in zitten? Weggooien? Mooi niet! Repareer ze in het Repair Café. Op de locatie is gereedschap en materiaal aanwezig om alle mogelijke reparaties uit te voeren. Op kleding, meubels, elektrische apparaten, fietsen, serviesgoed, gebruiksvoorwerpen, speelgoed et cetera. Ook is er deskundige hulp aanwezig, zoals een elektricien, een naaister, een timmerman en een fietsenmaker. Bezoekers nemen van thuis kapotte spullen mee. In het Café gaan ze zelf aan de slag. Eventueel met hulp. Wie niets heeft om te repareren, neemt een drankje aan de bar. Of gaat helpen bij een reparatie van iemand anders. Of doet inspiratie op aan de leestafel, waar boeken over repareren en klussen ter inzage liggen."

- "Kom je gezellig slopen bij Repair Kid? Repair Kid is een reizende, kleurrijke caravan die op markten, buurtfeesten en andere festiviteiten in Den Haag de ruimte geeft aan kinderen om te onderzoeken hoe apparaten nu eigenlijk in elkaar zitten, door ze de gelegenheid te geven ze te slopen. Dit wordt met gereedschap en onder begeleiding gedaan. Het is de bedoeling dat de kinderen met de restanten kunst maken, om te laten zien dat echt helemaal niets hoeft te worden weggegooid. Repair Kid kan ook voor scholen en naschoolse opvang tegen een zeer laag bedrag (kostendekkend) worden ingezet. Ook andere workshops zoals Stadjutten zijn mogelijk. De caravan is op aanvraag voor evenementen of verjaardagen te bestellen. Stuur hiervoor een mailtje naar Cis Deyl: cisdeyl@gmail.com of bel haar persoonlijk: 06-38899800. Repair Kid is ontstaan uit een gepassioneerd persoonlijk initiatief van Cis, naar aanleiding van haar vrijwilligerswerk voor het lokale Repair Café in 2011/2012."

- "Buurauto Den Haag biedt een elektrische auto aan die je deelt met huishoudens bij jou in de buurt. Een auto die je reserveert, opent en afrekent met je smartphone. Wel het gemak, niet de lasten van een ‘eigen’ auto. Veel consumenten zijn actief met een milieuvriendelijke woning of hanteren een duurzame levensstijl. Betaalbaar milieuvriendelijk autorijden was tot voor kort niet mogelijk. Buurauto brengt daar verandering in. Bij Buurauto rijd je samen met je buren mileuvriendelijk zonder allerlei financiële risico’s. En spelenderwijs ontdek je samen het echte nieuwe rijden. Het delen van een auto is niet alleen milieubewust, maar ook voordelig. En het scheelt ook nog eens parkeerruimte, want een auto staat gemiddeld 23 uur per dag stil. In de praktijk blijkt dat autodelers sneller nadenken over een alternatief dan mensen die beschikken over een eigen auto: driedubbele winst."

- Stadslandbouw: - "Stadslandbouw in Den Haag kent verschillende vormen. Naast de klassieke volkstuintjes zijn er tegenwoordig meerdere vormen van stadslandbouw, zoals buurtinitiatieven, stadsboerderijen, imkers, aquaponics en verticale landbouw. Op de Haagse stadsboerderijen kun je kennismaken met dieren die van oudsher al werden gefokt op de Nederlandse boerderijen, zoals de koe, de geit, het schaap en het varken. Dan zijn er stadsimkers. Wij eten de honing die de bijen maken, maar bijen zijn van belang voor nog zoveel meer. Bijen en andere insecten zorgen voor het uitwisselen van stuifmeel, en zijn daarmee van het grootste belang voor bijna alles wat groeit en bloeit! Daarnaast is er ook aquaponics. In dit systeem wordt aquacultuur gecombineerd met hydroponics, een vorm van landbouw. De uitwerpselen van vissen vormen de voeding voor de planten. Planten op hun beurt, zuiveren het in dit circulaire systeem gebruikte water, zodat het weer terug kan stromen naar de vissen. Als laatste is er nog verticale landbouw, waarbij men niet in de breedte maar in de hoogte landbouw bedrijft. Op het dak van een gebouw bijvoorbeeld. Voorbeelden buurtinitiatieven: Tuinen van Mariahoeve; de Valkenbosgaarde; de Verborgen Tuin; de Stadsboer. Wil je meer voorbeelden zien van Haagse stadslandbouw? Ga dan naar onze Initiatievenkaart."

- Kom langs op Eetbaar Park (bij Vreeswijkstraat 301) tijdens een activiteit of tuindag en leer meer over stadslandbouw, moestuinieren en permacultuur. Dat laatste gaat over meer dan alleen de moestuin, en leert je op een hele andere manier kijken naar de maatschappij. De 3 ethische principes, 'Goed voor de aarde, goed voor de mens en eerlijk delen', zijn hun leidraad.

- Wonen: - Den Haag voert als eerste stad in Nederland een puntensysteem in voor groen- en natuurinclusief bouwen. Met het systeem worden ontwikkelaars en architecten op eenvoudige wijze verplicht om groen en natuur in de directe omgeving te bevorderen, met bijvoorbeeld groene daken of muren. Het plan is uitgewerkt door ingenieursbureau Arcadis. Belangrijk uitgangspunt daarbij was dat het systeem niet te ingewikkeld zou zijn en dat het ontwikkelaars niet afschrikt. "Daarvoor is de bouwopgave te groot. Dit systeem is bruikbaar en effectief," aldus Boudewijn Revis, wethouder Stadsontwikkeling & Wonen. "Onze stad staat bekend als prettige leefstad, maar groeit ook enorm. Daarom gaan we bouwen, maar zorgen we onder meer met dit soort maatregelen ervoor dat de stad mooi en groen blijft." In een puntensysteem wordt vastgesteld hoeveel punten moeten worden behaald bij een nieuwbouwproject. Hoe meer punten, hoe meer maatregelen nodig zijn. Een ontwikkelaar of architect kan bij het maken van zijn ontwerp kiezen uit een lijst met uiteenlopende maatregelen. Aan die maatregelen zijn punten toegekend. Zo is de aanleg van een biodivers dak goed voor 3 punten, de aanleg van een sedumdak levert 2 punten op en het aanbrengen van een insectensteen geeft één punt. De architect of ontwikkelaar neemt net zoveel maatregelen totdat hij het totale aantal punten heeft behaald. Zo gaat de gemeente op een no-nonsense manier groen- en natuurinclusief bouwen. (bron: Operatie Steenbreek, 14-3-2019)

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Den Haag Nieuw Eykenduynen, - idem Oud Eik en Duinen, - idem St. Barbara, - idem St. Petrus Banden.

- Het Haags Gemeentearchief heeft in maart 2020 een thuiswerkproject gelanceerd: 'Hagenaars en Hagenezen, bevolkingsregister Den Haag 1913-1939'. De archiefinstelling beoogt via dit project ruim 500.000 gezinskaarten uit het Haagse bevolkingsregister digitaal beschikbaar te kunnen stellen aan het publiek. Van 1913 tot 1939 hield de gemeente haar bevolkingsregister bij op gezinskaarten. Dit was een losbladig systeem waarop per kaart het gezinshoofd en zijn vrouw en kinderen werden genoteerd. Ook werden er zaken als woonadres, beroep, burgerlijke staat en religie op aangetekend. In 1939 zijn de gezinskaarten vervangen door persoonskaarten. Het is een grote klus en daarom roept het archief de hulp van het publiek in. Hierbij wordt gewerkt met crowdsourcing website VeleHanden. Belangstellenden kunnen zich aanmelden via Velehanden.nl. (bron: Historiek.net)

Reactie toevoegen