De Tike

Plaats
Dorp
Smallingerland Tytsjerksteradiel
Fryslân

de_tike_collage.jpg

De Tike, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

De Tike, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

de_tike_dorpswapen_kopie.jpg

T.g.v. het 60-jarig bestaan van De Tike als dorp in 2013, heeft Dorpsbelang een dorpswapen laten ontwerpen. Alle inwoners hebben dit als jubileumpresentje in tegelvorm gekregen.

T.g.v. het 60-jarig bestaan van De Tike als dorp in 2013, heeft Dorpsbelang een dorpswapen laten ontwerpen. Alle inwoners hebben dit als jubileumpresentje in tegelvorm gekregen.

de_tike_brassband_soli_deo_gloria.jpg

Als een klein dorp iets bijzonders presteert hanteert men weleens de slogan "Waar een klein dorp groot in kan zijn". Dat lijkt ons zeker ook op te gaan voor De Tike, waar brassband Soli Deo Gloria al bijna 80 jaar niet onverdienstelijk muzikaal bezig is.

Als een klein dorp iets bijzonders presteert hanteert men weleens de slogan "Waar een klein dorp groot in kan zijn". Dat lijkt ons zeker ook op te gaan voor De Tike, waar brassband Soli Deo Gloria al bijna 80 jaar niet onverdienstelijk muzikaal bezig is.

De Tike. (3).JPG

Bijna in De Tike.

Bijna in De Tike.

De Tike.JPG

Kampeerboerderij in De Tike.

Kampeerboerderij in De Tike.

De Tike. (2).JPG

Erg landelijk daar in De Tike.

Erg landelijk daar in De Tike.

de_tike_oranjetipje_de_leien_doktersheide.jpg

Weblogger Afanja heeft in mei 2016 dit schaarse oranjetipje gespot aan de Doktersheide bij De Leien in De Tike. Op zijn site vind je vele honderden mooie foto's van planten en dieren uit de Friese natuur. Ga maar eens kijken op www.afanja.nl

Weblogger Afanja heeft in mei 2016 dit schaarse oranjetipje gespot aan de Doktersheide bij De Leien in De Tike. Op zijn site vind je vele honderden mooie foto's van planten en dieren uit de Friese natuur. Ga maar eens kijken op www.afanja.nl

de_tike_doktersheide_de_leien_rietzanger_1.jpg

Ook vogels kun je er goed 'spotten'. Zo treft Afanja er in juni 2016 een rietzanger met een zojuist veroverde buit  (een vlinder en een paar vette rupsen) (© www.afanja.nl)

Ook vogels kun je er goed 'spotten'. Zo treft Afanja er in juni 2016 een rietzanger met een zojuist veroverde buit (een vlinder en een paar vette rupsen) (© www.afanja.nl)

de_tike_de_leien_doktersheide_roodoogjuffer.jpg

En ook allerlei libellensoorten kun je er tegenkomen, zoals op deze foto de grote roodoogjuffer.

En ook allerlei libellensoorten kun je er tegenkomen, zoals op deze foto de grote roodoogjuffer.

De Tike

Terug naar boven

Status

- De Tike is een dorp in de provincie Fryslân, in grotendeels gemeente Smallingerland, deels gemeente Tytsjerksteradiel.

- Het kleine Tytsjerksteradielse deel van het dorp De Tike valt voor de postadressen onder het dorp Sumar.

- Veel Friese dorpen hebben een dorpswapen. De Tike had dat tot 2013 nog niet. Omdat de plaats in dat jaar 60 jaar bestond als dorp, heeft Dorpsbelang door de Fryske Rie foar Heraldiek een dorpswapen laten ontwerpen. Alle inwoners hebben dit als presentje in tegelvorm aangeboden gekregen (zie foto).

- Onder het dorp De Tike valt ook de buurtschap Wierren (deels).

Terug naar boven

Naam

Spelling
Zowel in het Nederlands als in het Fries luidt de spelling van deze plaatsnaam De Tike. (1) stelt ten onrechte dat de Nederlandse spelling Tieke zou zijn. De officiële spelling (voor o.a. postcodeboek en gemeentelijke basisregistraties) is de Nederlandse en die luidt - ook - De Tike. Tieke is een verouderde spelling van deze plaats; bij het verlenen van de dorpsstatus aan deze plaats, op 23 oktober 1952, is tegelijkertijd op advies van de Fryske Akademy de naam gewijzigd in De Tike. (bron: Dorpsbelang) Dit is zowel de huidige Nederlandse als Friese spelling. Daarom staat bij dit dorp, in tegenstelling tot bij de andere dorpen in de gemeente Smallingerland, ook maar één naam op de plaatsnaamborden. Omdat er dus ook nog maar één ís.

Inwoners
Een inwoner van dit dorp wordt een Tiekster genoemd (in het Fries: Tykster).

Oudere vermeldingen
1718 Tieke, 1840 Tieke, de Tieke. In de 18e en 19e eeuw komen de respectievelijke Smallingerlandse en Tytsjerksteradielse delen voor onder de benamingen Smallinger Tieke respectievelijk Sumeerder en Suameerder Tieke. De oudste vermelding van de naam vinden we in 1541 als Teeckeveen, een naam die naar een veengebied verwijst. Ook de veldaanduiding uit 1543 wanneer over ´opt´ Teecka wordt gesproken, houdt daarmee verband. Daarmee zal hetzelfde bedoeld zijn als Optecken, een benaming die we in het jaar 1580 vinden.

Naamsverklaring
De kern van de naam wordt gevormd door een woord dat met ´bedekken´ heeft te maken. Oorspronkelijk zal het bedoelde terrein waterig land zijn geweest dat met een zode was bedekt (in Fryslân komt ook deekland, grasland met dezelfde geografische eigenschappen voor).(2)

Terug naar boven

Ligging

- De Tike ligt NW van Drachten en grenst in het Z aan de provincialeweg N31 (Wâldwei). Richting Burgumer Mar loopt de Tiekesloot en waar die de weg Sumar-Eastermar kruist ligt de Tieketille (brug). Het dorp heeft geen echte kern, het is een dorp van lintbebouwingen, met als belangrijkste bebouwingen de hoofdweg Master de Jongwei met in het verlengde de Peinderwei (Opeinderweg), met de zijwegen Susterwei, Leijensreed en Master Iniawei.

- De Tike ligt van oudsher op de scheiding van twee gemeenten, namelijk Smallingerland en Tytjerksteradiel. De grens loopt langs de Susterwei en de Polderdyk. De Susterwei is vernoemd naar de zusters van het vroegere nonnenklooster in Sigerswâld. Deze nonnen liepen hier in de 16e eeuw langs als ze naar de andere kloosters gingen in de omgeving. Deze verbindingsweg liep toen nog dwars door het gebied waar nu de plas De Leijen ligt. Door deze fysieke scheiding moesten de inwoners voor hun telefonische contacten over 2 telefoongidsen beschikken, nl. over nr. 11 'Dokkum, Leeuwarden, Franeker, Harlingen' en nr. 12 'Drachten, Heerenveen, Sneek', voor resp. de noord- en zuidzijde van de Skieding. Sociaal-cultureel gezien betekent deze scheiding evenwel heel weinig. Van oudsher is er altijd sprake geweest - en nog - van één dorpsgemeenschap.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat - de toen nog buurtschap - De Tike in totaal 55 huizen met 277 inwoners, verdeeld in 32/145 (= huizen/inwoners) onder Nijega, 5/32 onder Opeinde (beide gem. Smallingerland) en 18/100 onder Sumar (gem. Tytsjerksteradiel). Tegenwoordig heeft het dorp ca. 160 huizen met ca. 400 inwoners, waarvan ca. 140 huizen met ca. 350 inwoners in de gemeente Smallingerland en ca. 20 huizen met ca. 50 inwoners in de gemeente Tytsjerksteradiel.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
De omgeving van De Tike werd ruim voor het begin van onze jaartelling al bewoond. In de buurt van de huidige Doktersheide heeft de vroegere huisarts uit Opeinde, J. Siebinga, destijds werktuigen gevonden uit de Tardenoisien cultuur (ca. 4500-1850 v.Chr.).

Ontstaan en ontwikkeling huidige nederzetting
De Tike is een streekdorp, ontstaan door veen- en heideontginning. De nederzetting is ontstaan op een keileemrug, bedekt met zand en gelegen tussen twee moerassige laagveengebieden. Aan de oostzijde van de keileemrug liggen het Swartfean en het Witfean en aan de westzijde ligt het ingepolderde gebied De Wierren. Nadat het hoogveen op de keileemrug was gewonnen voor brandstof, raakte dit gebied begroeid met heide. Deze heidevelden zijn met name in het begin van de 20e eeuw grootschalig ontgonnen, waardoor het huidige weidelandschap is ontstaan.

Van buurtschap tot dorp en formele woonplaats
Toen De Tike nog een buurtschap was, viel het grotendeels onder het dorp Nijega, deels onder het dorp Opeinde (beide gemeente Smallingerland) en deels onder het dorp Sumar (gemeente Tytsjerksteradiel). In 1953 heeft de plaats de dorpsstatus verkregen, hoewel het nooit is uitgegroeid tot dorp in de klassieke zin des woords; het heeft nooit een kern en kerk gekregen. De inwoners kerken dan ook nog altijd als voorheen in de omringende dorpen. Voor nadere informatie zie de site van de (PKN) Gereformeerde Kerk en Hervormde Gemeente Nijega, Opeinde en De Tike. Kennelijk heeft de plaats vroeger wel een kerk gehad: volgens Reliwiki heeft de voorganger van het huidige dorpshuis dienst gedaan als Hervormde dan wel Evangelische kerk, en zouden er ook in het huidige dorpshuis nog kerkdiensten worden gehouden.

Men heeft er in de jaren zeventig, bij de totstandkoming van het postcodesysteem, voor gekozen om alleen het Smallingerlandse deel tot woonplaats De Tike te benoemen. Het Tytsjerksteradielse deel ligt namelijk formeel (o.a. voor de postadressen en voor de gemeentelijke basisregistraties) ´in´ Sumar. Men heeft er kennelijk niet voor gekozen om hetzij dat deel ook als De Tike te benoemen, hetzij dat deel middels een grenscorrectie naar de gemeente Smallingerland te laten overgaan en zo het dorp onder 1 gemeente te brengen. Het Tytsjerksteradielse deel van het dorp ligt N van de Susterwei en de Polderdyk. De gemeentegrens loopt daar namelijk midden door die wegen. Gezien de banden van oudsher en de geografische ligging wordt het Tytsjerksteradielse deel in de praktijk echter nog altijd als deel van De Tike beschouwd en niet als deel van Sumar.

Voorzieningen
Zoals reeds hiervoor gemeld heeft het dorp geen kerk. Qua verenigingsleven is er een biljartvereniging, een toneelvereniging, een havenvereniging en, heel bijzonder voor zo'n klein dorp, een brassband. Dankzij dit verenigingsleven en niet te vergeten dorpshuis De Tike huldigen de inwoners de slogan 'De Tike heeft kerk noch kroeg, maar er is altijd vermaak genoeg'. Sportverenigingen heeft het dorp niet. Daarvoor kan men terecht in buurdorp Opeinde. Verder komt er in het dorp nog een 'melkboer' (uit Garyp) met SRV-wagen, en zijn er in het dorp veel kleinschalige bedrijven op uiteenlopend gebied.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van De Tike, kun je terecht bij de volgende instanties, sites en literatuur:

- Historische Kring De Rûnte (opgericht in 2007).

- Pagina over de geschiedenis van De Tike op de lokale dorpssite.

- Rien de Bruin, 'De Tike? Waar ligt dat?', boek verschenen in 1999 ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van Dorpsbelang.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Tike krijgt geen aansluiting op de nieuwe provincialeweg Dokkum-Nijega in aanleg, de zogeheten Centrale As. De Susterwei / Polderdyk gaat straks met een tunnel onder deze weg door. Daarnaast blijft het dorp middels een fietsbrug over de Centrale As verbonden met buurdorp Nijega, wat gewenst is in verband met de sociale contacten tussen deze dorpen, de scholieren van Nijega die deels in De Tike naar school gaan, en voor de kerkgang.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Stelpboerderij Heidekamp (Master Iniawei 11) uit 1935 is het enige officiële (gemeentelijke) monument van het dorp.

- De Tike is voorzien van kleurrijke drempels die het verkeer moeten afremmen. Ze zijn natuurlijk primair functioneel, maar samen vormen ze ook een kunstwerk, in 1995 ontworpen door de Groningse kunstenares Els Gottschal. Bij haar ontwerp heeft zij o.a. gelet op de voorgevels van de oude huurwoningen aan de Master de Jongwei. Inmiddels zijn deze oude woningen verdwenen en vervangen door nieuwbouw. In 2002 is het kunstwerk aangevuld met een dorpspleintje op de kruising van de Master de Jongwei, de Master Iniawei, de Peinderwei en de Singel.

Terug naar boven

Evenementen

- Op Hemelvaartsdag is er de Tykster Kuier: wandeltochten door de fraaie omgeving van het dorp, waarbij je kunt kiezen uit de afstanden 5, 10, 15, 20 en 25 km.

- Iedere 3 jaar (voor het laatst in 2015) is er het Dorpsfeest De Tike (juni). Het feest duurt van donderdagavond tot zondagmorgen. Er wordt gestart met een optocht met praalwagens. Daarvoor is elke buurtvereniging druk bezig met het optuigen van hun praalwagen. Overdag kunt u deelnemen aan allerlei activiteiten op het gebied van sport en spel. En elke avond is er in een feesttent een optreden van een band.

- Bierfest (oktober).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De bebouwing in De Tike wordt gekenmerkt door meerdere groepen woningen. Dat is ontstaan tijdens de winning van het veen en de ontginning van de heide. Hierdoor zijn ook de verbindingspaden ontstaan. Door de ruilverkaveling van eind jaren zestig zijn de verbindingspaden nagenoeg verdwenen of doodlopend geworden. Men tracht het oude beeld weer enigszins terug te krijgen door wandelpaden langs perceelsranden aan te leggen.

- Het dorp ligt in een uniek coulissenlandschap: 'een lustoord' zoals dat in een krantenknipsel uit 1890 is benoemd. Het karakter van dit besloten landschap wordt bepaald door het verleden van vervening, de verspreid gelegen bebouwing, de nabijheid van De Leijen en natuurlijk de elzensingels. Om dit waardevolle landschap zo te houden en verder te verbeteren, is in 2011 het project 'De Tike: Singellân en Doarp yn 't Grien' uitgevoerd. Dit hield in dat inwoners tegen een bescheiden eigen bijdrage hun boomsingels konden opknappen en uitbreiden, en hagen, laan-, fruit- en leibomen konden aanplanten op erven en andere bijzondere plekken in het dorp.

- O van De Tike ligt het meer De Leyen (ook wel De Leijen en De Leien), waar u heerlijk kunt zeilen, surfen en schaatsen. Dit meer is ontstaan rond 1750, toen vanuit Eastermar werd begonnen met het afgraven van het laagveen. Het plan om een eigen haventje met aanlegsteiger en uitkijktoren te realiseren, is inmiddels gerealiseerd. Bij De Leyen bevindt zich een vogelkijkhut.

- U kunt De Tike en omgeving verkennen middels een 'swalkrûte' voor fietsers en een swalkrûte voor wandelaars. De routes zijn verkrijgbaar bij de VVV. Verder is er nog de Leyensigge wandelroute langs het meer De Leyen.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over De Tike.

- Nieuws: - Dorpskrant De Heidehipper (1x per kwartaal) is via de link ook online te lezen.

- Belangenvereniging: - Dorpsbelang De Tike.

- Welkom-boekje: - Met een informatief Welkom-boekje worden nieuwe inwoners van De Tike welkom geheten en vertrouwd gemaakt met het dorp en zijn voorzieningen. Een goed voorbeeld voor andere dorpen die zoiets nog niet hebben!

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Tike (voorheen 'Ora et Labora') is er kennelijk sinds 1936 (gezien dat jaartal in het www-adres).

- Onderwijs: - Sinds 1929 heeft De Tike een basisschool, genaamd De Gielguorde. De school dankt zijn naam aan de tijd dat bijna iedere boerderij een boomgaard had met vruchtbomen. Het fruit dat in de herfst werd verzameld, werd in de gielguorde gebracht. Dit is een uitgespaarde ruimte in het hooivak in de schuur, waarin het fruit veilig bewaard kon worden tegen vorst en bovendien verder kon rijpen.

Na lange tijd in onzekerheid te hebben verkeerd, is in 2017 bekend gemaakt dat de basisschool in ieder geval t/m schooljaar 2020-2021 in functie blijft. Hoe het daarna verder gaat, hangt o.a. af van de ondergrens van 35 leerlingen.

- Muziek: - Brassband Soli Deo Gloria is in 1938 opgericht als fanfare en is sinds 1979 een brassband.

Reactie toevoegen