De Lutte

Plaats
Dorp
Losser
Twente
Overijssel

De Lutte Kei_Welkom_in_De_Lutte [640x480].jpg

De Lutte heet u welkom om haar vele bezienswaardigheden te komen bekijken.

De Lutte heet u welkom om haar vele bezienswaardigheden te komen bekijken.

De Lutte Slogan [640x480].jpg

De Lutte met omgeving is inderdaad schilderachtig mooi met o.a. de vele landgoederen en de ligging aan het riviertje de Dinkel.

De Lutte met omgeving is inderdaad schilderachtig mooi met o.a. de vele landgoederen en de ligging aan het riviertje de Dinkel.

De Lutte Dorpstraat [640x480].jpg

De Lutte, Dorpstraat

De Lutte, Dorpstraat

De Lutte Mariakapel_Middelkaamp [640x480.jpg

De Lutte, Mariakapel Middelkaamp

De Lutte, Mariakapel Middelkaamp

De Lutte Hellehond_Plechelmusstraat [640x480].jpg

De Hellehond is het symbool van De Lutte

De Hellehond is het symbool van De Lutte

de_lutte_monniksbult_beuningerstraat_640.jpg

De Lutte, de Mönniksbult ook wel het Twentse Stonehenge genoemd

De Lutte, de Mönniksbult ook wel het Twentse Stonehenge genoemd

De Lutte Egheria_koetsierswoning [640x480].jpg

De Lutte, Landgoed Egheria, koetsierswoning

De Lutte, Landgoed Egheria, koetsierswoning

De Lutte

Terug naar boven

Status

- De Lutte is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Losser.

- Onder het dorp De Lutte valt ook de buurtschap De Poppe. Ook de voormalige buurtschap Berghuizen, tegenwoordig grotendeels opgegaan in Oldenzaal, viel historisch gezien onder dit dorp (een zeer klein deel van deze buurtschap behoort nog tot de gemeente Losser en valt nog onder het dorp De Lutte).

Terug naar boven

Naam

In het Twents / Nedersaksisch
De Lut.

Oudere vermeldingen
10e eeuw Eluiteri, midden 12e eeuw de Luette, 1297 Lutthe, 1341 Lutte, 1906 De Lutte.

Naamsverklaring
De naam is te verbinden met het Westfaalse lute 'laagte, lage plek'. Vergelijk Lutten.(1)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Tuffellaand (letterlijk ‘aardappelland’).

Bijnaam van de inwoners
Bukke.

Terug naar boven

Ligging

De Lutte ligt N van Losser, O van Oldenzaal en grenst in het O aan Duitsland.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft De Lutte 276 huizen met 1.710 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.500 huizen met ca. 3.700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De eerste vermeldingen van De Lutte (Eluiteri) stammen uit de 10e eeuw. In die tijd en de eeuwen daarna was de buurtschap bekend als pleisterplaats nabij de grens tussen het Landschap Twente en het Graafschap Bentheim.

Luttermarke
Vanaf de 13e eeuw, toen in het Landschap Twente de markebesturen ontstonden, vormde zich de marke Lutte, ook wel Luttermarke genoemd. De marke was de grootste en belangrijkste van Twente. Wenste men tegen uitspraken van andere markerichters in Twente in beroep te gaan, dan was dat mogelijk bij de Luttermarke. Vanwege de uitgestrektheid van de marke was deze opgedeeld in vier delen (heurnes): de Elfterheurne in het westen, de Roorderheurne in het noordoosten, de Molterheurne in het oosten en de Hengelerheurne in het zuidoosten. Elk van deze heurnes had zijn eigen bestuur waarin het gezamenlijke bezit van de marke was geregeld. Overtrad men het markerecht, dan werd door de boerrigter op de zogenaamde ‘sproakste’ recht gesproken.

Het einde van de Luttermarke wordt ingeleid door de inlijving van het Koninkrijk Holland bij het Eerste Franse Keizerrijk van Napoleon Bonaparte. De invoering van de Franse wetgeving leidde ertoe dat de rechterlijke macht en het administratieve bestuur gescheiden werden en dat deze naar Frans model werden ingericht. Het richterambt Oldenzaal, waar de Luttermarke onderdeel van uitmaakte, werd per 26/27 november 1811 gesplitst in de gemeenten Oldenzaal, Weerselo en Losser. Aanvankelijk behoorde de Luttermarke tot de gemeente Oldenzaal, maar na de herwonnen onafhankelijkheid besloot Koning Willem I dat bewoners van het platteland niet bezwaard mochten worden met de hogere kosten van de steden. Voor De Lutte had dit tezamen met de buurtschappen Beuningen en Berghuizen tot gevolg dat zij per 1 juli 1818 onderdeel werden van de gemeente Losser.

Het dorp De Lutte
In de Elfterheurne, één van de vier heurnes van de Luttermarke (zie hierboven), lag destijds de Monnikenhof. Deze hof, die al in de tiende eeuw wordt genoemd behoorde tot de abdij Werden. De boerderijen van deze hof, oorspronkelijk bijna dertig in getal, bevonden zich in het gebied tussen Twekkelo in het zuiden en Gölenkamp in de huidige Niedergrafschaft Bentheim in het noorden.

Tot 1786 was De Lutte een buurtschap, maar door de bouw van een schuurkerk werd de buurtschap in dat jaar ‘verheven’ tot dorp en tien jaar later kreeg men een eigen parochie met Plechelmus als patroonheilige. In 1831 krijgt het dorp zijn eerste kerkgebouw, een waterstaatskerk waarvoor door Koning Willem I gelden beschikbaar werden gesteld. Na 100 jaar gebruik wordt de waterstaatskerk in 1931 afgebroken en vervangen door de huidige Plechelmuskerk, die op dezelfde plaats staat als de oude kerk, maar qua oriëntatie 180 graden gedraaid is.

Het dorp De Lutte groeit tot de Tweede Wereldoorlog slechts langzaam. In 1906 bestaat het dorp slechts uit een handvol huizen langs de Dorpstraat. Pas na de oorlog begint het dorp te groeien en begin jaren vijftig worden de Boerrichterstraat en Pastoor Geerdinksstraat aangelegd, in de jaren zestig gevolgd door de Beatrixstraat en Margrietstraat. In de laatste drie decennia is het dorp langzaamaan uitgebreid in het Luttermolenveld. (© Andreas Bartelink)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van De Lutte, kun je terecht bij de volgende instantie en literatuur:

- Historische Vereniging De Dree Marken.

- De historische vereniging koesterde de wens om de oude markeboeken toegankelijk te maken voor een groter publiek, om zo kennis te kunnen delen over de leefwijze van onze voorouders en over hun werk in en om de boerderijen. Hoe bewerkten ze hun akkers? Hoe leefden ze met hun vee, hoe verdeelden ze bouwhout, brandhout en turf? Welke namen en begrippen werden toen gebruikt? Onder leiding van inspirator Jan olde Kalter is een enthousiaste werkgroep samengesteld die voortvarend aan het werk ging. De auteurs Henk Koop en Harm Smeenge, als wetenschappers met verschillende disciplines, voorzagen het manuscript van oude kaarten en hun gewaardeerde expertise. Met beeldmateriaal en illustraties zijn teksten verluchtigd en verduidelijkt. Het 3-Markenboek (betreffende vroegere marken De Lutte, Berghuizen en Beuningen) is een transcriptie vanuit de historische markeboeken die zich in het archief van het Historisch Centrum Overijssel bevinden. Met deze transcriptie is het nu mogelijk geworden om de  eeuwenoude marke-geschiedschrijving, met al zijn oude begrippen en beschrijvingen, in het begrijpelijk hedendaags Nederlands terug te lezen. Het boek vertelt veel over het leven in de marken, over de juridische regelgeving, de persoonlijke verzoeken, conflicten, vergaderingen en de besluitvorming door toenmalige regels en rechtspraak. Een uniek en boeiend geheel. Het ruim 500 pag. dikke boek is in maart 2017 verschenen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2010 is recreatiepark Luttermolenveld, direct ten oosten van de dorpskern, na een uitspraak van de Raad van State officieel tot woonwijk verklaard. In de toekomst zal het uitgroeien tot een woonwijk met 500 huizen.

- De afgelopen jaren zijn diverse grote projecten gerealiseerd in het kader van de herinrichting van de dorpskern van De Lutte. Het betreft het kunstgrasveld op het sportpark, de verbouw van dorpsboerderij Erve Boerrigter, de revitalisering van het Kerkenbos en de nieuwbouw van de Brede School.

- Sinds 2017 heeft De Lutte een kraanwatertappunt in het centrum, geschonken door drinkwaterbedrijf Vitens, die er aan diverse plaatsen in totaal 100 heeft gegeven t.g.v. haar 10-jarig bestaan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De Lutte heeft 9 rijksmonumenten, (bij Losser staan er nl. enkele beschreven die eigenlijk onder De Lutte vallen, o.a. Bentheimerstraat, Hanhofweg).

- De Lutte heeft 21 gemeentelijke monumenten.

- De RK Plechelmuskerk (Plechelmusstraat 5). De huidige kerk is in 1931 gebouwd op de fundamenten van de oude Waterstaatskerk uit 1831 naar ontwerp van architect C. Hardeman uit Oldenzaal. De lokale geloofsgemeenschap is tegenwoordig onderdeel van de regionale parochie Lumen Christi.

- De Lourdesgrot, ook wel Mariagrot (Plechelmusstraat / Fleerderhoekpad) dateert uit de tijd dat in De Lutte door het Kerkebos op bepaalde hoogtijdagen een processie (o.a. op Sacramentsdag) werd gehouden. Dit bos, dat de gehele westzijde van de kerk en het kerkhof omringt, is ooit door een van de eerste pastoors van het dorp aangekocht met het doel er processies te houden, daar er door de scheiding van kerk en staat een verbod was op het houden van processies op de openbare weg. In het bos werd een processiepad met twee Mariakapellen aangelegd waar tijdens de sacramentprocessies een ‘rustaltaar’ werd ingericht. Op het eindpunt van de processies, direct ten noorden van de kerk t.h.v. het begin van het Fleerderhoekpad, werd in de jaren dertig uit Bentheimer zandsteen een grot opgetrokken naar de originele Lourdesgrot, alwaar volgens overlevering in 1858 Maria achtien keer aan de H. Bernadette verscheen. Nadat het houden van processies in 1970 werd beëindigd, werden de mariakapelletjes in het bos slachtoffer van vandalisme en na verloop van tijd geheel afgebroken. Alleen de Lourdesgrot bleef behouden.

- In De Lutte en omgeving vind je 5 Mariakapellen en een Antoniuskapel: op de splitsing Beuningerstraat / Lossersedijk; aan de Tankenbergweg. Het Mariakapelletje aan de Tankenbergweg is in 1948 opgericht door de bewoners van de Denekamperstraat, ter nagedachtenis aan een aantal gevallenen voor het vaderland in 1940-1945. Het kapelletje ligt net buiten de gemeentegrens van Oldenzaal op grondgebied van de gemeente Losser; Mariakapel Missie v.d. Scheut uit 1964 aan de Kruisseltlaan nabij nr. 3; aan de Hanhofweg; Mariakapel ‘Middelkaamp’ aan de Middelkampweg. Antoniuskapel in de tuin van de pastorie. Verder een kruisbeeld op de hoek van de Beuningerstraat en de Lossersedijk. Homepage over de Lourdesgrot en div. kapellen in De Lutte.

- De Kardoeshond of Hellehond is het symbool van De Lutte. De Kardoeshond of Hellehond stamt uit de Germaanse mythologie en stond bekend als brenger van onheil. Zag men de hellehond, dan zou er binnen afzienbare tijd iemand uit de familie komen te overlijden of getroffen worden door ongeluk. De hellehond ‘Garmt’ werd vooral veel gesignaleerd op de Paasberg en in het Duivendal, die beide gelegen waren in de Elfterheurne ten noordwesten van de huidige dorpskern. Het beeld aan de Plechelmusstraat is rond 1950 vervaardigd door de Hengelose kunstenaar Pieter de Monchy voor zijn jeugdvriend en textielindustrieel Dolf Molkenboer.

- In 2006 is op de flank van de Molthover Es aan de doorgaande weg De Lutte - Beuningen, tegenover Landhuishotel De Bloemenbeek (Beuningerstraat 6) de zogeheten Mönniksbult aangelegd, die ook wel het 'Twentse Stonehenge' wordt genoemd. Het fascinerende monument bestaat uit 7 Bentheimer zandstenen menhirs en 5 Twentse zwerfkeien. Het oogt mysterieus en doet denken aan het beroemde Engelse Stonehenge, vandaar de bijnaam. De menhirs en keien staan op een bepaalde plaats op de cirkel. De schaduw van de bronzen komeetbol wijst daarmee de zonnetijd of plaatselijke tijd aan. In het kruis is een bronzen schijf, met daarin een gat, aangebracht. De zonnestraal die door dit gat valt geeft op de horizontaal liggende granieten plaat de datum aan. De vier punten van het kruis duiden op lucht, water, vuur en aarde; de elementen voor De Bloemenbeek. Het door tijdmeetkundige Bote Holman (1935-2014) ontworpen kunstwerk is grotendeels vervaardigd uit zandsteen uit de groeve van Gildehaus en beeldt de kerstening van Twente in de 8e eeuw na Christus door Keizer Karel de Grote uit. Het monument is geplaatst ter gelegenheid van het 40-jarig jubileum van De Bloemenbeek, en ter ere van de eerste bisschop van Münster, Liudger, die in Twente als de brenger van het Licht wordt gezien, oftewel de kerstening die in Twente in de 8e eeuw heeft plaatsgevonden.

Er is niet zomaar gekozen voor Bentheimer zandsteen als materiaal waar dit monument mee is gemaakt. Vanaf de 12e eeuw leveren de steengroeven in het hier vlakbij gelegen Graafschap Bentheim bouwmateriaal voor kerken, kastelen en watermolens. In de 17e eeuw is ook het Paleis op de Dam in Amsterdam gebouwd van Bentheimer zandsteen. De Bentheimer zandsteen is ruim 130 miljoen jaar oud en eigenlijk versteend strandzand. Het materiaal is heel geschikt als bouwmateriaal en redelijk gemakkelijk te bewerken. Het zit bij Losser ook in de ondergrond als Gildehauser zandsteen. Deze steensoort is hier dus diep onder onze voeten ook de verbinding tussen het graafschap Bentheim en Twente.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Tuffelkeerlkes. - Carnavalsvereniging De Bosduvelkes is de oudste en grootste carnavalsvereniging van De Lutte.

- Bij de Gildehaus Dinkelloop (hardlopen, op een zaterdag in maart) kun je kiezen uit de afstanden 19 en 36 km.

- Internationaal muziekfestival Poas Bloas Festival (1e en 2e Paasdag).

- Bij de wandeltocht Heurnetocht (op een zondag in mei) worden prachtige routes uitgezet door de mooiste stukjes natuur. De routes voeren je langs onbekende paadjes, unieke pauzeplekken en lopen over weilanden, bospaden en boerenerven die normaliter niet toegankelijk zijn. De routes zijn tevens geschikt voor Nordic Walkers en worden geheel bepijld aangegeven. Honden zijn toegestaan mits aangelijnd. Je kunt kiezen uit de afstanden 5 / 10 / 20 / 30 en 40 km. De 5 km route is tevens een aantrekkelijke route voor jonge gezinnen; hier staan de kinderen centraal en zijn er extra pauzeplekken met vertier ingelast.

- Dorpsfeest Hellehondsdagen (gedurende 4 dagen in juli).

Tijdens de Hellehondsdagen is er op de zaterdag de Dorpsloop. Het is een sportieve en een recreatieve loop. De fanatiekelingen kunnen zich meten met (inter)nationale en regionale toplopers. En de recreant gaat de uitdaging met zichzelf aan op het pittige en sfeervolle parcours. Na afloop kun je genieten van het muziekspektakel in het centrum van het dorp. De afstanden zijn 5 en 10 km voor volwassen en 500 m en 2,5 km voor kinderen en jeugd.

- Landgoed Twente Fair (weekend eind oktober), op het Lutterzand, met meer dan 100 exposanten, en het hele weekend door van alles te doen, zoals demonstraties, workshops en straattheater.

- De Snertloop (hardlopen, op een zondag begin december) loopt door het mooie glooiende landschap in de omgeving van De Lutte. Een uitdaging voor zowel de prestatiegerichte als de recreatieve loper. En na afloop met z’n allen gezellig genieten van de heerlijke snert. De afstanden zijn 5,3 en 9,6 km voor volwassenen en 2,4 km voor jeugd t/m 12 jaar. Wees er op tijd want er kunnen 'slechts' 1250 volwassenen deelnemen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Bergwandeling De Lutte (10km). Vanaf het kerkplein loop je via kerkenpaden het dorp uit. Smalle voetpaadjes slingeren door weilanden en akkers. Brede bospaden en bomenlanen brengen je over oude landgoederen met rododendronstruiken, houtwallen en pittoreske beekdalletjes. Dit is het land van fietsers en wandelaars. De aanloop naar de Tankenberg is relaxed. Op de top en bij de Koepel heb je mooie uitzichten over Salland en richting Duitsland. Afwisseling, rust en hoogteverschillen staan borg voor een bijzondere wandeltocht.

- Direct ten zuiden van De Lutte, aan de doorgaande weg naar Losser, bevindt zich het Arboretum Poort-Bulten. Het is in 1910 aangelegd naar opdracht van de Oldenzaalse textielindustrieel Gelderman. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat het enkel een pinetum, een verzameling naaldbomen, zou worden. Al snel zouden ook diverse soorten loofbomen en heesters in de tuin worden ondergebracht, waardoor het uitgroeide tot een arboretum. Tegenwoordig is het park een wandelgebied en een unieke leerschool van de natuur. Ongeveer 2.500 inheemse en uitheemse bomen en heesters, verdeeld over 1.000 verschillende soorten.

- Direct ten westen van De Lutte, ten zuiden van de doorgaande straat naar Oldenzaal, ligt het natuurgebied Elfterheurne. Net als de Molterheurne was de Elfterheurne één van de vier delen van de voormalige Luttermarke. Het gebied bestaat uit een typisch cultuurlandschap en beekdalen waar onder meer de Lutterbeek en Stakenbeek ontspringen.

- Natuur- en recreatiegebied Lutterzand (Beuningerstraat, NO van De Lutte) is voor jong en oud een prima pleisterplaats voor een dagje uit en genieten van de natuur. Het gebied is het gehele jaar toegankelijk waar u vrij kunt wandelen en fietsen op de daarvoor aangegeven paden. Je hond mag eventueel ook mee, mits die is aangelijnd. De Dinkel vormt hier de grillige grens tussen lager gelegen stroomdalgraslanden en een uitgestrekt, hoger gelegen stuifzandgebied. De steile Dinkeloevers bieden hier een bron van informatie over de geschiedenis van het Dinkeldal vanaf de laatste IJstijd. Het Lutterzand is nu een afwisselend landschap met grillige vliegdennen, grote dennenbomen van verschillende leeftijden, jeneverbesstruwelen en heideveldjes. Karakteristieke vogels zijn onder andere de buizerd, zwarte en bonte specht, staartmees, boomleeuwerik, nachtzwaluw, oeverzwaluw, de ijsvogel en de aalscholver.

- Op de flanken van de Tankenberg en Paasberg, NW van de dorpskern van De Lutte, ligt landgoed Egheria. Het landgoed dankt zijn naam aan de vier zonen van textielindustrieel Hendrik Ten Cate. De eerste letters van hun voornamen (Egbert, Hendrik, Richard en Arnold) maken tezamen de naam van het landgoed waarop de familie in 1908 een landhuis liet bouwen. Direct ten noorden van het landhuis ligt de top van de Tankenberg, met 85 meter boven NAP het hoogste punt van Overijssel. Ongeveer een kilometer noordoostelijk van de Tankenberg ligt de Paasberg. Net als de Tankenberg is zij onderdeel van het in het Saalien-tijdperk ontstane stuwwallencomplex van Oldenzaal. Op de oostelijke flank bevindt zich het erve Duivendal, dat in 1903 in opdracht van de Enschedese textielindustrieel Ter Kuile werd gebouwd. Vanaf de top van de Paasberg, die na een kleine beklimming vanaf de Paasbergweg bereikbaar is, heb je een mooi uitzicht over onder meer Beuningen en Denekamp.

- Westelijk van de dorpskern van De Lutte, aan het einde van het kerkpad naar Oldenzaal, ligt landgoed De Wilmersberg. Net als de andere heuveltoppen ten noordoosten van Oldenzaal was ook De Wilmersberg in trek bij de Twentse textielindustriëlen. In 1913 kocht de familie Blijdenstein de gronden om er een buitenplaats aan te leggen.

- Landgoed Boerskotten.

- Landgoed Duivelshof.

- Natuurgebied Molterheurne.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over De Lutte (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over De Lutte.

- Nieuws: - Actualiteiten uit De Lutte op Twitter. - Dorpsblad 't Luutke (verschijnt 1x per 3 weken) is via de link ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Belangenvereniging: - Dorpsbelangen De Lutte.

- Dorpshuis: - Dorpshoes Erve Boerrigter.

- Onderwijs en kinderopvang: - Het pand van de St. Plechelmusschool biedt ook onderdak aan Kinderopvang De Kijkdoos.

- Jeugd: - Vind je het leuk om te spelen met leeftijdsgenootjes, ben je creatief, houd je ervan om buiten te zijn, dan is Jong Nederland De Lutte zeker wat voor jou. Elke week zijn er in en rond de blokhut groepsavonden, die worden georganiseerd door een vaste leidingsgroep van ongeveer 30 personen.

- Muziek: - De Sint Plechelmus Harmonie is opgericht in 1902.

- Sport: - RKSV De Lutte (handbal en voetbal). - Volleybalvereniging Lutheria. - Loopgroep De Lutte heeft ca. 140 leden en heeft twee disciplines; een hardloopgroep en een sportieve wandelgroep. - Wielerclub De Lutte.

- Overige verenigingen: - MAC De Lutte is een vereniging die allerlei activiteiten organiseert voor en door motorrijders, zoals toertochten, toerweekenden, jaarfeest, karten of quad rijden, proatoamden, klootschieten en info-avonden.

- Zorg: - Zorggroep Manna heeft recentelijk in het buitengebied van De Lutte, op Erve 't Hengelman, een kleinschalig 'verpleeghuis op de boer' gerealiseerd. Mensen die op het platteland geboren en getogen zijn kunnen daar de laatste jaren van hun leven in een vertrouwde omgeving doorbrengen. Volgens Manna is het een van de eerste projecten met 24-uurs verpleeghuiszorg in een buitengebied. De voorziening biedt onderdak aan maximaal 44 cliënten: dementerenden, jonge mensen met een verstandelijke beperking of mensen met ziektes als parkinson, MS of reuma.

- Sage: - Sage over de Dodenweg bij De Lutte.

Reacties

(2)

De link naar het Twentse Stonehenge (op het hek ervoor staat overigens 'Mönniksbult') is gewijzigd in http://www.bloemenbeek.nl/cultuur-natuur/twentse-stonehenge/
Op de webpagina van De Lutte (net boven 'Jaarlijkse evenementen' staat nog de niet langer werkende link.
Overigens is lijkt dit de enige plek op het internet waar dit verhaal te vinden is; hulde!

Dank voor uw reactie en voor uw compliment. We melden ook dat het object officieel kennelijk Mönniksbult heet en 'ook wel het Twentse Stonehenge wordt genoemd', vanwege de associatie met dat beroemde Engelse monument. Dank voor uw doorgave van het veranderde www-adres. We hebben het aangepast. Zoals we op https://www.plaatsengids.nl/over-ons#foutloos-links melden, doen wij ons best om met onze 3 redacteuren de tienduizenden links op onze site zo goed mogelijk up to date te houden, maar we kunnen niet voortdurend overal bovenop zitten met onze beperkte menskracht, dus doorgave van correctie van een link waarderen wij zeer.

Reactie toevoegen