De Bisselt

Plaats
Buurtschap
Mook en Middelaar
Noord-Limburg
Limburg

de_bisselt_huis_en_fam._hendriks_1940.jpg

Gelukkig interviewen steeds meer kernen hun oudere inwoners over vroeger, opdat dat voor het nageslacht kan worden vastgelegd. Lees bijv. het mooie verhaal van Mientje van Doornik-Hendriks (1928), wier ouders vroeger limonade en Kwatta aan huis verkochten

Gelukkig interviewen steeds meer kernen hun oudere inwoners over vroeger, opdat dat voor het nageslacht kan worden vastgelegd. Lees bijv. het mooie verhaal van Mientje van Doornik-Hendriks (1928), wier ouders vroeger limonade en Kwatta aan huis verkochten

de_bisselt_kapelletje_t-m_okt_2014.jpg

De Bisselt, het eenvoudige nisje met Mariabeeldje zoals dat van 1954 tot 2014 aan de Bisseltsebaan heeft gestaan. In 2014 is dit vervangen door de nieuw gebouwde Boskapel De Biesselt.

De Bisselt, het eenvoudige nisje met Mariabeeldje zoals dat van 1954 tot 2014 aan de Bisseltsebaan heeft gestaan. In 2014 is dit vervangen door de nieuw gebouwde Boskapel De Biesselt.

de_bisselt_boskapel_de_biesselt_kopie.jpg

De Bisselt, de in 2014 nieuw gebouwde Boskapel De Biesselt.

De Bisselt, de in 2014 nieuw gebouwde Boskapel De Biesselt.

de_bisselt_kinderwandeltocht_kopie.jpg

Heb je kinderen van 5 tot 10 jaar? Voor hen heeft Herberg Restaurant 't Zwaantje in Bisselt 'De avontuurlijke wandelroute van Dirk Das' gemaakt. Met spelletjes en vragen voor onderweg. Zie verder het hoofdstuk Landschap etc.

Heb je kinderen van 5 tot 10 jaar? Voor hen heeft Herberg Restaurant 't Zwaantje in Bisselt 'De avontuurlijke wandelroute van Dirk Das' gemaakt. Met spelletjes en vragen voor onderweg. Zie verder het hoofdstuk Landschap etc.

De Bisselt

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je bungalow op Center Parcs Het Heijderbos.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving De Bisselt.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving De Bisselt.

Terug naar boven

Literatuur

- Bestaande boeken over De Bisselt zijn: 'Toen was den tied moi...' (Piet Meussens) en 't Zwaantje en de Biesselt, een herberg en een buurtschap op de Mookerheide'. Beide boeken zijn te koop bij 't Zwaantje.

- Wijkraad De Bisselt werkt anno 2015 aan de voorbereiding voor een boek met verhalen van inwoners over hun buurtschap.

Terug naar boven

Status

- De Bisselt is een buurtschap in de provincie Limburg, gemeente Mook en Middelaar.

- De buurtschap De Bisselt valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Mook.

- De buurtschap De Bisselt heeft geen plaatsnaamborden, maar gezien de enquete van Wijkraad Bisselt uit 2013 zijn daar wel plannen voor (overigens gaat onze voorkeur ook uit naar bord A: buurtschapsnaam bovenaan met tussen haakjes het dorp waaronder de buurtschap valt, er onder). Overigens kunnen witte plaatsnaamborden probleemloos worden geplaatst, omdat dat juridisch en verkeerskundig gezien geen impact heeft. Wenst men ook nog een 30- of 50 km-zone, waar veel inwoners voorstander van zijn, dan heeft dat meer voeten in de aarde, want dat vergt de instelling van een 'bebouwde kom' (met blauwe plaatsnaamborden), die er momenteel dus niet is. Buiten een bebouwde kom kan men alleen een 60 km-zone instellen, waar op de Groesbeekseweg sprake van is. Daarbuiten is het momenteel volgens een verkeersdeskundige - zie verslag Wijkraad De Bisselt jaarvergadering 2013 - 80 km. Nog afgezien van het feit dat je op die smalle zijweggetjes o.i. helemaal geen 80 kúnt rijden, dan wel moet willen rijden, is het volgens ons daar ook 60 km, omdat aan het begin van de zijwegen geen borden 'einde 60 km-zone' staan.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
De Bieselt (volgens Veldeke). De vrienden van de Boskapel - zie verder bij Bezienswaardigheden - spellen het met dubbel s, want die hebben de 'Stichting Cultuur-Historisch en Natuurlijk Erfgoed de Biesselt' opgericht). En ook het schuttersgilde - zie Links) spelt het met dubbel s, maar dan weer zonder lidwoord...

Spelling
Op de topografische kaarten staat de buurtschap als Bisselt, lokaal spreekt men van De Bisselt (op zich begrijpelijk, omdat men bij buurtschappen vaak niet zegt dat men 'in X' (X = plaatsnaam) - zoals bij dorpen en steden doorgaans het geval is - maar 'op de X' woont. Maar strikt genomen hoort het voorzetsel dan op zich niet bij de plaatsnaam). Dat blijkt ook de voorkeur van de meerderheid van de geënqueteerden uit de hierboven genoemde enquete. En inmiddels spreekt ook de gemeente van De Bisselt, getuige het actuele Bestemmingsplan (zie hieronder bij Recente ontwiikkelingen). Vandaar dat wij ons op deze pagina ook conformeren aan deze tegenwoordig kennelijke voorkeursspelling.

Oudere vermeldingen
Op een kaart uit 1570 worden de - nog altijd bestaande - poel en leemkuil genaamd Biessael vermeld. Op een kaart uit ca. 1800 is sprake van de 'Biesveldsche Molen'. 1835 Bissels, 1840 Bisselt, 1842 Biesselt, 1867 Bisselt.

Naamsverklaring
- Mogelijk ontstaan uit biesveld 'met bies begroeid veld'.(1)

- (2) stelt op grond van de oudste vermelding van de leemkuil: "Sael = woonplek; dus letterlijk: woonplek, omgeven door biezen."

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap De Bisselt ligt NO van Mook, als verspreide bebouwing op de bosrijke Mookerheide, in de 'oksel' van de Groesbeekseweg met de O daarvan lopende Bisseltsebaan. In het N en O grenst de buurtschap aan het buitengebied van het Gelderse Groesbeek (de grens loopt door de Bisseltsebaan en de in het Z verlengde daarvan lopende Zevendalseweg). Kaart van het grondgebied van De Bisselt.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat buurtschap De Bisselt 8 huizen met 31 inwoners. In 1940 staan er 13 woningen. Tegenwoordig omvat de buurtschap ca. 130 huizen met ca. 250 inwoners. Een deel van deze panden betreft oorspronkelijk recreatiewoningen, die echter wel legaal permanent bewoond - mogen - worden. - In 2012 is dat nog eens door de Raad van State bekrachtigd. Voor de ruimtelijke ordening blijven het deels wel recreatiewoningen, als 'bestemming'. In / n.a.v. het Bestemmingsplan De Bisselt (zie verder bij Recente ontwikkelingen) is/wordt dat nader uitgewerkt. - Buurtgegevens De Bisselt.

Terug naar boven

Geschiedenis

Stad op De Bisselt? Toch maar niet...
In vroeger eeuwen dacht men heel anders over natuur en natuurbescherming. In de 18e en 19e eeuw worden verschillende kleinere en grotere plannen ontwikkeld voor de ontginning van heidegebieden. Men vindt het maar niets dat deze 'woeste' gronden 'nutteloos' niks liggen te doen en ontgint ze liever tot nuttige landbouwgronden en om er nederzettingen te stichten. De Bisselt is een voorbeeld van zo'n 'kolonie' waarbij bovendien het particulier initiatief een grote rol heeft gespeeld.

Het grootste deel van de stuwwal bij Mook is te droog voor gebruik als bouw- of weiland. Maar bovenop de stuwwal ligt een relatief vlak en vochtig gebied dat wel mogelijkheden voor landbouw biedt. In 1771 zijn er plannen om hier 30 boerenfamilies uit 's-Hertogenbosch te vestigen. Dat gaat niet door. Later in dat jaar komt Anton Peter Witzen, tolontvanger te Helmond, met het idee om tussen Goch en Gennep een 'stad' te bouwen voor 500, later terug gebracht tot 200 "Hollandse emigrantengezinnen". Het destijds Pruisische bestuur vindt dit een goed plan wijst ca. 255 ha op de Mookerheide aan als geschikt gebied, tegen de grens met Groesbeek, op de top van de stuwwal. Zo blijft de helling van de stuwwal en daarmee de heide toegankelijk voor bewoners van Mook en Middelaar om vee te laten grazen en plaggen te steken.

In 1773 en 1774 wordt de grond uitgemeten. Percelen met wallen, greppels en wegen worden uitgezet. De Heer van Mook krijgt een deel als schadeloosstelling. Maar plotseling verdwijnt initiatiefnemer Witzen, met achterlating van schulden. De autoriteit in Kleef besluit daarop de grond te verkopen en te verdelen in 30 percelen van ca. 8,5 ha. Kopers verplichten zich de grond binnen 2 jaar in cultuur te brengen (waaronder ook bebossing wordt verstaan) en mag er een of meer huizen op zetten.

In 1774 begint rentmeester Motmans met de voorbereiding voor de bouw van 10 huizen en een molen. Schepen Hendrik Verhoeven bouwt er 6 hoven, ommuurde percelen met binnen de muur een aantal bouwsels met stenen wanden. Ook komt op de Bisselt een brandewijnstokerij. Kort daarna stagneert de ontwikkeling van de 'kolonie'. Wel neemt de oppervlakte bos verder toe. Maar bouwland of huizen komen er niet meer bij. De molen van de Bisselt is in 1830 verkocht en afgebroken. (bron: Landschappen van Maas en Peel. Kenmerken en waarden van het cultuurlandschap van Noord- en Midden-Limburg)

20e eeuw
Dat het gebied van De Bisselt zo bosrijk is, is nog maar betrekkelijk korte tijd het geval. Vóór de Tweede Wereldoorlog zag het er hier nog heel anders uit. Inwoonster Mientje van Doornik-Hendriks (1928) vertelt daarover uit haar kindertijd op De Bisselt: "De Mookerhei was mijn prairie. Toen waren er aan de zuidkant van de Groesbeekseweg nog geen bossen, maar een open akkerlandschap vol met bloemen, hagedissen en vogels. In de bossen aan de noordkant van de weg zochten we dennenappels voor in de kachel. Ons huis verstrekte limonade en Kwatta aan de werkers van de steenfabriek in de buurt."

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het actuele Bestemmingsplan De Bisselt is in 2012 definitief vastgesteld.

- De Bisselt wil zelf stroom opwekken en opslaan, en uiteindelijk een zelfvoorzienende energiecoöperatie opzetten. Ad Huijsmans, lid van de Wijkraad, werkt anno 2016 aan een plan waarin de huishoudens in De Bisselt met zonnepanelen genoeg stroom opwekken om niet afhankelijk te zijn van het net. Waarschijnlijk moet er ook een veld vol zonnepanelen komen, en een opslagpunt om stroom op te slaan. Hij verwacht dat er na zomer 2016 een concreet plan ligt.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Waterput nabij 't Zwaantje op de grens van de provincies Limburg en Gelderland. De eerste plannen voor het graven van de waterput dateren al vanaf 1887. Na jaren van overleg is de waterput (de Alde Put) in 1913 gebouwd in opdracht van het gemeentebestuur van Mook en Middelaar. Een deel van de bouwkosten is gedragen door de inwoners van de Bisselt, Mook en Groesbeek. Tot 1945 is dit de enige drinkwatervoorziening voor de bewoners van de Bisselt. De 57 meter diepe waterput is niet meer in gebruik. Voor nadere informatie en foto's zie de site Schumulder.nl.

- In 1954 heeft de toenmalige bisschop van Roermond, Mgr. Lemmens, de buurtschap Bisselt bezocht. De bisschop wilde nl. alle parochies van zijn bisdom bezoeken, en Bisselt had dan wel geen kerk, maar de inwoners droomden wel van hun ideaal van een eigen kerk, en toen de bisschop daarvan hoorde, heeft hij de buurtschap tóch bezocht. Na het bezoek van de bisschop werd op die plek een eenvoudige nis met Mariabeeldje geplaatst. In oktober 2014 is deze vervangen door de dankzij veel zelfwerkzaamheid en vele sponsors - deels met materiaal en arbeid - gebouwde Boskapel De Biesselt. De kapel staat aan het O deel van de Bisseltsebaan, O van de Groesbeekseweg dus, aan de N kant van de weg, dus nét op grondgebied van Groesbeek (de provincie- en gemeentegrens loopt hier door het midden van de weg).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Hij woont in het bos, in de buurt van Herberg Restaurant 't Zwaantje: Dirk Das. Zijn grote hobby? Rondstruinen door het bos en kinderen laten zien hoe leuk dat is. Dirk heeft zijn eigen avontuurlijke wandelroute. Te vinden in het bos bij 't Zwaantje (Groesbeekseweg 106). De routekaart van De avontuurlijke wandeltocht van Dirk Das is tegen een kleine vergoeding verkrijgbaar in de herberg en heeft een lengte van ongeveer 2,5 kilometer. Inderdaad: goed te doen voor korte beentjes, want daar is het Dirk Das om begonnen. Kinderen kunnen de routekaart zelf lezen en krijgen opdrachten, spelletjes en verhaaltjes voor onderweg. Bovendien laat de route verschillende gezichten van het bos zien. Het Dirk Das pad is bedoeld voor (ouders met hun) kinderen van 5 tot 10 jaar.

- Aan het W deel van de Bisseltsebaan, W van de Groesbeekseweg dus, liggen 2 piepkleine maar cultuurhistorisch gezien wel heel bijzondere landschappelijke monumentjes, nl. een poel en een leemkuil, gezamenlijk genaamd De Biessael. De poel ligt aan de Z kant, op grondgebied van Limburg / Mook / Natuurmonumenten, de leemkuil ligt aan de N kant, op grondgebied van Gelderland / Groesbeek / Staatsbosbeheer.

Er is weinig bekend over het ontstaan van de poel en de kuil. Mogelijk hebben ze ooit samen één geheel gevormd als een leemgroeve, die in de Romeinse tijd ontstaan zou kunnen zijn. De leem die er gewonnen werd zal door de lokale bevolking gebruikt zijn voor het bakken van aardewerk, stenen en dakpannen - misschien ook voor de bouw van de Romeinse villa in Plasmolen, wie zal het zeggen. Ook zal de leem wellicht gebruikt zijn voor het opknappen van wegen in de omgeving.

Toen de groeve buiten gebruik raakte is ter plaatse door weersinvloeden een poel ontstaan, die als drinkplaats voor het vee van Mookse en Groesbeekse boeren gebruikt kon worden. Bij de gemeenschappelijke graslanden en heidegronden - op een hoogte van wel 70 meter boven NAP - moet zo’n poel een kostbare voorziening voor de boeren zijn geweest. Op grond van oude kaarten vermoedt men dat De Biessael door een verlegging van de Biesseltsebaan in tweeën is gedeeld, om zo conflicten tussen de Mookse en Groesbeekse boeren over het gemeenschappelijk gebruik als drinkpoel te beslechten. In 2013 is De Biessael heringericht. De poel is opgeschoond en uitgediept, en de kuil is ontdaan van woekerend groen en overhellende bomen. Zie verder het Herinrichtingsplan De Biessael.

- Wandelroute Rondje Biessael komt langs de hiervoor beschreven poel en leemkuil.

- In een bosperceel op de stuwwal bij De Bisselt heeft de stichting IKL in 2013 twee grafheuvels uit de Vroege IJzertijd hersteld. De grafheuvels hebben een diameter van 11 tot 14 meter. Ter verhoging van de ecologische waarden is het 1,8 hectare grote terrein vrijgemaakt van alle exoten zoals de Amerikaanse eik, Amerikaanse vogelkers, acacia en Noorse esdoorn. Een beschadigde, deels vergraven grafheuvel is hersteld door het aanbrengen van zand. Naast het behoud van de in de bodem aanwezige archeologische waarden, neemt de zicht- en beleefbaarheid van deze markante resten uit het dodenlandschap enorm toe. Door het omzagen en wegnemen van de directe bedreigingen en het herstel van de heuvels zijn de meer dan 2500 jaar relicten van deze oude begraafplaats weer afleesbaar in het terrein. Door het gebied loopt een wandelpad.

Terug naar boven

Links

- Statistisch (bijv. voor het CBS) zal De Bisselt allicht een 'wijk' van Mook zijn, maar geografisch gezien is Bisselt toch echt een buurtschap, omdat het immers buiten de bebouwde kom (van het dorp Mook) ligt, en een wijk geografisch gezien een onderdeel van de bebouwde kom van een dorp of stad is. In dat licht bezien is de naam van Wijkraad De Bisselt wat curieus.

- Schuttersgilde St. Antonius Abt is de oudste vereniging van Mook en is nog altijd springlevend. "Het schuttersgilde is heropgericht in 1649. Dit is terug te vinden in het in die tijd geschreven 'Memoryboeck' wat sinds een aantal jaren in het bezit van het gilde is. Dit betekent ook dat het schuttersgilde in Mook al voor dat jaartal actief moet zijn geweest. Vermoedelijk is het Mookse gilde al ontstaan rond 1450, nadat in Kleef (Duitsland) de St. Antonius broederschap werd opgericht. Over deze periode is helaas niets bekend Het gilde had in die tijd al een verbintenis met de katholieke kerk. Vermoedelijk is dit stuk historie door oorlogen of bijvoorbeeld brand  en natuurgeweld verloren gegaan. Van de heroprichting getuigen een tiental artikelen in het bovengenoemde boek. Hierin staat onder andere dat ook vrouwen worden toegelaten, wat voor die tijd al uniek was. Eveneens uniek in die tijd was dat het het gilde open stond voor iedereen. In 1650 is bijvoorbeeld ene Willem Jansen van Wassenburg lid geworden en hij was geen katholiek maar gereformeerde religie. Ook wordt er geen onderscheid gemaakt in arme of rijke afkomst. Molenaar of landheer, iedereen staat binnen het gilde op gelijke voet", aldus de site van het schuttersgilde. De vereniging is gevestigd aan de Groesbeekseweg in buurtschap De Bisselt.

Reactie toevoegen