Reeuwijk

Voormalige gemeente
Bodegraven-Reeuwijk
Groene Hart
Zuid-Holland

gemeente_reeuwijk_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Het nogal grillige grensverloop van de gemeente Reeuwijk, vlak voor de annexatie van de gemeente Sluipwijk in 1870

Het nogal grillige grensverloop van de gemeente Reeuwijk, vlak voor de annexatie van de gemeente Sluipwijk in 1870

Reeuwijk

Terug naar boven

Status

- Reeuwijk is een voormalige gemeente in de provincie Zuid-Holland, in de streek Groene Hart, thans deel uitmakend van de gemeente Bodegraven-Reeuwijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2010.

- Per 1-4-1817 is Stein afgesplitst van de gemeente Reeuwijk (nadat Stein eerst in 1812 aan die gemeente was toegevoegd). Eveneens per 1-4-1817 is Vrijhoef en Kalverbroek van de gemeente afgesplitst. In 1827 is die gemeente opgegaan in de gemeente Stein.

- De gemeente is per 1-9-1855 vergroot met de gemeente Middelburg (nadat die eerst in 1812 was toegevoegd aan de gemeente Boskoop en per 1-4-1817 weer was afgesplitst van Boskoop), per 1-7-1870 met de gemeenten Sluipwijk en Stein, per 1-2-1964 met een deel van de gemeente Hekendorp (zijnde de buurtschap Oukoop) en in 1989 met een deel van de gemeente Driebruggen (zijnde de dorpen Driebruggen en Waarder, de buurtschap Langeweide en een deel van de buurtschap Hogebrug). Verder heeft in de loop der jaren nog een reeks kleinere grenscorrecties met omliggende gemeenten plaatsgevonden. - Beknopte geschiedenis gemeente Reeuwijk.

- De gemeente omvatte - na de hierboven beschreven herindelingen en grenscorrecties - de dorpen Driebruggen, Reeuwijk-Brug, Reeuwijk-Dorp, Sluipwijk en Waarder, en de buurtschappen Abessinië, Hogebrug, Lange Weide, Middelburg (deels), Oud-Reeuwijk, Oukoop, Platteweg (vanaf 1991 grotendeels), Randenburg, Tempel en Twaalfmorgen. Op sommige kaarten wordt ook de bebouwing aan de Oudeweg als gelijknamige buurtschap vermeld. Wij hebben echter zowel in oude als recente bronnen tot op heden niets kunnen vinden wat erop duidt dat de panden aan deze weg een identiteit als buurtschap hebben (gehad). In bijvoorbeeld (1) wordt er niets over vermeld.

- De gemeente van vóór de herindeling van 1989 kende maar 1 postcode (2811) en dat grondgebied is daarom ook maar 1 formele postcodeboek- en BAG-woonplaatsnaam; Reeuwijk. Die gemeente heeft destijds - in de jaren zeventig - dus verzuimd om eigen postcodes en postale plaatsnamen aan te vragen voor de 3 dorpen in de toenmalige gemeente, zijnde Reeuwijk-Brug, -Dorp en Sluipwijk. In de praktijk (zowel zoals men dat gevoelsmatig ter plekke ervaart, als qua plaatsnaamborden) bestaat de 'woonplaats' Reeuwijk dus helemaal niet, maar omvat deze in de cutuurhistorische, geografische en maatschappelijke werkelijkheid de hiervoor genoemde 3 dorpen.

- Wapen van de voormalige gemeente Reeuwijk.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Reewijk, 1280-1287 Rewike, 1333 Rewic, 1509 Reedwijck.

Naamsverklaring
Betekent wijk 'nederzetting, vaak met speciale functie' (vergelijk Wijk aan Zee) bij het Middelnederlandse ree 'grenssloot of greppel' (namelijk de reewal die oudtijds de grens vormde met de heerlijkheid Middelburg).(2)

Terug naar boven

Ligging

Het grondgebied van de voormalige gemeente Reeuwijk wordt globaal begrensd door de omliggende plaatsen (met de klok mee) Woerden, Hekendorp, Haastrecht, Gouda, Waddinxveen, Boskoop, Zwammerdam en Bodegraven.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente 143 huizen met 1.032 inwoners, verdeeld in dorp Reeuwijk (= het huidige -Dorp) met buurtschap Tempel 11/78 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Randenburg 30/224, Oud-Reeuwijk 18/126, Reeuwijk-Brug 60/436 en Vogelzang en 's-Gravenbroek samen 24/168. Kort voor haar opheffing per 1-1-2011 heeft de gemeente ca. 5.000 huizen met ca. 13.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
Deze plaats wordt voor het eerst vermeld in 1248 - relatief laat, want andere kernen in het gebied waren al eerder ontstaan - als een landmeter van de graaf van Holland de grens vastlegt tussen de gebieden Middelburg en Voshol. Het oude dorp Reeuwijk is een van de vele middeleeuwse ontginningen in het oosten van Holland. Al vrij snel, in de 17e eeuw, verplaatste de administratieve kern van het dorp zich naar het gebied langs de Breevaart naar Gouda, waar de kern Reeuwijk-Brug ontstond; de kerken bleven echter in -Dorp.

Turfwinning > Reeuwijkse Plassen
"De Romeinen brachten in het begin van onze jaartelling veel vernieuwingen en kennis naar ons land, ook met betrekking tot turf. Maar in de vroege middeleeuwen gebruikte men hoofdzakelijk hout als brandstof. Men kookte op hout en verwarmde zich door hout te stoken. In de Gouden Eeuw ging het Holland economisch voor de wind. De steden groeiden en de bedrijvigheid nam toe. Dat vroeg veel bouw- en brandstoffen. De houtvoorraad van Holland (= houtland) raakte op, maar een energiecrisis maakt vindingrijk. De uitgebreide veengebieden van Holland gingen turf leveren, wat een prima brandstof was. Pas vanaf 1675 gingen turfmakers ook op grondgebied van Reeuwijk op grote schaal aan de slag. In de 18e eeuw bereikte de vervening rond Sluipwijk haar hoogtepunt. Honderden baggermannen, veenmeiden en andere seizoenarbeiders deden hier hun zware werk. De turfschippers vervoerden uiteindelijk vele miljoenen turven naar Gouda en andere Hollandse steden. Daar werden ze gebruikt als energiebron voor de bierbrouwerijen, blekerijen en pijpenfabrieken. Door al dat zwoegen zijn uiteindelijk 13 Reeuwijkse Plassen ontstaan." (bron: Streekmuseum)

Streekmuseum
Het ontstaan van de Reeuwijkse plassen door turfwinning, met name rond het oude dorpje Sluipwijk, is de ruggengraat van de vaste collectie van Streekmuseum Reeuwijk. Door het ontstaan van de plassen ontwikkelde zich de visserij en de jacht op en aan het water, met botenbouw als neveneffect. In het veenweidegebied rond de plassen bleef de veeteelt bestaan, grotendeels rundveehouderij met daarbij de bereiding van boerenboter en de bekende Goudse boerenkaas. Dit alles zie je eveneens terug in de vaste collectie. Naast het leven op en aan de plassen geeft het museum een uitgebreid beeld van het dagelijks leven op het platteland in 'Grootmoeders tijd', ongeveer het eerste kwart van de 20e eeuw. Ook het museumgebouw zelf, een boerderij uit 1907, is in feite onderdeel van de collectie.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Reeuwijk heeft 12 gemeentelijke monumenten.

- Gevelstenen in Reeuwijk.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Hoogheemraadschap Rijnland heeft in 2015 natuurvriendelijke oevers in de Reeuwijkse Plassen aangelegd en gerenoveerd.

- Fietsroutes, wandelroutes en kanoroutes door de kernen van de voormalige gemeente Reeuwijk.

- In de Reeuwijkse Hout vind je Infocentrum De Hartloper, gezien de ligging aan een knooppunt van fiets-, wandel- en vaarroutes een ideaal startpunt voor je tochten door het Groene Hart.

- Broekvelden, Vettenbroek en Polder Stein vormen samen met de Reeuwijkse Plassen een fraai gebied met hoge landschappelijke en cultuurhistorische waarden. Het heeft een grote biodiversiteit en is in trek bij recreanten. De natuur is er bijzonder, vooral vanwege de vele overwinterende watervogels: smient, slobeend, krakeend en kleine zwaan. Om deze bijzondere natuur te beschermen heeft de Provincie Zuid-Holland samen met diverse overheden en maatschappelijke partijen een beheerplan opgesteld. In Beheerplan Broekvelden, Vettenbroek en Polder Stein 2018-2023 (de opvolger van het vorige plan uit 2012) staat onder andere welke activiteiten er in en rond het gebied mogen plaatsvinden.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van de kernen in de voormalige gemeente Reeuwijk.

- Oude foto's en ansichtkaarten van de kernen in deze voormalige gemeente op de site van Wim Hoogerdijk.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Reeuwijk (online te bestellen).

Reacties

(2)

Hallo Frank,
Ik mis bij de buurtschappen Oudeweg
Je noemt het wel in je eerste boek, maar hier zie ik niets er van terug. Hoe zit dat nu? Op topografische kaarten wordt het nog wel genoemd

Dag Hans,
Ik heb even wat desk research gedaan en kan niets vinden dat duidt op een vroeger of recent bestaan van de panden aan de Oudeweg als buurtschap. Oude volkstellingen vermelden het niet, Van der Aa vermeldt het niet, niets inhoudelijks van te vinden. Geen persoon of instelling die zegt dat ie daar woont of gevestigd is (geweest). Dus er valt niets over te melden. Dat heb ik hierboven bij Status dan maar vermeld, zodat men dat in ieder geval weet. Mocht ik er ooit nog een verhaal over opduiken, dan zal ik dat alsnog opnemen. Een 'nee, tenzij'-gevalletje dus.

Reactie toevoegen