Chaam

Plaats
Dorp
Alphen-Chaam
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

Chaam De Oude School voorm. prot. school met de bijbel Bredaseweg 59 [640x480].jpg

Chaam, De Oude School (Bredaseweg 59) is een voormalige protestantse School met de Bijbel.

Chaam, De Oude School (Bredaseweg 59) is een voormalige protestantse School met de Bijbel.

Chaam t Looiershuis [640x480].jpg

Chaam, in Chaam was vroeger de leerlooierij een belangrijke industrie. Dit Looiershuis getuigt nog van die tijd.

Chaam, in Chaam was vroeger de leerlooierij een belangrijke industrie. Dit Looiershuis getuigt nog van die tijd.

Chaam oorlogsmonument Raadhuisplein [640x480].jpg

Chaam, oorlogsmonument aan het Raadhuisplein.

Chaam, oorlogsmonument aan het Raadhuisplein.

Chaam Ledevaertkerk [640x480].jpg

Chaam, Ledevaertkerk.

Chaam, Ledevaertkerk.

Chaam RK kerk Antonius Abt [640x480].jpg

Chaam RK kerk Antonius Abt.

Chaam RK kerk Antonius Abt.

Chaam voormalige RK pastorie [640x480].jpg

Chaam, voormalige NH pastorie.

Chaam, voormalige NH pastorie.

NB gemeente Chaam in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Chaam in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Chaam in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Chaam

Terug naar boven

Status

- Chaam is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Alphen-Chaam. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

- Onder het dorp Chaam vallen ook de buurtschappen Chaamdijk, Dassemus, Ginderdoor, Heikant, Houtgoor, Kalishoek, Klooster, Leg, Meijsberg en Snijders-Chaam. In totaal zijn dat 10 buurtschappen.

- Wapen van de voormalige gemeente Chaam.

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
De plaatsnaam dien je niet uit te spreken als Gaam maar als Kaam.

Inwoners
Een inwoner van dit dorp is een Chamenaar.

Naamsverklaring
- De naam hangt vermoedelijk samen met camba ‘mouterij, plaats waar men gerst laat kiemen voor het brouwen van bier’. Af te wijzen is een oudere, recentelijk weer verdedigde verklaring die uitgaat van een met camb ‘krom’ samenhangende waternaam.(1)

- (21, 1998) stelt: “De naam is afgeleid van de Keltische stam Cambo en pleit daarmee op zich al voor een prehistorisch ontstaan. ‘Cambo-nederzettingen’ zijn meestal gelegen op de vruchtbare aanslibbingen van stroombeddingen. Het bekengebied van Chaam heeft er door de eeuwen heen een kleiachtige bodem afgezet, die vruchtbaarder is dan de bodem van de omliggende dorpen.”

- En (934) houdt het op: “De naam vindt zijn oorsprong in het Keltische woord cambo, dat ‘bocht in de rivier’ betekent.”

Terug naar boven

Ligging

- Chaam ligt ZO van Breda. De Chaamsche Beek loopt Z van de buurtschap Geersbroek.

- In de 19e eeuw is Chaam het middelpunt van Nederland geweest, preciezer gezegd het nulpunt voor het vervaardigen van de topografische kaarten. Dit punt lag bij de buurtschap Meijsberg. Zie verder aldaar. Tegenwoordig wordt dat punt als middelpunt van de Benelux beschouwd. In juli 2011 is daar een monument voor onthuld. Ook daar leest u meer over op de pagina van Meijsberg,

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Chaam 198 huizen met 1.380 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 49/396 (huizen/inwoners) en de buurtschappen Snijders-Chaam 31/195, Heikant 37/252, Dassemus 33/204, Houtgoor en Leg samen 29/191 en Ginderdoor 19/142. De gemeente omvatte verder de buurtschappen Chaamdijk, Kalishoek en Meijsberg.

- In 1996, dus vlak voor de herindeling, had de gemeente 1.400 huizen met 3.800 inwoners.

- Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.600 huizen met ruim 4.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Chaam is al in de tijd van de Franken (rond 400 n.Chr.) bekend als ‘maalsteen’ (vergaderplaats). Later oefenen de abdijen van Thorn en Echternach een aantal rechten uit binnen het Chaamse grondgebied. Zie ook bij Alphen. “In 1198 schenkt Godfried van Schoten, Heer van Breda, de rechten van de stad aan de hertog van Brabant, maar krijgt ze per kerende post, zij het in erfleen, terug. Inclusief de rechten van een aantal omliggende plaatsen. Zo ontstaat het Land van Breda, waartoe ook onder meer Hoeven, Oosterhout, Baarle-Nassau en dus Chaam behoorden. In dat Land van Breda ontstaat in 1313 een zekere structuur, een stadsgewest avant la lettre. Schepenbanken worden in het leven geroepen, colleges die de rollen van wetgever, officier van justitie, rechter, notaris en gemeentebestuur in zich verenigen. Chaam en Alphen krijgen dan een gemeenschappelijke schepenbank, waarbij aannemelijk is dat de schepenen uit beide dorpen afkomstig waren. Een situatie die zich nu, bijna 700 jaar later, herhaalt. Waarschijnlijk uit kostenoverwegingen deelden Chaam en Alphen de schout en de secretaris met Baarle-Nassau, een situatie die in 1997 níét is ‘hersteld’.

Op kerkelijk terrein gaat de gemeenschappelijke historie van Chaam en Alphen nog verder terug. De oudste vorm van territoriale eenheid was de parochie, maar dan een parochie in een wat andere betekenis dan de huidige. Je dient honderden jaren terug het begrip parochie te verstaan als een mengseltje van kerkelijk en bestuurlijk beheer. De parochie in Alphen is zeker al ontstaan in het jaar 1170. Aannemelijk is dat de Abdij van Echternach toen een pastoor heeft aangewezen. Dat moet een man uit de dorpsgemeenschap geweest zijn, gerekruteerd op basis van het gezag dat hij had. Het waren gewoon getrouwde mensen, lui die vaak beter overweg konden met het zwaard dan met de bijbel. Op hun beurt wezen zij dan weer iemand aan die fungeerde als pastoor. Chaam behoorde ook tot de parochie van Alphen. Erg kerks zal men er niet geweest zijn. Men ging het modderpad naar Alphen af om te trouwen of te dopen, maar de rest werd afgewerkt in de plaatselijke kapel. Kennelijk is men het rond 1450 beu geworden om voor elke echt kerkelijke plechtigheid door de modder naar Alphen te gaan. Want in 1463 heeft de bisschop van Luik zijn fiat gegeven aan de zelfstandige parochie Chaam”, aldus streekarchivaris A. Zom (315).

Het dorp Chaam is thans een protestantse enclave te midden van rooms-katholiek Brabant.

Rond 1840 bestond men doorgaans van de landbouw, tevens legde men zich toe op het vetmesten van ‘kapoenen’ en hoenders. Ook waren er toen twee veldsteenovens, twee brouwerijen en een graanmolen. Er waren diverse visvijvers, waarin de karper zeer goed tierde. Chaam en Alphen hebben elkaar nooit veel ontlopen in inwonertal en karakter (agrarisch en de laatste decennia ook toeristisch en recreatief), maar Chaam is lange tijd ‘rijker’ geweest, omdat het dorp veel vruchtbare grond had in de beekdalen, terwijl Alphen op een hoge zandrug ligt.

Chaams Hoen
Het Chaamse hoen, plaatselijk de “Kaamse Kiep“ of “Kaamse Pel“, werd tot begin vorige eeuw ten zuiden van Breda op vele boerenerven gehouden als nuthoen. Het Chaamse hoen stond bekend als een gehard ras, dat zich op de schrale Brabantse zandgronden goed wist te handhaven. Naast een hoge eierproductie stonden vooral de kapoenen (gecastreerde hanen) bekend om hun fijnvlezigheid en hun specifieke, overheerlijke vleessmaak. Het Chaamse hoen raakte in de vergetelheid en werd eind vorige eeuw zelfs met uitsterven bedreigd. Daarom is tot behoud van dit ras in 2001 de Chaamse Hoender Club opgericht.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Chaam, kun je terecht bij:

- Heemkundekring Ledevaert. De heemkundekring beheert o.a. het Heemkundig Museum Ledevaert.

- Verhalen over de geschiedenis van Chaam op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Chaam heeft 12 rijksmonumenten.

- In 1944 werd de 16e-eeuwse toren van de hervormde (thans protestants PKN) Ledevaertkerk opgeblazen. De toren is in 2000 gerestaureerd. De kerk bestaat uit een koor, een dwarspand en één travee van het eenbeukige schip. Het inwendige is bij een restauratie in 1942 geheel ontpleisterd, heeft een houten tongewelf met rozetten, een kansel met engelenkopjes uit de tweede helft van de 17e eeuw, een bijbehorende lezenaar met mooi rankwerk, een koperen doopvont uit 1796 en een orgel uit circa 1890.

- Beschrijving orgel Ledevaertkerk.

- De RK kerk van de H. Antonius Abt uit 1926 is een opvolger van de eerdere gelijknamige kerk uit 1841, die in 1926 is gesloopt. Forse schade door oorlogshandelingen in 1944. Herstel van de kerk, inclusief uitbreiding met toren, in 1948. Deze toren, die in grote lijnen herinnert aan de oude, in 1944 verwoeste, niet herbouwde, toren van de NH Kerk in Chaam, is gebouwd naar ontwerp van architect W.J. Bunnik.

- De veldkapel Onze Lieve Vrouw Ter Sneeuw (Kapelweg) is door de Chaamse bevolking opgericht uit dankbaarheid aan Gods Voorzienigheid voor de behouden terugkeer van alle Chaamse dienstplichtigen uit de Tweede Wereldoorlog. In de kapel staat een beeldje van Onze Lieve Vrouw Ter Sneeuw, dat in 1645 in de omgeving van Chaam is gevonden.

- Het Raadhuis (Raadhuisplein 1) dateert uit 1941 en is een Rijksmonument. In 2006 is het pand verbouwd. Het Raadhuis is in gebruik bij de gemeente Alphen-Chaam en heeft een kleine, sfeervolle raadszaal, een collegekamer en een burgemeesterskamer. Er vinden raads- en commissievergaderingen plaats. Ook worden er ontvangsten en trouwpartijen gehouden.

- Molenromp De Goede Verwachting staat in buurtschap Dassemus en wordt daarom aldaar beschreven.

- Gevelstenen in Chaam.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Kermis (1e zo/ma/di van juni en de daaraan voorafgaande za).

- De Chaamloop (1e zaterdag van juli) gaat over 5 en 10 kilometer, met kortere afstanden voor de jeugd.

- Aan het Tuigpaardengala (juli) is het Open Chaams Kampioenschap gekoppeld, waaraan alle recreatieve rijders met pony’s en paarden van allerlei rassen en slagen in alle denkbare aanspanningen kunnen deelnemen.

- Het dorp is landelijk bekend vanwege de wielerronde De Acht van Chaam. Deze wedstrijd, met koersen voor profs en amateurs, wordt gehouden op de 1e woensdag na afloop van de Tour de France. De Acht werd, althans onder die naam, in 1933 voor het eerst verreden, en is genoemd naar de vorm van het parcours.

- Jaarmarkt (2e zondag in augustus).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Boswachterij Chaam heeft een oppervlakte van ruim 1.300 hectare en wordt beheerd door Staatsbosbeheer. In 2009 zijn dammen aangelegd in sloten en greppels in de Chaamse Bossen. Dit was nodig om verdere verdroging in de bossen en omliggende beekdalen tegen te gaan. Door deze aanpak kan het water niet snel het gebied uitstromen. Langer vasthouden van water betekent dat het grondwater de kans krijgt te stijgen. Dit is goed voor zowel het bos als de natuur in de beekdalen. Door de stijging van het grondwater zullen de oude vennen Ossengoor, Witgoor en Wolfsgat weer vollopen met water. Het gebied is voorzien van wandelroutes, fietspaden en ruiterpaden. Er zijn mogelijkheden voor excursies en er zijn voorzieningen voor gehandicapten. Aan de Gilzeweg 59 is een beheerkantoor van Staatsbosbeheer gevestigd. De boswachters kunnen u alles vertellen over excursiemogelijkheden in de Baronie. Tel. 076-5646640. Tegenover het beheerkantoor vind je het Speelbos Chaam. Hier kunnen kinderen zich helemaal uitleven, met of zonder ouders.

- Natuurgebied De Chaamse Beken is in 2016 heringericht. Landbouwgrond is omgevormd tot natuur, en het waterschap heeft op verschillende plaatsen de oevers van beken schuin afgegraven, poelen aangelegd en bestaande poelen hersteld. De beken in het gebied zijn nu minder diep en voorzien van stuwen. Hierdoor is het mogelijk om langer water in het gebied vast te houden, wat de natuur en de waterhuishouding ten goede komt.

- Recreatiepark/camping/bungalowpark De Flaasbloem organiseert in de maanden juli en augustus fietsarrangementen naar boeren en tuinders in de omgeving. Met zo’n arrangement ben je een hele dag ‘onder de pannen’. Nadere informatie op tel. 0161-491654.

- Verwarmd openluchtzwembad Het Weidebad, Alphensebaan 17. Tel. 0161-492077.

- Markt aan de Wouwersdries, iedere woensdag van 9-12 uur.

- Stichting Kulturele Activiteiten Chaam (SKAC) organiseert diverse cursussen en evenementen door het jaar heen.

- De grootschalige herinrichting van het buitengebied van de dorpen Chaam, Baarle-Nassau, Ulicoten en Castelré is na bijna 20 jaar in mei 2011 formeel voltooid. Het gebied heeft de titel 'Het Nieuwe Buiten van de Baronie' gekregen. Het resultaat is 870 hectare nieuwe natuur in een gebied van 9000 hectare, met 125 waterpoelen, moeras, nieuwe sloten, waterberging, beekherstel en ecologische verbindingszones. Ook de waterhuishouding is flink verbeterd. Het water kan langer in het gebied worden vastgehouden, wat zowel goed is voor de waterbeheersing (beperken van wateroverlast) als voor de flora en fauna in het gebied. Om de herinrichting mogelijk te maken, verwisselden ruim 2.250 eigenaren van grond. Landbouwgronden werden verkocht of geruild, waardoor de boeren grotere kavels dichterbij huis hebben gekregen.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Chaam van Kees Wittenbols, met onderaan de pagina tevens actuele krantenartikelen over Chaam.

- Fotoreportage van Chaamse Bossen door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Chaam (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Chaam is in 2013 opgericht.

- Onderwijs: - Basisschool De Driesprong. - Brede school Het Beekdal biedt naast basisonderwijs ook tussenschoolse opvang, buitenschoolse opvang, naschoolse activiteiten en de mogelijkheid voor 3-jarigen om mee te draaien in de peuter-kleutergroep. Voor de naschoolse opvang is Kober Kindercentra een belangrijke samenwerkingspartner van de basisschool. Voor de naschoolse activiteiten wordt gewerkt met externe partijen en het aanbod is steeds wisselend.

- Muziek: - Harmonie St. Caecilia is in 1893 opgericht. Maar al in 1877 wordt melding gemaakt van een harmonie in Chaam. Die wordt in 1891 opgeheven op last van de pastoor, wegens een uit de hand gelopen concertreis.

- Sport: - v.v. Chaam (voetbal).

Reactie toevoegen