Castelré

Plaats
Buurtschap
Baarle-Nassau
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

Castelré plaatsnaambord [640x480].jpg

Deze plaats heet vanouds Castelré, met een accent op de e, maar het postcodeboek heeft dat accent er in 1978 om technische redenen af gesloopt, en de PTT heeft dat later niet hersteld. Waardoor het nu ook op de plaatsnaamborden en in de BAG verkeerd staat

Deze plaats heet vanouds Castelré, met een accent op de e, maar het postcodeboek heeft dat accent er in 1978 om technische redenen af gesloopt, en de PTT heeft dat later niet hersteld. Waardoor het nu ook op de plaatsnaamborden en in de BAG verkeerd staat

Castelré hoek Hooiberg-Haldijk [640x480].jpg

Castelré, hoek Hooiberg-Haldijk

Castelré, hoek Hooiberg-Haldijk

Castelré monument eerste luchtpost in Nederland [640x480].jpg

In 1970 is in Castelré een monument opgericht ter herinnering aan de allereerste luchtpost in Nederland (per ballon). Het was weliswaar per ongeluk: de ballon had eigenlijk in Frankrijk terecht moeten komen...

In 1970 is in Castelré een monument opgericht ter herinnering aan de allereerste luchtpost in Nederland (per ballon). Het was weliswaar per ongeluk: de ballon had eigenlijk in Frankrijk terecht moeten komen...

castelre_schuttersgilde_st._joris_eendracht.jpg

Schuttersgilde St. Joris Eendracht te Castelré is opgericht in 1888. De foto is van de feestschieting t.g.v. het 70-jarig lidmaatschap in 2016 van de dan 89-jarige Remy Snoeijs (© Café In Holland / www.facebook.com/pages/Caf%C3%A9-in-Holland/219308251337)

Schuttersgilde St. Joris Eendracht te Castelré is opgericht in 1888. De foto is van de feestschieting t.g.v. het 70-jarig lidmaatschap in 2016 van de dan 89-jarige Remy Snoeijs (© Café In Holland / www.facebook.com/pages/Caf%C3%A9-in-Holland/219308251337)

castelre_cafe_in_holland_cadeaubon.jpg

Lokale instanties, zoals de Castelhoeve, het schuttersgilde, Café In Holland, de VVV en de heemkundekring, vinden dat je Castelré niet alleen zo moet uitspreken maar ook zo moet schrijven. Ook óns lijkt dat wel zo logisch. Nu de gemeente en PostNL nog...

Lokale instanties, zoals de Castelhoeve, het schuttersgilde, Café In Holland, de VVV en de heemkundekring, vinden dat je Castelré niet alleen zo moet uitspreken maar ook zo moet schrijven. Ook óns lijkt dat wel zo logisch. Nu de gemeente en PostNL nog...

castelre_castelhoeve_kopie.jpg

Ook de Castelhoeve laat zich niet misleiden door de 'bewust gemaakte spelfout' van PostNL en gemeente, en blijft gewoon over haar vestigingsplaats spreken als Castelré.

Ook de Castelhoeve laat zich niet misleiden door de 'bewust gemaakte spelfout' van PostNL en gemeente, en blijft gewoon over haar vestigingsplaats spreken als Castelré.

castelre_vvv_kopie.jpg

Ook de VVV doet niet mee aan de formalisering van de 'bewuste spelfout' uit 1978 en blijft gelukkig gewoon Castelré spellen. En ook wij sluiten ons daarbij aan.

Ook de VVV doet niet mee aan de formalisering van de 'bewuste spelfout' uit 1978 en blijft gelukkig gewoon Castelré spellen. En ook wij sluiten ons daarbij aan.

Castelré

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Castelré.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Castelré.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Castelré.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Castelré (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Castelré is een buurtschap* in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Baarle-Nassau.
* In sommige bronnen wordt deze plaats als dorp vermeld, maar doorgaans wordt het toch als buurtschap beschouwd, gezien de geringe grootte en het ontbreken van een kerk. VVV Baarle noemt het een 'kerkdorp', en dat kan al helemaal niet omdat Castelré dus geen kerk heeft...

- Geografisch gezien is Castelré, en dan in het bijzonder het deel rond het Groeske, een zogeheten kransakkerdorp, en wel één van de weinige in ons land die nog in behoorlijk authentieke staat verkeert.

- De buurtschap Castelré heeft, als enige buurtschap in de gemeente Baarle-Nassau, een eigen postcode (5114) en plaatsnaam in het postcodeboek en in de gemeentelijke Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG) en is daarmee een formele woonplaats.

Terug naar boven

Naam

In de volksmond
Castel.

Inwoners
Een inwoner van deze buurtschap is een Castelreeër.

Alternatieve naam
Castelré wordt lokaal ook ’t Groeske genoemd, naar een van de wegen die door de buurtschap loopt.

Spelling
De plaatsnaam spreek je uit als Castelré (dus niet met een 'stomme e'), en is ook altijd zo gespeld geweest. Tegenwoordig is er verwarring over en oneenduidigheid in de spelling, en is die zelfs 'formeel fout', en daarmee formeel ook weer niet fout. Dat zit als volgt: Bij de introductie van het postcodesysteem in 1978 door PTT Post, zijn de (straat- en) plaatsnamen in dat systeem in eerste instantie zonder leestekens vastgelegd, omdat het computersysteem in die tijd dat nog niet aan kon. En omdat bytes (iedere letter en ieder cijfer is een 'byte') toen nog kostbaar waren, werd ook van een ij een y gemaakt en werden straatnamen zoveel als mogelijk ingekort. Zo werd straat veranderd in str, weg in wg, dijk in dk, laan in ln, IJsselstein werd Ysselstein, Castelré werd Castelre, Exloërveen werd Exloerveen etc. (wat me doet denken aan mevr. Poëpjes, die voor veel geld het accent op haar naam had laten plaatsen, en 'not amused' was dat wij tot medio jaren tachtig haar naam niet correct konden opnemen in de systemen van de verkeringsmaatschappij waar ik destijds werkte. Wij bewaarden die gevallen in ordners, om die in de jaren negentig, toen dat wél mogelijk werd, alsnog correct te registreren, red.).

In de loop van de jaren negentig werd het wél mogelijk om leestekens in de computersystemen vast te leggen, en waren de opslagkosten per byte ook danig gedaald. Daarom worden in ieder geval sinds het postcodeboek van 2000, maar wellicht al eerder, door PTT Post de straatnamen weer voluit geschreven, én zijn de destijds 'bewust gemaakte schrijffouten' in de plaatsnamen weer hersteld. Kennelijk had de PTT hier ook een lijst van bijgehouden, om de spellingen later alsnog correct te kunnen vastleggen, zodra dat mogelijk zou worden. Ysselstein wordt weer IJsselstein, Exloerveen wordt weer Exloërveen etc. etc. Maar... Castelre bleef Castelre. Die is PTT Post toen dus gewoon vergeten te herstellen. Kennelijk dacht zij ten onrechte dat dat de correcte spelling was.

Waarschijnlijk uit kostenoverwegingen, heeft de gemeente Baarle-Nassau in 2011 een 'Woonplaatsbesluit' genomen t.b.v. de gemeentelijke basisregistraties BAG - waarbij door het Rijk en PostNL namelijk 'vriendelijk doch dringend' is geadviseerd de plaatsnamen en vermoedelijk ook de spellingen aan te houden uit het postcode'boek', op straffe van bepaalde kostendoorberekeningen - waarin de spelling Castelre staat. En zo is deze fout om de genoemde procedureel-begrijpelijke redenen door de gemeente geformaliseerd en daarmee formeel niet fout. Want omdat - alleen - een gemeente formeel de bevoegdheid heeft om een woonplaats en de spelling daarvan vast te stellen, is een taalkundig foute maar door de gemeente vastgestelde spelling formeel niet fout (vergelijk de Wijk en 's Gravenmoer). Maar in de praktijk blijft die spelling natuurlijk wél fout. En het is ook de 'omgekeerde wereld' om een foute spelling te formaliseren - en daarmee tot 'formeel goed' te bestempelen - in plaats van hem te herstellen. Lokale instanties, zoals de Castelhoeve, het schuttersgilde, Café In Holland, de VVV en de heemkundekring, blijven - bijv. op hun sites - wat ons betreft terecht de plaatsnaam dan ook gewoon als Castelré schrijven, zoals het altijd was en zoals het eigenlijk ook formeel - weer - zou moeten zijn. En ook wij sluiten ons daarbij aan. Nu de gemeente (op de plaatsnaamborden en in de BAG) en PostNL (in het postcodeboek) nog... De Topografische atlas Noord-Brabant editie 2004(1) kan overigens niet kiezen en vermeldt op de kaart Castelré en in de inhoudsopgave Castelre...

Oudere vermeldingen
Ca. 1130 Castelre, 1231 Casterle, 1404 Casterlee, 1558 Castel.

Naamsverklaring
- Twee verklaringen zijn denkbaar. 1. Samenstelling van lo ‘bos’ (zie Loo) en caster, dat voortkomt uit het Latijnse castra ‘legerkamp, versterking’, met verschuiving naar omheind gebied, of 2. een samenstelling van kast ‘opbergplaats, stapelplaats’ van hout of koren (vergelijk Ouddeens kast 'stapelplaats'), en herel/herle, dat voortkomt uit het Germaanse harila* ‘kleine zandrug’ (diminutief bij haru*, vergelijk Haren en Haarlem), dat in Brabant in de middeleeuwen als zelfstandig toponiem voorkomt. Zie ook Casteren.(2)
* Gereconstrueerde vorm.

- Volgens (2) is er ook nog een derde verklaring denkbaar: “Wat betreft Baarle-Nassau valt nog op een belangrijk gehucht te wijzen: Castelree. Het ligt ingesloten tussen Minderhout en Wortel en zou ‘Kasteelweg’ betekenen.” Het zou kunnen, dat hiermee naar het Kasteel van Hoogstraten werd verwezen. Deze weg naar het kasteel ligt aan de oude verbindingsweg tussen ‘s-Hertogenbosch en Antwerpen. Deze weg was al aangelegd in de Romeinse Tijd. Castelré zou dan een verbastering zijn van castra, een Romeinse versterking. Ook werd de buurtschap op deze manier met Breda verbonden, waardoor op het kruispunt bewoning ontstond. Op het moment dat er een verharde weg van Hoogstraten via Minderhout en Meerle wordt aangelegd, wordt het langzaam rustiger in Castelré. [aldus de aanvulling van Wikipedia op (2)]
(2) Dr. F.A. Brekelmans, 'De Belgische enclaves in Nederland', 1965.

Terug naar boven

Ligging

- De buurtschap Castelré ligt 10 km ZW van Baarle-Nassau, ZW van Ulicoten en grenst vrijwel rondom aan België (Hoogstraten, Minderhout, Ommel en Meerle). Alleen in het O is de buurtschap via een smalle strook verbonden met de rest van de gemeente Baarle-Nassau. De buurtschap beslaat een langwerpig stuk land dat in Belgisch grondgebied uitsteekt (zie de plattegrond elders op deze pagina). Castelré is een van de weinige plekken in Nederland waarvan ze kunnen zeggen dat ze in het noorden Belgische buren hebben. Alleen in het zuiden van Limburg zijn er plaatsen zoals Maastricht, Meers en Itteren, die ook Belgische buren in het noorden hebben. - Reportage van journalist Ronald van den Boogaard over de bijzondere ligging van Castelré, dat door kunstenaar-reiziger Rolf Weijburg wordt getypeerd als 'schierenclave', een mooie passende term die hij voor dit soort gebieden heeft bedacht.

- Castelré ligt op een bolvormige heuvel. Ten zuiden, westen en noorden ligt het landschap een stuk lager dan het dorp zelf. Dit hoogteverschil is ontstaan door erosie door de riviertjes Hollandse Loop, de Mark en het Merkske.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de buurtschap Castelré 44 huizen met 305 inwoners. Tegenwoordig heeft de buurtschap ca. 60 huizen met ca. 150 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Kerkelijk en bestuurlijk
In kerkelijk opzicht behoort de buurtschap tot de Belgische parochie Minderhout, wier pastoor de tienden van Castelré bezat. In die hoedanigheid wordt de buurtschap al in 1237 vermeld. Hier bestond de laatbank van Wesemaal, en de Heer van Breda hief er cijns.

Ontwikkeling, geografie
De meeste ontginningen rondom ‘akkerdorpen’ zoals Galder, Ginneken en Castelré, zijn kleinschalig, zeer variabel van vorm en erg afhankelijk van de lokale terreingesteldheid en de ‘bewoningsdruk’. De boerenbedrijven waren gerangschikt rond een onregelmatig driehoekig ‘plein’, vanwaar een aantal veedreven en lokale verbindingswegen over de omringende velden en heide uitwaaierde. Castelré heeft zich later vanuit ‘het Groeske’ door middel van de gehuchten ’t Schrans, Schootsenhoek en Heiakkers ontwikkeld tot een zogeheten kransakkerdorp. (38, 80)

Eerste luchtpost van Nederland
In Castelré kwam op 21 oktober 1870 de eerste (verdwaalde) luchtpost van Nederland aan. De luchtballon kwam uit het door Pruisen omsingelde Parijs met 220 kilo post. Aan de gevel van het stadhuis van Baarle-Nassau hangt een gevelsteen die aan deze gebeurtenis honderd jaar na dato herinnerde. Ook de buurtschap zelf heeft hier een monument voor gekregen. Zie verder bij Bezienswaardigheden.

Brouwerij
Ambrosius Roelen (1871-1947) was eigenaar en brouwer van brouwerij De Drie Lindekes, genoemd naar de drie lindebomen op het erf. Over de oprichting is weinig bekend. Wegens gebrek aan grondstoffen tijdens de Eerste Wereldoorlog stopte de brouwerij in 1916. Hierna werd het een depot van de Dommelsche bierbrouwerij. Er werd een donker bier gebrouwen dat werd verkocht in de omgeving van Baarle. Castelré telde in die tijd ongeveer 300 inwoners en 18 cafés. Het bier mocht niet de Belgische grens over. Het gebouw waarin de brouwerij was gevestigd, maakt thans deel uit van de boerderij aan de Hooiberg nr. 3.

Kerk, onderwijs en grens NL-B tijdens de Eerste Wereldoorlog
Een prachtig verhaal over de geschiedenis en het bijzonder landelijke landschap van Castelré vindt u op de site van Cultureel Brabant. Pierre van Beek vertelt hier o.a. hoe de dorpelingen en de 'noodpastoor' moesten improviseren tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). De inwoners waren voor kerk en onderwijs op het Belgische Minderhout aangewezen. Maar omdat Duitsland België had bezet, hadden de Duitsers een elektrische grensdraad gespannen tussen België en Nederland. Waardoor de inwoners van Castelré niet meer naar kerk en school te Minderhout konden. Er is toen met erg veel creativiteit een noodkerkje geïmproviseerd in het lokale café, dat tegelijkertijd ook als schooltje werd ingericht. - Nadere informatie over de toestanden in Castelré tijdens WO I.

Nutsvoorzieningen
Castelré is voor de nutsbedrijven afhankelijk van zowel Nederland als België. Water en gas worden door Nederland geleverd. Elektriciteit komt echter vanuit België. Het merendeel van de kinderen gaat in België naar school, omdat de scholen in Baarle-Nassau op een afstand van ruim 11 kilometer liggen. De Belgische plaatsen Hoogstraten, Minderhout en Wortel liggen elk op ongeveer drie kilometer.

Schutterij
Schuttersgilde St. Joris Eendracht is opgericht in 1888. Aanvankelijk schoot men met de buks, maar het anno 2013 86-jarige lid Remy Snoeijs zegt tijdens de viering van het 125-jarig bestaan van de vereniging in dat jaar, dat hij - op dat moment al 67 jaar lid - altijd al met de kruisboog heeft geschoten. Een grote boog voor de buitenbaan van 61 meter, een kleine voor de binnenbaan van 6 meter. Die binnenbaan bevindt zich binnen in Café In Holland, waar voor de schutters de tafels aan de kant gaan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Castelré heeft 7 gemeentelijke monumenten.

- Het pand Groeske 8 is het oudste oorspronkelijke huis van de gemeente Baarle-Nassau. Het is een langgevelboerderij uit 1634, met onder meer een geschilderd afweerkruis. Verschillende soorten korstmossen sieren de bakstenen muren van de boerderij met groene, gouden en rode plakkaten.

- Beschrijving en afbeelding van 7 nisbeelden in Castelré.

- De zogeheten Frankische driehoek aan het Groeske in Castelré is in 2008 gerenoveerd. Er is onder meer een arduinen bank geplaatst en onthuld door de in 2008 95-jarige Baarlese dichteres Sonja Prins. Een strofe uit haar gedicht 'Het boek van de cineast' is in de bank gegraveerd: "Ik schrijf met water – uit onderaardse beken – over stenen – stromend, aan de zijkanten – groen van mineralen en algen – zelf altijd helder – als de lucht zonder kou of warmte." Het refereert aan het water dat thuishoort op de brink in de vorm van een waterput. Deze put beoogt in de komende jaren te worden aangelegd.

- Op 21 oktober 1870 stijgen 54 ballonnen met post op uit het door Pruisen belegerde Parijs, bedoeld voor de generaals in het nog vrije gedeelte van Frankrijk. De Archimède landt echter - verdwaald dus onbedoeld - met 220 kilo post in Castelré. In 1970 is hier een monument opgericht ter herinnering aan deze allereerste - zij het dus 'per ongeluk' - luchtpost in Nederland. Het gemeentehuis van Baarle-Nassau krijgt in dat jaar een herinneringssteen met de tekst 'Parijs - Baarle-Nassau 1870-1970'. Het ballonmonument, in de volksmond 'den Tuttel' genoemd, is een creatie van kunstenaar Constant Grooten en is vernieuwd en aangeboden bij gelegenheid van het 25-jarig jubileum van de Baarlese heemkundekring Amalia van Solms in 2001.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Werftfeesten (weekend begin augustus) bij Café In Holland, met o.a. live bands en touwtrekken. Gratis inkom.

- Kerststal van half december tot begin januari, bij Café In Holland, met gedurende een 4-tal dagen een 'levende kerststal'.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De beek ‘t Merkske ontspringt in het nabijgelegen Zondereigen in België, is amper twee meter breed en mondt zestien kilometer verderop uit in de Mark. De beek vormt ter hoogte van Castelré, sinds de ‘tiendaagse veldtocht’ van 1830 (die zou leiden tot de oprichting van België) de grens tussen Nederland en België. Rond het Merkske kunt u tientallen vaak bijzondere en zeldzame planten- en diersoorten tegenkomen. Zo wordt vanaf 2012 de knoflookpad in het beekdal van het Merkske geherintroduceerd. - Beschrijving van het beekdal van 't Merkske op de site van de West-Brabantse Vogelwerkgroep.

- Staatsbosbeheer heeft in de omgeving van het Merkske drie zogeheten laarzenpaden aangelegd met een totale lengte van maar liefst 25 kilometer. Die gaan over onverharde paden, dwars door graslanden en bosjes en kunnen dus modderig zijn. Het is daarom aan te bevelen ook echt laarzen aan te trekken als u een dergelijke wandeling gaat ondernemen! De paden zijn te herkennen aan lage paaltjes van zo’n halve meter hoog, met een schuine bovenkant waarin een laarsje is afgedrukt. Blauwe laarsjes geven de twee oostelijke lange routes aan, rode sieren de korte westelijke route door Castelré.

- N van Castelré bevindt zich bij het Merkske een uitzichttoren.

- Informatie over excursies door het gebied van ’t Merkske op tel. 0164-672235.

- Het Watermolenpad, het Jan Huet-Pad en het Markvalleipad zijn wandelroutes door en rond Castelré.

- De zogeheten Frankische Driehoek in Castelré was de 'plaetse' van waaruit de boerenbevolking van de zandgronden vertrok naar de drie gebieden in de omringende natuur waar ze in hun levensonderhoud voorzagen: in de drassige beemden haalden ze hooi voor hun vee, op de akkers verbouwden ze graan voor hun eigen levensonderhoud en voer voor hun veem en op de heide graasden hun schapen en haalden ze de plaggen voor toevoeging aan de mest van het vee. Inwoner Aerts noemt het landschap in en rond de buurtschap een 'aards paradijs', waar de interviewer in het artikel onder het kopje Ligging hierboven, met een mooie woordspeling op 's mans achternaam 'Aert's paradijs' van maakt.

Terug naar boven

Links

- Interview met het echtpaar Caspanni over de aankoop en restauratie van hun monumentale boerderij te Castelré.

Reactie toevoegen