Cadzand

Plaats
Dorp
Sluis
Zeeuws-Vlaanderen
Zeeland

cadzand_collage.jpg

Cadzand, collage van dorpsgezichten anno nu (© Jan Dijkstra, Houten)

Cadzand, collage van dorpsgezichten anno nu (© Jan Dijkstra, Houten)

cadzand groeten uit 1962 [640x480].jpg

Cadzand, collage van dorpsgezichten anno 1962

Cadzand, collage van dorpsgezichten anno 1962

RIT-20091218- 1417 Bloemperkjes.jpg

Cadzand, bloemrijk parkeren

Cadzand, bloemrijk parkeren

Cadzand (2).JPG

De Mariakerk in Cadzand,

De Mariakerk in Cadzand,

Cadzand. (4).JPG

De Mariastraat in Cadzand met de smidse van Robijn.

De Mariastraat in Cadzand met de smidse van Robijn.

Cadzand. (3).JPG

Het verhaal van de smidse van Robijn in Cadzand.

Het verhaal van de smidse van Robijn in Cadzand.

ZL gemeente Cadzand in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Cadzand in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Cadzand in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Cadzand

Terug naar boven

Status

- Cadzand is een dorp in de provincie Zeeland, in de streek Zeeuws-Vlaanderen, gemeente Sluis. Het was een zelfstandige gemeente t/m 31-3-1970. Per 1-4-1970 over naar gemeente Oostburg, in 2003 over naar gemeente Sluis.

- Wapen van de voormalige gemeente Cadzand.

- Onder het dorp valt ook de badplaats Cadzand-Bad.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Katzant, Katsandt, Katsand, Cadezant, Cassant, Kadsand, Kadzand, 1111-1115 Cadesand, 1189 Cadsant, 1263 (van) Caedsant, 1901 Cadzand. Cassandria e.a. latijnse naamvormen ontstonden rond de 13e eeuw met de verlatinisering van (familie)namen door handel met het zuiden.

Inwoners
De inwoners worden Cadzantenaars genoemd.

Naamsveklaring
- De naam is een samenstelling van zand ´zandige opwas, zandplaat, zand(grond)´ en kade ´aarden waterkering van geringe afmetingen, aanlegplaats´. Deze kade lag aan de kreek die van het Zwin naar zee voerde (en in latere tijd de grens tussen Staats-Vlaanderen en de Zuidelijke Nederlanden vormde). Aangenomen wordt veelal dat kade een hypercorrecte vorm is van het Oudnederlandse ka, ontleend aan het Oudfranse quai (zie De Kade), maar volgens Gysseling is de ontlening andersom gegaan, in welk geval de wegval van de intervocalische -d- in het Nederlands (althans in het Vlaams) al in de 11e eeuw zou zijn opgetreden.(1)

- De afleiding van cade en zand is niet steekhoudend, want de naam Cadsant (Casant, Cafant e.a.) is ouder dan de eerste bedijkingen. Eertijds werden enkel ophopingen rond verdedigingsplaatsen tegen invallen en vluchtplaatsen tegen watervloeden aangelegd. De bedijkingen kwamen er stelselmatig naarmate het gebied agrarisch ontwikkelde en werd betaald met taksen door de pachters die het land bewerkten. Zo ontstonden de wateringbesturen die dit alles beheerden. (aldus Rigo Hinderyckx, auteur van 'De heren van Cadsant, stamboom en heraldiek')

Terug naar boven

Ligging

Cadzand ligt N van Sluis en grenst, via de badplaats Cadzand-Bad, in het N aan de Noordzee.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvatten de gmeente en het dorp Cadzand 198 huizen met 1.185 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 300 huizen met ca. 750 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Ten tijde van de Romeinen bestond het gebied nog niet en lag het in de zeearm het Zwin. Er ontstond een eilandje dat steeds groeide en praktisch onbewoond was en zo dikwijls diende als aanlegplaats voor de Noormannen om van daaruit hun plundertochten te organiseren. De streek ten zuiden van de Schelde kwam onder het beheer van de graven van Vlaanderen, het geslacht de Buck, en werd naarmate het groter en droger werd en een grensgebied was, steeds belangrijker om het te verdedigen.

Iago ab Cadfan werd de eerste heer van het eiland die begin 9e eeuw door Liederik de Buck, forestier van Vlaanderen aangesteld werd. Zijn zoon Frederic van Cadsant en diens zoon Acturus werden door Rollo meegenomen naar Frankrijk bij de plunderingen van ca. 874. De naam Landt van Cadsant bleef maar de familie verdween. Iago ab Cadfan was een Welshe verdreven prins en is de stamvader van het geslacht dat zich vier generaties later opnieuw en definitief kwam vestigen in Zeeland en heren van Cadsand bleven tot de familie opplitste in de Baenst en Heindricx. Door de eeuwen heen treffen we telgen aan die belangrijke bestuurlijke en gerechterlijke functies uitoefenden. (aldus eerdergenoemde Rigo Hinderyckx)

Het Land van Kadzand was vroeger een eiland. Het eiland grensde N aan de Noordzee, O aan het Zwarte Gat, waarvan de Drink of Drenk in de Sint Janspolder een overblijfsel is, Z aan het water dat uit het Coxysche Gat naar Nieuwerhaven liep en W door het Zwin. Het bevatte de dorpen Cadzand, Zuidzande en Retranchement en de buurtschap Terhofstede. Het eiland viel onder het Aardenburger Ambacht en was 3.048 ha groot. Tot in de 12e/13e eeuw behoorde het Land van Kadzand tot het vasteland. Rond die tijd is het er door watervloeden weer van afgescheurd. De vele kastelen die er vroeger lagen, zijn mede door de golven verzwolgen en bij latere herdijkingen niet weer opgebouwd. Eind 14e eeuw ging de oostelijke helft door overstroming ten onder, wat de samensteller van een rond 1394 geschreven leenregister doet opmerken: "me waent dat dit lant nu in de zee es." Ook de Engelsen, Fransen, Oostenrijkers en Spanjaarden hebben er in de loop der eeuwen flink huisgehouden in diverse oorlogen.

Reeds in 1576 was het hele dorp Cadzand hervormd. De toenmalige predikant kwam op wrede wijze aan zijn einde, want "Jan Missuëns, wiens vader als Prediker der Gereformeerde leer in 1571 te Antwerpen verbrand was, werd, in October 1583, te Middelburg in Vlaanderen, door de Malcontenten, als Predikant in een met steenen voorzienen zak gebonden en aldus in het water gesmoord."

"In de 18e eeuw bestond er ook eene zeer aanzienlijke Waalsche gemeente, gevestigd uit vluchtelingen, die, ten gevolge der intrekking van het edict van Nantes, herwaarts gekomen waren. Het waren vermogende landlieden, meestal uit de omstreken van Rijssel (= het huidige Lille, red.) en uit het Pas de Calais. Zij hadden zich door het geheele eiland, ook onder Zuidzande en Retranchement gevestigd, doch waren alle hier kerkelijk, zoodat de overlevering waar kan zijn, dat men toen, vooral op Zon- en feestdagen, te Cadzand meer Fransch, dan Nederduitsch hoorde spreken. De nakomelingen zijn nog aan de geslachtnamen, ofschoon vele zeer verminkt, kenbaar." De Waalse kerk is in 1817 gesloopt.

Het Hof van Kadzand was het aanzienlijkste leen in toenmalig Staats-Vlaanderen, in het Vrije van Sluis en het Land van Kadzand. "Alle de gronden oostelijk van de kerk van Kadzand en van den Maria-weg, tot aan de Drink of Drenk in Sint Jans-polder, zoo ver het eiland van Kadzand zich ten N en Z uitstrekte, behoorde daartoe."

"Door het bedijken van den Grooten Sint Annapolder, in 1640, werd het Land van Kadzand met het Land van Groede vereenigd; toen Nieuwerhaven in 1742 bedijkt werd, raakte het ook met Oostburg en omstreken vereend, welke gezamenlijke landen, in 1788, door het leggen van den Kapitalen-dam en het opwerpen van den Bakkersdam, aan het vasteland werden gehecht."(2)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Cadzand heeft 3 rijksmonumenten.

- Molen Nooit Gedacht.

- Molen van Aalbrechtse of Aalbregtse.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichtkaarten e.d. van Cadzand e.o. op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Cadzand (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuws uit Cadzand van de Dorpsraad op Facebook.

- Dorpsraad: - Dorpsraad Cadzand is de schakel tussen de inwoners en de gemeente Sluis, een aanspreekpunt voor zowel de burger als de gemeente. Het is een van de manieren om de inwoners te betrekken bij de voorbereiding en uitvoering van het beleid van de gemeente Sluis. De Dorpsraad is er zowel voor vaste inwoners als voor deeltijdinwoners. De Dorpsraad heeft geen beslissende maar wel een adviserende rol naar de gemeente toe, en ze kunnen kritisch advies geven. Ze nodigen de inwoners dan ook uit om mee te denken. De leden van de Dorpsraad vormen een afspiegeling van de inwoners en zijn allen vrijwilligers. De Dorpsraad is geen politieke partij en heeft ook geen voorkeur voor een politieke partij.

De doelstellingen van de Dorpsraad zijn: het behartigen van de algemene belangen van de inwoners van Cadzand-Dorp en -Bad, alsmede het bevorderen van deze belangen met behoud van het specifieke dorpskarakter; het verkleinen van de afstand tussen de inwoners en de gemeente Sluis en daarmee de inwoners zo vroeg mogelijk te betrekken bij toekomstige ontwikkelingen in het dorp; het bevorderen van de leefbaarheid en het welzijn van de inwoners.

- Onderwijs: - Basisschool Het Tij.

- Klederdracht: - In 2010 is de Stichting tot Behoud van de Cadzandse Dracht opgericht. De groep wil (het ontstaan van) de Cadzandse klederdracht bekender maken en zo bijdragen aan het behoud ervan. Dat doet ze onder meer door het beheer van een collectie, het archiveren van informatie, het geven van lezingen en cursussen en voorlichting.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Cadzand.

Reactie toevoegen