Bruinisse

Plaats
Dorp
Schouwen-Duiveland
Schouwen-Duiveland
Zeeland

bruinisse_collage.jpg

Bruinisse, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Bruinisse, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

DK_20110522_4874_Bruinisse_dorp_en_haven_achter_de_dijk.jpg

Bruinisse, gelegen achter haven en dijk

Bruinisse, gelegen achter haven en dijk

DK_20110522_4887_Bruinisse_Aquadelta_recreatie_park.jpg

Bruinisse, bij de jachthaven ligt recreatiepark Aquadelta

Bruinisse, bij de jachthaven ligt recreatiepark Aquadelta

ZL gemeente Bruinisse in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Bruinisse in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Bruinisse in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Bruinisse

Terug naar boven

Status

- Bruinisse is een dorp in de provincie Zeeland, op het schiereiland en in de gemeente Schouwen-Duiveland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

- Onder het dorp Bruinisse valt ook de buurtschap Zijpe.

- Wapen van de voormalige gemeente Bruinisse.

- Het dorp profileert zich met de slogan en het logo 'Bruinisse voortvarend', verwijzend naar zowel de visserij als de recreatievaart die hier beide volop bloeien.

Terug naar boven

Naam

In het Zeeuws
Brunisse, ook wel kortweg Bru. De inwoners wonen 'op Bru'.

Oudere vermeldingen
De schorren aan de oostpunt van Duiveland werden in 1468 bedijkt. Het op die plek gestichte dorp werd aanvankelijk Oost-Duiveland genoemd, maar uiteindelijk kreeg de oudere naam Bruinisse de overhand. 1481 Brunesse... noviter erecta.

Naamsverklaring
Waarschijnlijk een samenstelling van nisse 'nes, land uitstekend in water' en het Middelnederlandse bru of bruy 'mest, drek' (vergelijk bruyen 'bedorven haring' en zie ook Brouwhuis en Breudijk), hier mogelijk verwijzend naar een slappe, vochtige ondergrond.(1)

Terug naar boven

Ligging

Bruinisse ligt in het uiterste oosten van Schouwen-Duiveland. Het is de eerste plaats die je tegenkomt als je vanuit de randstad, via Goeree-Overflakkee, over de Grevelingendam en de N59 (Hellegatsplein - Burgh-Haamstede) Schouwen-Duiveland binnenrijdt.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Bruinisse 190 huizen met 1.430 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 182/1.374 (= huizen/inwoners) en buurtschap Zijpe 8/56. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.600 huizen met ca. 4.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Bruinisse was oorspronkelijk een eilandje en is in 1468 bedijkt. Anna van Bourgondië (weduwe van Adriaan van Borssele) stichtte, samen met haar tweede man Adolf van Kleef, het dorp volgens het grondplan van een halve ring om de kerk en een straat (Oudestraat) uitlopend op de haven. De abt van Middelburg gaf in 1470 toestemming voor de bouw van een kerk.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn vele huizen verwoest en niet meer herbouwd. Op 12 februari 1944 is Bruinisse geïnundeerd (onder water gezet). Op 5 januari 1945 is het dorp vanaf Sint Philipsland gebombardeerd door de geallieerden. Hierbij zijn tientallen woningen en onder andere de kerk uit 1467, eertijds gewijd aan Jakobus de Mindere, en korenmolen De Zwaluw uit 1866 verloren gegaan. Molen Het Hert uit 1772 was wegens de strategische ligging in 1943 op last van de Duitsers al afgebroken. In 1952 is een nieuwe kerk in gebruik genomen. Tijdens de Watersnoodramp van 1953 kwam het dorp onder water te staan.

In het kader van de Deltawerken (een groots plan om Nederland te beschermen tegen nieuwe overstromingen zoals in 1953) is in 1964 de Grevelingendam gereed gekomen, die Bruinisse en de rest van Schouwen-Duiveland met Goeree-Overflakkee verbindt en, via de aansluitende Philipsdam, met Sint Philipsland en Tholen. De werkhaven  van de Grevelingendam is omgevormd tot jachthaven en onderdeel geworden van recreatieproject Aquadelta.

De drie poten onder de economie van Bruinisse zijn landbouw, visserij en recreatie. Het is nog altijd een vissersdorp met als belangrijkste vangst de mossel. Van oudsher is de mosselkweek een belangrijke bron van inkomsten. Sinds de sluiting van het Brouwershavense Gat in 1971 wordt het mosselzaad in de Waddenzee verzameld.

Bruinisse heeft een tikkeltje eigenzinnige bevolking: "Niet voor niets wordt ook wel over de ‘republiek Bru’ gesproken" (aldus de VVV).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Oudheidkamer Bruinisse.

- Het dorp is o.a. beroemd om zijn mosselen. Visserijmuseum Bruinisse toont je verleden en heden van de schelpdierencultuur, met name betreffende mosselen, oesters en mosselkotters.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Bruinisse Masterplan Centrumgebied (2010).

- Bruinise Beeldkwaliteitplan (2010).

- Dorpsblik. Een rapport door en voor Bruinisse (2010).

- In 2016 is verzorgingsplaats Westkop op de Grevelingendam bij Bruinisse ingericht als icoon voor biobased bouwen in een duurzame leefomgeving. Bij biobased bouwen gaat het om een plantaardige manier van bouwen die zich richt op het gebruik van volledig hernieuwbare grondstoffen die bijdraagt aan CO2-reductie. Rijkswaterstaat en haar partners maken hier hun inzet voor de biobased economie zichtbaar door initiatieven zoals biobased lantaarnpalen, vangrails en estrating. De Westkop is daarmee een voorbeeld en showcase geworden voor het publiek en tevens een testlocatie voor innovatieve duurzame materialen. Hiermee laat Rijkswaterstaat samen met partners zien hoe zij invulling geven aan de klimaatagenda en bijdragen aan diverse duurzaamheidsdoelstellingen. Bij elk biobased initiatief is een informatiebord onthuld over het ontstaan, de samenwerking en het doel van het initiatief.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Bruinisse heeft 2 rijksmonumenten: een voormalige mosselvisserswoning (1e helft 19e eeuw) aan de Oudestraat 27 en boerenhoeve Nooitgedacht (18e eeuw) aan de Hageweg 1.

- Bruinisse heeft 1 gemeentelijk monument.

- Het kerkje van de Oud Gereformeerde Gemeente (Prinses Margrietstraat 2) uit 1957 is in 1987 buiten gebruik gesteld en tegenwoordig in gebruik als sportschool.

- De PKN Gereformeerde Kerk uit 1868 (Noorddijk 4) is sinds 1905 buiten gebruik.

- De kerk van de Gereformeerde Gemeenten in Nederland (Schoolstraat 13) dateert uit 1950.

- Bruinisse is onder meer bekend vanwege zijn havens, waar het er maar liefst zeven van bezit.

- Op de dijk langs de vissershaven staat een gigantische opengeklapte mosselschelp, als ‘boegbeeld van de mosselmannen’.

- Gevelstenen in Bruinisse.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Bru's Oranje Comité organiseert activiteiten op Koningsdag, maar ook de avond ervoor al, met de Bruse Nacht van Oranje, met optrendens van lokale bands en artiesten.

- Jaarlijks wordt begin juli de opening van het mosselseizoen gevierd met de drie dagen durende Visserijdagen.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- De recreatieve sector is hier, door zijn gunstige ligging aan het water, sterk vertegenwoordigd. Met name de Grevelingen biedt goede mogelijkheden voor watersport. Jachthaven Bruinisse is na recente uitbreidingen een van de grootste jachthavens van het land. W van de N59 ligt het bekende vakantiepark Aquadelta. Het park is recent uitgebreid met park Aquastaete. Aan de Oudendijk ligt de moderne 18-holes golfbaan van Golfclub Grevelingenhout.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Bruinisse (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Bruinisse.

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Bruinisse.

- Dorpshuis: - Dorpshuis 't Durps'uus en sporthal De Vanger.

- Onderwijs: - Basisschool De Meerpaal.

- Jeugd: - Scouting Bruinisse. Scouting staat voor uitdaging! Bij Scouting besteden kinderen en jongeren hun vrije tijd op een actieve en uitdagende manier. Scouts hebben veel plezier met elkaar en leren samen te werken en respect te hebben voor de ander. Kinderen en jongeren ontwikkelen zich bij Scouting op een natuurlijke manier tot zelfstandige mensen en krijgen de ruimte om te ontdekken en te leren.

Reactie toevoegen