Broek in Waterland

Plaats
Dorp
Waterland
Waterland
Noord-Holland

broek in waterland dorpsstraat [640x480].jpg

Broek in Waterland, Dorpsstraat, ca. 1910

Broek in Waterland, Dorpsstraat, ca. 1910

NH gemeente Broek in Waterland in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Broek in Waterland in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Broek in Waterland in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Broek in Waterland

Terug naar boven

Status

- Broek in Waterland is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek en gemeente Waterland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1990.

- Onder de gemeente Broek in Waterland vielen naast het gelijknamige dorp ook de dorpen Uitdam en Zuiderwoude.

- Wapen van de voormalige gemeente Broek in Waterland.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1342 Broec, 1420 Broec in Waterlant, 1494 Brouck, 1750 Broek in Waterland.

Naamsverklaring
Betekent broek 'moerassig, drassig land', nader aangeduid door de toevoeging van de gebiedsnaam Waterland.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Broek in Waterland ligt N van de dorpen Ransdorp en Durgerdam, NO van het dorp Zunderdorp en de stad Amsterdam, O van de dorpen Watergang en Landsmeer, ZO van het dorp Ilpendam, ZW van de stad Monnickendam en het dorp Marken, W van het dorp Zuiderwoude, WNW van het dorp Uitdam en NW van het dorp Holysloot.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Broek in Waterland 213 huizen met 1.426 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 151/1.020 (= huizen/inwoners), de dorpen Uitdam 17/88 en Zuiderwoude 21/161 en de buurtschappen Broekermeer 12/90, Bellemermeer 5/32 en Poelmolens 7/35. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ca. 2.600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de in 1965 opgerichte Historische Vereniging Oud Broek in Waterland, beter bekend onder de naam 'Oud Broek'. De vereniging stelt zich ten doel het dorps- en landschapsschoon van dit dorp te bewaren, te beschermen en waar mogelijk te vermeerderen. Dit betekent dat de vereniging zich actief inzet voor de handhaving van het beschermde dorpsgezicht, de bescherming van karakteristieke panden daarbuiten, en ook van het kwetsbare veenweidelandschap in de omgeving van het dorp. Dit heeft betrekking op aspecten als gebouwen, wegen, paden en lanen, hekwerken en erfafscheidingen, ornamenten en beplantingen. Om deze reden ook heeft een vertegenwoordiger van Oud Broek zitting in de Monumenten- en Welstandscommissie Waterland (MWW) van de gemeente Waterland.

Daarnaast wil de vereniging het gevoel voor het eigen karakter van het dorp bij zijn ingezetenen ontwikkelen en de plaatselijke geschiedenis bestuderen en vastleggen. Hiertoe verzorgt Oud Broek rondleidingen, lezingen en excursies, brengt ze publicaties uit en onderhoudt ze een waardevolle historische collectie. Oud Broek wil graag een actieve vereniging zijn, van en voor iedereen die het 'mooiste dorp van Noord-Holland' - aldus de vereniging - een warm hart toedraagt.

Vereniging Oud Broek in Waterland onderhoudt een collectie van objecten die in de loop der jaren aan de vereniging zijn geschonken (vaak middels nalatenschappen) of die door de vereniging zijn aangekocht. Onder het menu 'Collectie' kun je op hun website de afbeeldingen van enkele duizenden items bekijken. Verder verzorgt de vereniging diverse publicaties, waaronder de Broeker Bijdragen. Dit zijn originele verhandelingen over een onderwerp uit de geschiedenis van het dorp, die op basis van eigen onderzoek tot stand zijn gekomen en gepubliceerd. In de 3x per jaar verschijnende nieuwsbrief Oudbroek.nl vind je informatie over historische zaken en ontwikkelingen in het dorp en verenigingsnieuws, zoals de vooraankondiging van lezingen, excursies en andere activiteiten. En de vereniging levert jaarlijks haar bijdrage aan de Broekermarkt tijdens de Feestweek en incidenteel aan de Open Monumentendag. De vereniging biedt daarnaast een aantal publicaties en reproducties ter verkoop aan. Zie hiervoor de pagina Verkoop artikelen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Broek in Waterland heeft 83 rijksmonumenten.

- Broek in Waterland heeft 12 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) Nicolaaskerk (Kerkplein 13) is een tweebeukige hallenkerk in oorsprong uit de 15e eeuw, maar in de huidige vorm hoofdzakelijk het resultaat van een herbouw uit 1639. Toren met houten bovenbouw uit 1648. Inwendig houten tongewelven. Zuilen met lijstkapitelen en ronde scheibogen. Kansel uit palissanderhout van 1685, doophek uit het tweede kwart van de 17e eeuw. Koperen doopboog uit 1685. Gebrandschilderd glas uit het tweede kwart van de 17e eeuw met voorstellingen betreffende de geschiedenis van de kerk.

Na een proces van jaren (het eerste gesprek met de buren van de kerk over de plannen met het kerkgebouw vond plaats in september 2013) is in 2018 de eigendomsoverdracht van de Hervormde kerk in Broek in Waterland een feit geworden. Tijdens een feestelijke dienst op 2 september 2018 is het kerkgebouw middels een vestiging tot opstal overgedragen aan Stichting Broeker Kerk. In nauwe samenspraak met de kerkelijke gemeente en de dorpsgemeenschap is namelijk besloten om het kerkgebouw, naast de religieuze functie, ook meer een dorpsfunctie te geven als ontmoetingsplaats voor iedereen. "Was dat ook niet de oorspronkelijke bedoeling van een kerkgebouw?", aldus de kerkenraad. Het draagvlak voor beheer en instandhouding van deze historische plek wordt hiermee vergroot en hopelijk gewaarborgd voor de toekomst.

- Het pand op Keerngouw 2a is in 1895 gebouwd als Gereformeerde kerk, in 1910 als zodanig buiten gebruik gesteld, daarna tijdelijk in gebruik geweest als RK kerk, en tegenwoordig in gebruik als opslagruimte.

- Gevelstenen in Broek in Waterland.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Stichting De Broeker Gemeenschap heeft o.a. als doelen om het contact en het gemeenschapsgevoel van de inwoners van Broek in Waterland en Zuiderwoude te versterken, en de samenwerking op o.a. cultureel, sociaal en sportief gebied te bevorderen. De stichting treedt op als overkoepelende instelling voor verenigingen, stichtingen en andere organisaties uit de genoemde dorpen die zich bij de stichting hebben aangesloten. Voor nieuws en activiteiten binnen Broek verspreidt zij tweewekelijks de Broeker Gemeenschap huis aan huis (en wordt ook op de website geplaatst).

Daarnaast organiseert De Broeker Gemeenschap door het jaar heen een aantal vaste evenementen. Zoals Dodenherdenking op 4 mei, Koningsdag, Feestweek rondom de Kermis in augustus, Sinterklaasintocht en de Kerstboomverbranding. Eens in de vijf jaar organiseert zij ook een feestweek rondom Koningsdag en 5 mei. Dit valt samen met de landelijke grote viering van 5 mei.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Broek in Waterland (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - De tweewekelijkse nieuwsbrief 'Broeker Gemeenschap' wordt huis-aan-huis bezorgd en is daarnaast via de link ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Onderwijs: - Basisschool De Havenrakkers is een openbare school voor ieder kind, ongeacht culturele en/of levensbeschouwelijke achtergrond. Zij staan voor betekenisvol onderwijs dat recht doet aan de mogelijkheden en aan brede ontwikkeling van kinderen. Interactie en transparantie zijn hun sleutelwoorden in de relatie tussen leerlingen, team en ouders.

- Overige verenigingen: - Kleindiersportvereniging Broek in Waterland en omstreken is opgericht in 1926.

- Zorg: - "Zorgboerderij Waterland (Overlekergouw 1, Broek in Waterland) is geschikt voor iedereen voor wie het 'echte leven' soms een tikkeltje te snel gaat of die gek wordt van thuis zitten. De zorgboerderij is open op maandag, woensdag en vrijdag en is geschikt voor mensen met Niet Aangeboren Hersenletsel, dementie, mensen uit de psychiatrie, maar ook mensen met een burn-out. Als het kan proberen we je eventueel op weg te helpen om weer iets in je eigen buurt te gaan doen. Daar word je bij geholpen en begeleid. We doen vooral werkzaamheden op de boerderij die je leuk vindt en die je kan. We helpen boer Nils met de dagelijkse werkzaamheden zoals kalverhokjes opstrooien, de ezel of de paarden borstelen, wilgen knotten, hekken schilderen of werken in de moestuin. Elke dag is een heerlijke dag op Zorgboerderij Waterland."

- "Piet en Linda Ebbelaar runnen met Zorgboerderij De Eilandstal (Atjehgouw 3, Broek in Waterland) een kleinschalig bedrijf met vele dieren. Op 30 ha land kan men hier in een 'knusse' omgeving tot zichzelf komen. Diverse zorgvragers komen hier wekelijks weer terug en vinden structuur in hun bestaan. Er is veel gezellighied, zowel binnen als buiten op het erf. Linda en Piet hebben zoogkoeien van het ras 'Blonde d'Acquitaines'. Zomers lopen ze heerlijk buiten, maar in de winter staan ze in een potstal. Het voeren is een dagelijkse bezigheid, en natuurlijk ook het opstrooien van de stal. Er zijn op de boerderij altijd voldoende klussen, want Piet en Linda veranderen nog regelmatig hun erf. Piet onderhoudt zelf de machines, maar je kunt bijvoorbeeld ook helpen met het timmeren van 'landhekken'. Op de boerderij, achter de stallen, is een moestuin aangelegd. Hier worden o.a. wortelen, prei, aardappelen, bieten, radijs, aardbeien, tomaten, pompoenen en boerenkool geteeld. In ieder seizoen is er wel iets te oogsten. Je begrijpt: altijd werk genoeg!"

- Veiligheid: - Brandweer Broek in Waterland is een van de vier vrijwillige brandweerposten in de gemeente Waterland. Samen met de posten Marken, Ilpendam en Monnickendam staan zij 24 uur per dag, 7 dagen in de week paraat voor de hele gemeente Waterland.

Reactie toevoegen