Britswert

Plaats
Dorp
Súdwest-Fryslân
Fryslân

britswert_collage.jpg

Britswert, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Britswert, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Britswert_1.JPG

Dorpsgezicht Britswert

Dorpsgezicht Britswert

Britswert.JPG

De Sint Joriskerk in Britswert

De Sint Joriskerk in Britswert

Britswert (4).JPG

Zon en schaduw in Britswert

Zon en schaduw in Britswert

Britswert (2).JPG

Het zeer oude schip van de kerk in Britswert is gebouwd met Friese geeltjes

Het zeer oude schip van de kerk in Britswert is gebouwd met Friese geeltjes

Britswert_0.JPG

We kijken nog even om naar Britswert

We kijken nog even om naar Britswert

Britswert

Terug naar boven

Status

- Britswert is een dorp in de provincie Fryslân, gemeente Súdwest-Fryslân. T/m 1983 gemeente Baarderadeel. In 1984 over naar gemeente Littenseradiel, in 2018 over naar gemeente Súdwest-Fryslân.

- Onder het dorp Britswert vallen ook de buurtschappen Jeth en Kromwâl.

- Het kleine dorp werkt op veel gebieden samen met buurdorp Wiuwert. Zo deelt men de school (in Wiuwert), het dorpshuis (in Britswert) en is er ook een gezamenlijk Dorpsbelang De Twa Doarpen.

Terug naar boven

Naam

In het Nederlands
Britswerd. Overigens zijn de plaatsnamen in de voormalige gemeente Littenseradiel sinds 1993 officieel Friestalig.

Oudere vermeldingen
Het dorp komt in de 13e eeuw voor als Bretsenewarth en in 1335 als Britseneweert. Brytswert (1482) is de eerste ingekorte variant en aan het einde van de 16e eeuw luidt de Friese variant Britzert. In de 17e eeuw spelt men Britzwerdt, in de 18e wordt dat Britswert (die variant wordt trouwens voor het eerst al in 1496 aangetroffen) terwijl men sinds de 19e eeuw Britswerd schrijft (en die variant kwam ook al in 1540 voor).

Naamsverklaring
Het tweede stukje van de naam is werth, het eerste kan worden gelezen als Fries brutsen 'gebroken'. Het zou dan om een terp met 'gebroken' land kunnen gaan. Dat zou kunnen verwijzen naar akkers die langs de hellingen van de terp bestonden.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Britswert ligt O van het dorp Wommels, ZO van het dorp Winsum, en grenst in het O aan de N384 (Dearsum - Tzummarum) en in het W aan de Frjentsjerter Feart.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Britswert 21 huizen met 120 inwoners (met daarnaast de buurtschappen Jeth en Kromwâl, beide met 7 huizen en 42 inwoners. Totaal dorpsgebied dus 35 huizen met 204 inwoners). Tegenwoordig heeft het dorp (inclusief de buurtschappen) ca. 50 huizen met ca. 125 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Britswert lag in de middeleeuwen in het Westergo ten noordwesten van de Middelzee. Deze zeearm boog vanaf Leeuwarden om het dorp heen naar Bolsward. Door ontslijking van de Middelzee veranderde van tijd tot tijd de waterplas in moeras en welig rietgewas, terwijl slinken zich tussen beide doorkronkelden. De Middelzee is tussen 1200 en 1300 geheel 'dichtgeslibd'. In de nabijheid van het dorp lagen ook de waterplassen het Swaenwerdermeer en het Britswerdermeer. Ondanks dat de agrarische sector hier de boventoon had, werd vanuit het dorp dan ook wel op de nabij gelegen wateren gevist. Met het inpolderen van het Swaenwerdermeer in 1834 en het Britswerdermeer in 1855 verdwenen de laatste beroepsvissers. Britswert werd sindsdien een echt agrarisch dorp.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsvisie Wiuwert en Britswert m.b.t. recreatie en toerisme.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Britswert is een klein maar zeer karakteristiek dorpje. Het 'streekje' door het dorp en langs het water is nog een ongerept stukje Fryslân.

- Britswert heeft 2 rijksmonumenten, zijnde de windmotor en de Sint Joriskerk.

- De romaanse Hervormde (PKN) terpkerk Sint Joriskerk dateert uit de 12e eeuw. De kerk is opgetrokken uit gele Friese moppen. In 1514 is de kerk door brand verwoest. In 1975 is hij gerestaureerd. De ingangspartij is verfraaid met een gedenksteen van Van Aylva en Bosma. In de kerk liggen oude zerken van adellijke families en van predikanten en professoren uit het geslacht Schotanus, waaronder de bij geografen bekende auteur van de Schotanusatlas; Christianus Schotanus (1671). Een rij grafstenen op het kerkhof heeft niet alleen op de voorkant, maar ook op de achterkant opschriften meegekregen. In de kerk worden regelmatig exposities gehouden. De kerk is ook te huur voor bijv. burgerlijk en kerkelijk huwelijk en bruiloftsfeest. De kerk wordt beheerd door Stichting Alde Fryske Tsjerken. Onder de link vind je nadere informatie over de kerk, over het sleuteladres voor als je de kerk wilt bekijken, en over de verhuurmogelijkheden.

- Windmotor Britswert, gelegen Z van het dorp, halverwege het dorp en buurtschap Makkum, nabij de Easterwierrumer Aldfeart (NL: Oosterwierumeroudvaart). "De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type Record is in Nederland vervaardigd, en begin 20e eeuw ontworpen door Gebr. Bakker te IJlst. De molen is begin jaren dertig gebouwd op de plaats van een afgebroken traditionele windmolen. De toren staat in een uit beton opgetrokken funderingsbak voorzien van houten deksels. In de funderingsbak is een stalen waaierpomp voorzien van een houten opleiderpijp met een houten terugslagklep aangebracht. Aan de polderzijde is een stalen kroosrek aangebracht. De molen maalt uit op de Oosterwierumer Oudvaart (Friese boezem).

De stalen toren van vrij grote hoogte heeft een ladder en een vierkante stelling bestaande uit stalen liggers en een houten dek. Aan de bovenzijde van de toren is een gietstalen motorlichaam aangebracht. Het 16 gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 4,50 meter. Het rad bestaat uit 6 straalarmen waartussen segmenten, met ieder drie bladen verbonden door twee ringen, zijn aangebracht. De molen is voorzien van één vaan voor de zelfregeling naar de windrichting. De zelfregeling naar windsterkte gebeurt doordat bij toenemende omloopsnelheid de optredende tanddruk-reactiekracht van het windrad groter wordt dan de spanning van de schroefveer van de vaan; de molen zal zich hierbij krimpend uit de wind draaien. De bovenas van de molen is voorzien van een vanginstallatie, die automatisch in werking treedt bij het uit de wind draaien van de molen. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen. De waaierpomp wordt hierbij direct aangedreven door de verticale spil." Zo luidde de beschrijving van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed toen de windmotor nog in complete staat was. Helaas is de molen in de afgelopen jaren geleidelijk vervallen. Vandaag de dag is alleen de romp er nog van over.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site over Wiuwert en Britswert van Vereniging van Dorpsbelang De Twa Doarpen.

- Dorpshuis: - Dorpshuis Us Honk (Terp 3) is gevestigd in het gebouw dat tot midden jaren vijftig als lagere school van Wiuwert en Britswert heeft gefungeerd. Het dorpshuis biedt onderdak aan een grote verscheidenheid van vaste gebruikers: Knutselclub KidsKeunst, de Tafeltennisclub, 50+ club de Utlaet, de bridgeclub en Toneelvereniging ‘de Vriendenkring’. Ook Dorpsbelang, de buurtvereniging van Britswert en de kerkenraad vergaderen er regelmatig. Daarnaast worden de ruimtes gebruikt voor bijvoorbeeld jamsessies en cursussen. Jaarlijks wordt er een culturele avond, een quizavond en een volleybalavond, en een touwtrekwedstijd georganiseerd. In de even jaren in mei wordt een Lente- en Rommelmarkt gehouden, waarvan de opbrengst gebruikt wordt om de grotere uitgaven van te bekostigen. Het dorpshuis wordt sinds 1998 geheel door vrijwilligers gerund en onderhouden door vrijwilligers. Verder zijn er nog velen die incidenteel de helpende hand reiken. Al met al zijn zeker 80 dorpsbewoners op de één of andere manier bij het vrijwilligerswerk betrokken.

- Sport: - Keatsferiening De Twa Doarpen (= kaatsvereniging De Twee Dorpen) is er van en voor de dorpen Wiuwert en Britswert.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Britswert.

Reactie toevoegen