Brielle

Plaats
Stad en gemeente
Brielle
Voorne-Putten
Zuid-Holland

brielle maarland 1902 [640x480].jpg

Brielle Maarland 1902

Brielle Maarland 1902

ZH gemeente Brielle in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Brielle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Brielle in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Brielle

Terug naar boven

Status

- Brielle is een stad en gemeente in de provincie Zuid-Holland, op het schiereiland Voorne-Putten. De gemeente maakt deel uit van het samenwerkingsverband Stadsregio Rotterdam en de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag.

- De gemeente Brielle omvatte oorspronkelijk nauwelijks meer dan het grondgebied van de vesting Brielle (zie de kaart onderaan deze pagina). In 1980 is de gemeente Brielle vergroot met de gemeenten Vierpolders en Zwartewaal, met daarin de gelijknamige dorpen. Voor de grenscorrecties die in 1960 en 1980 hebben plaatsgevonden: zie bij Statistische gegevens.

- Oorspronkelijk viel reeds een zeer klein deel van de polder Klein-Oosterland onder de gemeente Brielle. Bij een van de genoemde grenscorrecties is een groter deel van deze polder aan de gemeente Brielle toegevoegd.

- Dankzij de herindelingen en grenscorrecties kon Brielle uitbreiden met de wijken Rugge in het ZW, Zuurland en Ommeloop in het Z en Nieuwland in het ZO.

- Wapen van de gemeente Brielle.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Brielle.

Terug naar boven

Naam

Alternatieve naam
Brielle werd en wordt ook wel Den Briel genoemd.

Oudere vermeldingen
1257 kopie 1330-1336 Briele [OHZ 1173], 1316 ten Briele [GH1 60], 1345 den Briel [GH7 170], 2e helft 16e eeuw Briele [krt sGroten].

Naamsverklaring
Briel 'omheind bosje of park', later ook 'plein', gaat terug op een via het Romaans overgeleverd Keltisch leenwoord brogilo* 'ingesloten gebied, jachtterrein', een afleiding van broga 'grens, afsluiting'. Een vroege ontlening is Breugel. In Vlaanderen vinden we hoofdzakelijk briel (ontstaan uit het Oudfranse briel), in Brabant bruul (ontstaan uit het Oudfranse bruel). In middeleeuws Vlaanderen ontwikkelt zich een betekenis 'beemd, afgesloten weidegrond', in het noorden en oosten van Nederland betekent bruil zoiets als 'natte, met struikgewas begroeide weide'. Brielle is vóór 1280 landinwaarts verlegd, omdat dan sprake is van een oudere locatie aangeduid als ten ouden Briele [Ramaer 28]. In 1285 wordt Brielle vermeld als stad.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Brielle ligt O van Oostvoorne, N van Hellevoetsluis, W van Rozenburg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de stad en gemeente Brielle 809 huizen met 4.642 inwoners.

- In 1960 is de gemeente vergroot met kleine delen van de gemeenten Nieuwenhoorn (56 hectare met 63 inwoners) en Oostvoorne (297 hectare met 189 inwoners).

- Vlak voor de herindeling van 1980 heeft de gemeente 10.625 inwoners.

- In 1980 is de gemeente Brielle vergroot met de gemeente Vierpolders met 1.042 hectare en 2.016 inwoners en met de gemeente Zwartewaal met 315 hectare en 1.958 inwoners.

- Tevens hebben er in 1980 grenscorrecties plaatsgevonden: van Heenvliet (548 hectare met 220 inwoners), van Hellevoetsluis (15 hectare met 3 inwoners), van Oostvoorne (291 hectare met 153 inwoners), van Rozenburg (234 hectare met 43 inwoners) en naar Rotterdam (16 hectare met 0 inwoners).

- Tegenwoordig heeft de gemeente Brielle ca. 7.000 huizen met ca. 16.000 inwoners, waarvan ca. 5.000 huizen met ca. 12.000 inwoners in de gelijknamige stad.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Brielle, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:

- Geschiedenis van Brielle op de site van de gemeente Brielle.

- Historisch Museum Den Briel is gevestigd in het stadhuiscomplex, in een pand dat in 1623 is gebouwd als stadsgevangenis en waag. Het museum geeft een beeld van de historie van de stad Brielle en van Voorne-Putten. Natuurlijk vind je er alles over de beroemde inname van Den Briel op 1 april 1572. Maar er is meer. Het leven van de jagers en vissers in de prehistorie in de Maasmond, waarvan nog opvallend veel getuigenissen bewaard zijn gebleven. In de middeleeuwen leefden in Brielle vooral handelaars en vissers; de stad behoorde in die periode tot de grotere steden in Holland. De waag in het museum geeft een levendig beeld van de veertiende en vijftiende eeuw. Ook de Brielse zeehelden zijn in het museum vertegenwoordigd. Onder de vele Briellenaren die de zee opvoeren, bevonden zich beroemde admiraals als Witte de With en Maarten Harpertsz. Tromp. Samen versloegen zij in 1639 de (tweede) Spaanse armada. Vanaf de 18e eeuw en later werd Voorne steeds meer een land van boeren. Veel voorwerpen in het museum getuigen nog van het dagelijks leven van de grootgrondbezitters en de "gewone" boeren tot ongeveer 1900.

Terug naar boven

Wijken

Rugge
Rugge is een wijk in het ZW van Brielle. De wijk kon gebouwd worden dankzij een grenscorrectie met de gemeente Oostvoorne in 1960 dan wel 1980 (welke van de 2 grenscorrecties betrof dit?, red.). Hierdoor is de O helft van de polder Rugge in de gemeente Brielle komen te liggen. De W helft is onder Oostvoorne, thans gemeente Westvoorne, gebleven. Rugge is een polder en voormalige heerlijkheid. "Vroeger bevatte deze streek een dorp met eene kerk en een klooster. Thans echter heeft zij slechts verstrooide huizen. Eene boerderij in Rugge is bekend als de plaats waar de Watergeuzen eenige RK geestelijken den 9 juli 1572 folterden en ter dood bragten. Daarbij is in den laatsten tijd eene kapel gebouwd, die door vele R-Kath. in godsdienstige herinnering bezocht wordt." (Witkamp, 1877) Van 1811 tot 1886 was er ook nog sprake van een Waterschap Polder Rugge.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De stad Brielle heeft 366 rijksmonumenten en is een zeer bezienswaardige plaats. Samen met Harlingen heeft de stad de meeste rijksmonumenten per inwoner van ons land.

- Brielle bezit nog steeds haar oude stadswallen, gebouwd volgens het Oudnederlands vestingstelsel. De vestinggordel van Den Briel heeft negen bastions en vijf ravelijnen en is tussen 1972 en 1975 gerestaureerd. Sinds 1713 is er weinig aan de vesting veranderd, waardoor de verdedigingswerken tot de belangrijkste overgebleven vestingwerken van Nederland behoren.

- De Grote Kerk of Sint Catharijnekerk (PKN, voorheen Hervormd) (Sint Catharijnehof 2), die ook wel de Brielse Dom wordt genoemd, was in opzet de grootste kerk van Holland, maar is nooit voltooid. De bouw begon in 1417. In 1456 was er een grote brand en in 1482 raakte het geld op en hield men op met bouwen. Alleen het schip was klaar. Brielle is van verre herkenbaar aan de 57 meter hoge, stompe toren van deze kerk. Na 1572 kwam de kerk in protestantse handen. Website Sint Catharijnekerk.

- Heiligdom van de Martelaren van Gorcum (Rik 5) uit 1932.

- RK kerk Martelaren van Gorcum (Nobelstraat) uit 1830.

- Geuzenkerk uit 1872.

- De synagoge van Brielle uit 1871 is het enige overgebleven joodse godshuis in de regio. Sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer als zodanig in gebruik. Tegenwoordig is het een plaats voor ontmoeting en cultuur.

- In het Arsenaal uit 1708 zit tegenwoordig de bibliotheek van Brielle.

- De watertoren uit 1924 is sinds 1984 buiten gebruik. De toren is in 2013 gerestaureerd en herbestemd tot kantoor.

- Molen 't Vliegend Hert.

- Gevelstenen in Brielle.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2015 is 400 meter natuurvriendelijke oever met flauw talud extra aangelegd aan de westkant van de Strypse Wetering. Dit verbetert de waterkwaliteit en schept meer mogelijkheden voor recreatief medegebruik. Bovendien is het gebied opener geworden en kan er volop van het uitzicht op het landschap worden genoten. Ook is er bij een gedeelte van de oever een al bestaande beschoeiing van een rij wilgen en populieren aangevuld met grond en rietstokken. Hierdoor kan zich een beschermende rietkraag in de watergang ontwikkelen, die als paai- en schuilplaatsen door vissen wordt gebruikt.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Brielle (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Brielle.

- Straatnamen: - Beschrijving van alle straten in de gemeente Brielle, door Jaap en Gert Jan van der Kooij.

- Zorg: - Zorgboerderij Op Aarde.

Reacties

(1)

Mooi stukje informatie over Den Briel, de mooiste stad van de regio. Wat ik wel mis is dat het een oude vestingstad is met nog levendige oude stadswallen. Je kunt dit ook mooi aan de bouw van de stad zien. De ravelijnen laten nog het oude Den Briel herleven. Kom langs en ervaar de cultuur en geschiedenis van deze mooie stad.

Red.:
U hebt gelijk. Wij hadden Brielle nog niet echt uitgewerkt. We hebben nu e.e.a. aangevuld.

Reactie toevoegen