Breda

Plaats
Stad en gemeente
Breda
West-Brabant Baronie en Markiezaat De Rith
Noord-Brabant

breda_collage.jpg

Breda, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Breda, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

breda panorama 1910 [640x480].jpg

Breda panorama 1910

Breda panorama 1910

NB gemeente Breda in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Breda in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Breda in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Breda

Terug naar boven

Status

- Breda is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat. Het is de hoofdplaats van de gemeente. In het WZW en ZW van de gemeente ligt het overgrote deel van het streekje De Rith. Het kleinere deel van dit streekje, met daarin het Z gedeelte van landgoed en natuurgebied De Vloeiweide, ligt in de gemeente Zundert.

- Na diverse herindelingen in de loop der jaren, omvat de gemeente Breda naast de stad zelf de dorpen Bavel (grotendeels), Effen, Prinsenbeek, Teteringen en Ulvenhout (grotendeels).

- Ook Ginneken en Princenhage worden vaak als dorpen beschouwd, hoewel zij geografisch gezien eigenlijk wijken zijn, want binnen huidige bebouwde kom van de stad Breda gelegen. Maar de inwoners vinden zichzelf nog steeds dorpelingen en hun kernen dorps, wat zij in 1998 erkend hebben gekregen met de plaatsing van plaatsnaamborden. Overigens staan er volgens ons momenteel bij Ginneken geen plaatsnaamborden meer.

- Onder de stad Breda vallen ook de buurtschappen Bieberg, Diunt (dat voor de herindeling van 1997 onder Rijsbergen viel), IJpelaar (thans grotendeels woonwijk; een zeer klein gedeelte van de buurtschap valt onder de stad), De Nieuwveer (deels; in het NW van de Haagse Beemden en direct Z van de rivier de Mark), Klein Overveld (in het NW van de Haagse Beemden) en Strikberg/De Hartel, en Achterste Rith, Bagven (vroeger vaak abusievelijk Bagben genoemd), Liesbos (ook wel genoemd: Lies), Vaareind en Vuchtschoot; de 5 laatstgenoemde buurtschappen waren oorspronkelijk buurtschappen van Princenhage, deze zouden als buurtschappen van Princenhage kunnen worden gezien, indien Princenhage nog als dorp wordt opgevat. Ditzelfde geldt voor buurtschap Bieberg, maar dan waar het Ginneken betreft. Bij elkaar vallen er 11 (delen van) buurtschappen onder de stad Breda (maar, wegens het hiervoor gestelde, 5 of 6 minder als men ervan uitgaat dat Princenhage en/of Ginneken nog steeds dorpen zijn); in ieder geval vallen al deze 10 buurtschappen voor de postadressen onder de stad. Voor de postadressen vallen verder het dorp Effen en de buurtschappen 't Hout, Overa en Rith, die volgens het gemeenschapshuis van Effen buurtschappen van Effen zijn, hoewel ook deze soms nog als buurtschappen van Princenhage worden gezien, onder de stad Breda. Voor de buurtschappen die onder de, al dan niet overige, Bredase dorpen vallen, zie onder die dorpen (die 2 alinea's hierboven worden vermeld).

- Binnen de gemeente Breda zijn er 1 stad, 5, 6 of 7 (delen van) dorpen (al naar gelang de opvatting hierover, zie hierboven) en 27 (delen van) buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Breda.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Breda.

Terug naar boven

Uitbreidingen en annexaties

Breda heeft eeuwenlang slechts een oppervlakte van 30 hectare beslagen. In 1534 werd er een tweede serie wallen aangelegd (op grondgebied van de toenmalige heerlijkheid Haghe), die het oppervlak vergrootte tot 282 hectare. Bij deze ‘annexatie avant la lettre’ ommuurde men de nederzetting die in de Middeleeuwen langs de westwal, tegenover de tolbrug over de Mark, ontstond. De gemeenschap aldaar stond bekend als de ‘buitenpoorters’.

De oppervlakte van de stad zou pas in 1869 verder worden vergroot door afbraak van de vesting. Reeds toen zag Breda met lede ogen aan dat de burgers vertrokken naar de omliggende gemeenten Princenhage, Ginneken en Teteringen, waar de bewoners wel van de stedelijke faciliteiten bleven profiteren, maar slechts hun veel lagere gemeenteheffingen afdroegen (de geschiedenis herhaalt zich; ook tegenwoordig is dit landelijk een bekend fenomeen...). Breda diende daarom reeds in 1870 annexatieplannen in, die geen succes afwierpen. Ook een poging in 1899 had geen succes. In 1921 wilde Breda de complete gemeenten Princenhage, Teteringen en Ginneken en Bavel annexeren. Ook dat ging niet door. Op 1 juli 1927 is uiteindelijk een deel van de gemeente Teteringen geannexeerd om aan de behoefte aan bouwgrond voor nieuwe wijken te voldoen. Ook een deel van Princenhage werd ingelijfd. Het ging daarbij met name om de suikerfabriek, de ‘Kunstzij’, het eerste deel van de Haagweg (tussen Dijklaan en Rijnstraat), de Oranjeboomstraat, het (nog onbebouwde) Boeimeer plus stukken grond in Breda-Zuid zoals een stukje Baronielaan (ter hoogte van de villa Trianon), Montensbos en Ruitersbos.

In 1942 vond een verdere belangrijke uitbreiding van het grondgebied plaats door annexatie van delen van de gemeenten Princenhage (dat ruwweg in tweeën werd gedeeld, de grens werd gevormd door de spoorlijn, Princenhage kwam bij Breda, de W streek werd zelfstandig als gemeente Beek) en Ginneken en Bavel (met name het dorp Ginneken). Na de Tweede Wereldoorlog realiseerde Breda zijn eerste nieuwbouwwijk (Heuvelkwartier) op grondgebied van de voormalige gemeente Princenhage. In de jaren vijftig en zestig gevolgd door Boeimeer en het tweede gedeelte van Tuinzigt (de bomenbuurt).

Op 1 juni 1961 volgde een volgende ronde met een deel van Teteringen (de Vuchtpolder, die in de jaren zestig bebouwd is) en Nieuw-Ginneken (de IJpelaarpolder, bebouwd in de jaren zestig, en de buurtschap Heusdenhout, tot wijk getransformeerd in de jaren zeventig). Daarna volgde de bebouwing van Princenhage-West I en II.

In 1975 verwierf Breda de status ‘groeistad’. Op 1 juli 1976 is in verband daarmee een groot deel van de streek Haagse Beemden (= het deel O van de A16, oppervlakte 1.548 hectare) van de gemeente Prinsenbeek naar de gemeente Breda overgegaan, voor de bouw van het nieuwe stadsdeel Haagse Beemden (dat al in 1958 gepland was), nadat het er aanvankelijk naar uitzag dat de complete gemeenten Prinsenbeek, Teteringen en Terheijden geannexeerd zouden worden.

In 1997 tenslotte, zijn de gemeenten Prinsenbeek en Teteringen en een deel van de gemeente Nieuw-Ginneken (het deel N van de A58 met daarin Ulvenhout en Bavel, het Z gelegen deel met de dorpen Galder en Strijbeek is naar de gemeente Alphen-Chaam gegaan) aan de gemeente Breda toegevoegd.

Terug naar boven

Naam

Naamsverklaring
Er zijn vele mogelijkheden en theorieën m.b.t. de verklaring van de naam Breda. Bijvoorbeeld: "Genoemd naar een water met de naam, waarschijnlijk de brede Aa ‘het brede water’. Het desbetreffende riviertje werd vroeger ook de Mark-Aa genoemd. Een andere verklaring brengt de naam in verband met bred, dat voortkomt uit berd ‘plank’."(1) - (322) stelt dat de naam zou zijn ontleend aan de omstandigheid dat de stad aan het breedste punt van de Aa was gelegen. - En een net weer iets andere versie vinden wij in (86): “Breda is ontstaan op de plaats waar de Aa of Weerijs en de Mark samenstromen. Vroeger heette de Mark ook Aa. De Aa trad dikwijls buiten haar oevers waardoor een brede strook land onder water kwam te staan. Waarschijnlijk is dat de herkomst van de naam Breda.” Uitvoeriger beschouwingen van de mogelijkheden vindt u in het artikel op Wikipedia over de mogelijkheden voor de verklaring van de naam Breda (auteur Ad Welschen) en het aanvullende artikel Breda en de brede Aa. De naamgeving van Breda opnieuw bekeken door Hans de Kievith.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Breda grenst in het W aan Etten-Leur, in het N aan Langeweg, Terheijden en Oosterhout, in het O aan Dorst en Molenschot, in het ZO aan de A58, aan de dorpsgebieden van Bavel en Ulvenhout die binnen de gemeente Alphen-Chaam liggen, aan Galder, België en de Belgische plaatsen Meersel-Dreef en Meer en in het ZW aan Rijsbergen, en ligt NO van Zundert, ZO van Zevenbergen, Z van Knooppunt Zonzeel (A16/A59), de A59 en Made, WZW van Dongen, W van Rijen, WNW van Gilze, NW van Chaam, Baarle-Nassau en de Belgische plaats Baarle-Hertog en N van de Belgische plaatsen Meerle, Minderhout en Hoogstraten. Door het W van de gemeente lopen, W van de stad en van Z naar NW, achtereenvolgens de A16, de gecombineerde A16/A58 (na het Knooppunt Galder (A16/A58)) en weer de A16, met ongeveer halverwege het Knooppunt Princeville (ook A16/A58), waar de A58 naar het W aftakt; door het O van de gemeente loopt, O van de stad, de A27, die in het Z bij het Knooppunt Sint Annabosch (A27/A58) naar het N aftakt. De stad Breda ligt centraal tot N in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- 1870 gemeente Breda 1.960 huizen, 13.559 inwoners, 1926 30.000, 1927 50.000, 1940 50.000, 1955 100.000, 1975 118.000, thans gemeente ca. 80.500 huizen met ca. 181.000 inwoners, waarvan ca. 68.000 huizen met ca. 149.000 inwoners in de stad (de laatste twee aantallen zijn inclusief die voor het dorp Effen).

- 1500 oppervlakte 30 hectare, 1534 282, 1927 1.077, 1996 7.700, 1997 12.700. In 1958 had de gemeente overigens gepland in 1990 10.000 hectare grond te hebben en 200.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Breda heeft reeds in de 9e eeuw bestaan. De graven van Strijen zouden er al in 840 een burcht hebben gebouwd. Breda is ontstaan rond de Mark, bij de huidige Markendaalseweg (de Mark is daar ter plekke in de jaren veertig gedempt). Het Kasteel van Breda (“waarbij u zich geen grote burcht moet voorstellen, maar meer een bescheiden versterking, die kort bij een doorwaadbare plaats in de rivier was gelegen” (16)) wordt in 1190 voor het eerst vermeld. Er kwam een tolbrug over de rivier en de wegen werden verbeterd (dat betekende vooral verhoogd). Het werden dijken die dwars door het lage dal van de Mark kwamen te liggen. Zo ontstonden de Haagdijk (de dijk in de richting van ’t Haagje = Princenhage) en de Teteringsedijk, die vroeger meestal kortweg Den Dijk werd genoemd.

In de omgeving van de Vismarkt vestigden zich steeds meer mensen. De plaats waar nu de vishal staat, heet al meer dan 600 jaar Vismarkt. De vishal werd rond 1725 gebouwd en nog dagelijks wordt er vis verkocht. De eerste vermelding van een stenen kerk (die er toen al vele jaren gestaan moet hebben) dateert uit 1269, maar dat was de opvolger van een oudere houten kerk. Breda kreeg in 1252 stadsrechten en in 1330 werden er muren rond de stad gebouwd. “Toen ze er achter kwamen dat hun havenkraan niet over de muur kon reiken, hakten ze prompt weer een gat in de verdedigingswal” (322). De Hollandse edelman Jan van Polanen kocht in 1350 de stad van de Hertog van Brabant. Hij bouwde een nieuwe burcht en liet de stad omringen door muren en een gracht, torens en poorthuizen. In de 15e en 16e eeuw bloeide de stad op als centrum van de renaissancecultuur.

In 1534 kreeg de stad een nieuwe en grotere omwalling, waardoor onder meer de Haagdijk bij de stad werd gevoegd. Toen de gemeente in de tweede helft van de 19e eeuw merkte dat de verdedigingsfunctie van de vesting afnam door de voortschrijdende militaire technieken, en bovendien de aangelegde spoorlijnen de stad al hadden ‘opengelegd’, besloot ze in 1869 de vesting te ontmantelen (= het slopen van de wallen en poorten en het dempen van de grachten). Hierdoor kwam er meer ruimte, onder meer voor de vestiging van de eerste industrieën. Dit waren voornamelijk kleine bedrijven, die zich buiten de singels vestigden. De industriële ontwikkeling kreeg een belangrijke impuls door de aansluitingen op het spoorwegennet in 1855 (Roosendaal-Antwerpen) en 1863 (Tilburg). Daarnaast behield Breda een militair karakter door de aanwezigheid van drie kazernes en de Koninklijke Militaire Academie.

De geschiedenis van de Bredase haven, die in 1964/65 is gedempt en mogelijk ergens in de komende jaren weer wordt ‘heropend’, wordt uitvoerig beschreven in het hoofdartikel van het magazine van het Stadsarchief Archivaria, nummer 3, december 1999. Hieronder een kleine selectie uit dit artikel: “Het middeleeuwse Breda was nog geen dertig hectaren groot, maar gunstig gelegen langs de rivier de Mark in het overgangsgebied tussen de hogere zandgronden in het zuiden en de laaggelegen veen- en kleigebieden in het noorden. Was de stad aanvankelijk omringd door een primitieve aarden wal en gracht, in 1333 volgde de bouw van een stenen muur met torens. Bijna tweehonderd jaar later maakte deze muur plaats voor een nieuwe aarden omwalling, waarmee de Boschstraat, de Ginnekenstraat en de Haagdijk binnen de stad werden getrokken. De Mark stroomde van zuid naar noord en stond nog in open verbinding met de zee: de invloed van eb en vloed was tot in de stad waar te nemen. Ter hoogte van de latere Markendaalseweg lagen drie kleine eilandjes in de Mark, die pas in de late 19e eeuw zijn verdwenen. Naast de Mark kende het stadje Breda nog meer water: rivier de Aa of Weerijs, de Gampel, de Donk, de Oude Vest als gracht en diverse kleinere sloten en kreken, zoals de Mosselkreek ter plekke van het huidige winkelcentrum De Barones.

Breda was vanuit Holland bezien de toegangspoort tot het noordwestelijk deel van het hertogdom Brabant. Stilaan ontwikkelde Breda zich tot een bescheiden handelsstad. Scheepvaartverkeer kon de stad bereiken en aanleggen, hoogstwaarschijnlijk op de plek van de latere Haven. Zeker is, dat in 1552 begonnen werd met de bouw van een gemetselde kade van blauwe Naamse steen. De 18e-eeuwse geschiedschrijver Thomas Ernst van Goor vertelt dat de Haven ‘van eene aanmerkeleyke lengte en breedte, aan beide zyden verciert zynde van eene schoone kade met lindeboomen beplant’ was. Slechts de stadszijde had een kademuur. Aan de overzijde, de latere Prinsenkade, lag een blekerij die aan het water grensde. In 1644 wordt de Haven aangeduid als de Havenkant. Het waren de Franse bestuurders die in 1812 straatnaambordjes gingen ophangen en de naam ‘Haven’ gebruikten, sindsdien de officiële straatnaam.

Waar water is en transport volgt, ontstaat de noodzaak om over het water te komen. Een brug is dan een oplossing. Over de Haven lagen twee bruggen: de Tolbrug en de Hoge Brug. De eerste lag ter hoogte van de Haagdijk en was in de Middeleeuwen de enige verbinding over de Mark. De naam ‘Tolbrugge’ komen we al tegen in een oorkonde uit 1384, de brug zelf bestond reeds in 1354. De meest recente vernieuwing van de Tolbrug dateert van het jaar 1922. De opening van deze toen moderne brug is op film vastgelegd en bewaard. De Tolbrug werd gesloopt toen men in 1941 een deel van de rivier de Mark dempte. De Hoge Brug, gelegen tussen de kruising Prinsenkade-Zoutstraat en Vismarkt, vindt zijn oorsprong omstreeks 1550. Een in 1615 gebouwde brug op deze plek werd in 1883 vervangen door een ijzeren draaibrug. Ook deze brug verdween bij de demping van de Haven in 1964.”

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Breda, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Erfgoedweb Breda biedt een digitale zwerftocht door de gemeente en richt zich op iedereen die geïnteresseerd is in de geschiedenis van Breda, van de historische stadskern tot de omliggende wijken en van de dorpskernen tot het buitengebied. Erfgoedweb presenteert de geschiedenis van Breda via archeologie, monumentenzorg, kunst- en cultuurhistorie en via historische kaarten en plattegronden.

- Heemkundekring Engelbrecht van Nassau.

- Geschied- en Oudheidkundige Kring van Stad en Land van Breda De Oranjeboom.

- Stadsarchief Breda.

- Breda's Museum.

- Verhalen over de geschiedenis van Breda op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De in 2013 vastgestelde Structuurvisie Breda 2030 kiest voor de compacte, duurzame stad. Niet langer investeren en uitbreiden aan de randen van de gemeente, maar bínnen de grenzen van Breda.

- Woonvisie Breda (2013).

- Op 18 juni 2017 is het eerste giga-zonnepanelenveld van Nederland (> 1000MwH) geopend dat volledig door burgers is gerealiseerd: ZonneWIJde Breda, met 7000 zonnepanelen, aan de rand van Steenakker. Waar velden van dergelijke omvang normaliter door of met energieleveranciers tot stand komen, is dit veld volledig in eigendom van 637 burgers die het in een coöperatie besturen. De “WIJ” in ZonneWIJde verwijst naar deze gezamenlijkheid. Ruud Koornstra, nationale Energiecommissaris, noemde het project bij de opening “een doorbraakproject voor de energietransitie die inmiddels begint te versnellen”.

Koornstra: “Zoiets als dit was tot vandaag op deze schaal nog nooit gedaan. Particulieren delen hun dak, of het dak van hun sportvereniging, maar burgers die samen 1.600 MWh produceren, is nog niet eerder vertoond. Het maakt van ZonneWIJde Breda een doorbraakproject. Letterlijk, want er zullen er ook op andere plekken in Nederland meer gaan volgen nu de eerste er ligt. En als je het dan niet wilt doen voor de wereld die je aan je kinderen doorgeeft, doe het dan voor je eigen portemonnee, want ook financieel is het veel slimmer dan geld op een bankrekening laten.” Tijdens de opening overhandigden een aantal van de 637 leden zonnepanelen aan hun kinderen. Het stond symbool voor de drijfveer van de overgrote meerderheid van de deelnemers: het overdragen van een duurzame wereld aan kinderen, die van henzelf, maar ook die van anderen. Zie ook het timelapse-filmpje van de bouw van de ZonneWIJde en de reportage over de opening van de ZonneWIJde door BredaNU.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Breda als stad heeft 501 rijksmonumenten.

- Het beschermd stadsgezicht van Breda is in 2013 uitgebreid. De uitbreiding verbindt de twee oudere beschermde gezichten met elkaar, namelijk de oude binnenstad en de zuidelijke dorpskern Ginneken. Met de uitbreiding wordt een groot aantal straten uit de bouwperiode 1850-1940 aan het beschermde stadsgezicht toegevoegd. Het gaat om voormalige militaire terreinen, het singelgebied en verschillende historische verbindingswegen.

- Het Kasteel van Breda (Kasteelplein), waarin sinds 1828 de Koninklijke Militaire Academie (KMA) is gevestigd, is een voorbeeld van een Italiaans palazzo en uniek voor Noord-Europa. De burcht is in feite het derde kasteel van Breda. Het eerste stond er al voor de stichting van de stad Breda. Het tweede werd tussen 1350 en 1362 gebouwd en tenslotte werd in 1536 aan het huidige kasteel begonnen. Rekening houdend met verschillende onderbrekingen kwam het pas in 1696 gereed.

- Het stadhuis (Grote Markt) is in het begin van de 16e eeuw gebouwd en in 1998 gerestaureerd.

- De Grote Kerk of Onze Lieve Vrouwekerk die in de volksmond ook de Blanke Dame wordt genoemd (1410-1535, er is 125 jaar aan gewerkt!), is een voorbeeld van de Brabantse gotiek der steden, met een bijna 100 meter hoge toren en bevat onder meer de praalgraven van de hertogen van Nassau. Willem van Oranje had hier ook zullen liggen, maar in 1584, toen hij werd vermoord, was Breda bezet door de Spanjaarden, dus werd Willem in Delft begraven. De zijkoren zijn nauw verwant aan de zijbeuken van de Bossche Sint Jan en vermoedelijk door de bouwmeester ervan, Jan Heyns, ontworpen. De kerk is in 1998 na een restauratie van vijf jaar heropend. Tijdens de restauratie is gebleken dat er rond 1000 al een houten en in de 13e eeuw een stenen kerk heeft gestaan op de plaats van de huidige kerk. Hierdoor blijkt Breda als nederzetting toch weer iets ouder te zijn dan tot dat moment verondersteld. Journalist Hans Rooseboom beschouwt in (324) de kerk als hét monument van West-Brabant en stelt onder meer: “De zandstenen pinakels en koolbladornamenten, de spitse raambogen en steunberen: als de zon ermee speelt wordt een sprookje werkelijkheid.” Zie verder site Grote Kerk Breda, - Orgelconcerten Breda, - toren Grote Kerk Breda, - grafmonumenten Grote Kerk Breda.

- Beschrijving orgel Grote kerk of Onze Lieve Vrouwekerk.

- Beschrijving orgel RK Kathedrale kerk Antonius van Padua.

- Beschrijving orgel Sacramentskerk.

- Beschrijving orgel Sint-Michaëlkerk.

- Bij het Spanjaardsgat (de doorgang tussen de Duiventoren, nu een protestantse kapel, en de Granaattoren, waarin de RK kapel zich bevindt, bij het Kasteel van Breda aan de Vismarktstraat) is het beroemde turfschip van schipper Adriaan van Bergen niet het kasteel binnengegaan (in tegenstelling tot wat door velen nog steeds wordt gedacht) want de truc met het turfschip - dat door soldaten in het schip te verbergen de Spaanse bezetters verraste - werd uitgehaald in 1590, terwijl het Spanjaardsgat dateert uit 1610. Zie ook bij Etten-Leur. Anno 2016 zijn er plannen om het Turfschip van Breda als toeristische attractie te herbouwen. In 2019 moet dit gereed zijn. Zie verder de site Turfschip van Breda.

- De militairen zijn in 1993 vertrokken uit de deels 15e-eeuwse Kloosterkazerne aan het Kloosterplein. De kazerne is een van de belangrijkste monumenten van de stad. Het complex is de afgelopen jaren drastisch gerestaureerd en verbouwd, waarna het Holland Casino Breda er zijn intrek heeft genomen.

- Het oudste nog bestaande huis van Breda is het Huis van Brecht aan de Cingelstraat. Dit pand met zijn zeer fraaie binnenhof dateert uit de eerste helft van de 15e eeuw.

- Mariakapellen in Breda.

- Gevangenis De Boschpoort, in de volksmond beter bekend als De Koepel en onderdeel van de Penitentiaire Inrichtingen Breda, is volgens de Rijksgebouwendienst een van de belangrijkste monumenten in Nederland. Het complex werd in 1882 ontworpen door rijksarchitect J.F. Metzelaar, die verantwoordelijk was voor de gebouwen van Justitie. De bouw vergde vier jaar. Het complex is gebouwd naar het voorbeeld van het Pantheon in Rome; een tempel uit de oudheid. De Koepel is groter, maar de verhoudingen zijn precies hetzelfde. De gevangenis diende als voorbeeld voor Arnhem, waar korte tijd later een identiek complex werd neergezet. In Haarlem verscheen in 1901 een kleinere versie. De drie koepels zijn ontworpen volgens het panopticum-principe (dat betekent ‘allesziend’). De opzet was slechts één bewaarder overzicht te geven op tweehonderd cellen. Vandaar de spanwijdte van het dak (43 meter) en de loze ruimte in het midden. Sinds kort staat de gevanigenis leeg en wordt er een herbestemming gezocht. Zie ook het artikel Vijf toekomsten koepelgevangenis Breda geschetst op Architectenweb, april 2015.

- Het Bisschopshuis, dat ook wel bisschoppelijk paleis wordt genoemd, staat aan de Veemarktstraat 46. Het is de zetel van de bisschop van het Bisdom Breda.

- De oude stadsschouwburg Concordia (1881) aan het Van Coothplein is volgens de Bredase Raad voor Cultuur een zeer zeldzaam voorbeeld van een 19e-eeuws theater in een (middel)grote stad.

- De watertoren aan de Speelhuislaan (wijk Belcrum) dateert uit 1935, is 39,30 meter hoog en herbestemd als kantoor.

- Bierbrouwerij De Drie Hoefijzers is een van de meest kenmerkende panden in Breda, met een rijke historie. In dit monument was een van de belangrijkste brouwerijen van Nederland gevestigd. Verder is het een cultuurhistorisch voorbeeld van een brouwerij nabij waterbronnen en een spoorweg. Ook is de waarde van het ensemble van belang als voorbeeld van een industrieel complex van rond de eeuwwisseling (kantoor, brouwerij, mouterij, schoorsteen), waarvan er nog maar weinig over zijn.

Via de gebouwen van de brouwerij wordt het verhaal verteld van innovatief Brabant, van de industrialisatie van Brabant van eind 19e eeuw tot na de Tweede Wereldoorlog. Het verhaal van bedrijven die innoveren met kenmerken als industrialisering, automatisering, schaalvergroting, kwaliteitsstijging, en de export-oriëntatie van de productie. Het gebouw vertelt ook de keerzijde; de verandering van de ambachtelijke voedingsmiddelenproductie met lokale en regionale smaken, naar een uniform product dat via marketing in de markt gezet wordt. In Brabant verdween met de ambachtelijke bierproductie het aanbod van echt 'Brabants' bier. In 2016 is ontwikkelaar TTRR gestart met de restauratie en herontwikkeling van het monument tot een multifunctioneel concept voor werken, wonen en horeca, dat gebruik maakt van de historische uitstraling.

- MOTI Museum of the Image.

- Museum Oorlog & Vrede.

- Gevelstenen in Breda.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- In januari is er een Klûntocht over de Grote Markt. De opbrengst is voor een goed doel. Naast het klûnen kunnen de deelnemers spellen doen zoals sneeuwballen gooien, skilopen, spijkers slaan, ijshockey-penaltyschieten en ijsschotslopen. De Klûntocht trekt ca. 2.000 deelnemers uit het hele land.

- Het Breda Jazz Festival (van hemelvaartsdag t/m de zondag daarna) bestaat sinds 1971 en is in zijn soort het oudste en grootste jazzfestival van Nederland en Europa. Jaarlijks komen op het festival circa 250.000 bezoekers af.

- Het Beiaardfestival (in de Grote Toren, op een donderdag tot en met zaterdag in augustus) wordt sinds 1985 georganiseerd door stadsbeiaardier Jacques Maassen.

- Het popfestival Breda Barst (weekend in september) vindt plaats in park Valkenberg en is gratis toegankelijk. Het festival trekt ca. 10.000 bezoekers.

- Outdoor Brabant (voorheen Breda Hippique) (vier dagen in september) is een hippisch top-evenement dat ca. 40.000 bezoekers trekt. De onderdelen zijn derby, dressuur, eventing, springen en vierspan.

- Stripfestival Breda (weekend in oktober).

- Bredase Singelloop (op een zondag begin oktober). De loop bestaat uit de onderdelen Bedrijvenloop (15 km), Trimloop (8,5-15 km), Wedstrijd mannen / vrouwen / veteranen (1/2 marathon), Prestatieloop halve marathon, Skeelertoertocht (circa 8, 16, 24, 32 of 40 km) en een Familieloop (1.350, 2.700 of 4.050 meter).

- Kermis, vanaf zaterdag voor 3e zondag in oktober, gedurende negen dagen. Op de kermis kunt u, naast alle moderne attracties, ook nog diverse oude attracties vinden zoals de Kop van Jut, een suikerspinnenkraam en een snoepkraam.

- Wandelsportvereniging De Wandelende Krabben organiseert op een zondag in oktober de wandeltocht Breda-Bergen op Zoom. De lengte van deze tocht is 55 of 25 kilometer (er wordt dan ook al om 7 uur ’s ochtends gestart).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Park Valkenberg hoorde oorspronkelijk als ‘tuin’ bij het Kasteel van Breda. Voor de valkenjacht, een geliefde bezigheid van de adel, stond in die tuin een aantal kooien, waarin valken werden gehouden. Vandaar de naam Valkenberg. In 1812 werd het overgedragen aan de gemeente en eind 19e eeuw werd het onder leiding van de Leuvense tuinarchitect Rosseels omgezet tot een park in landschapsstijl.

- Bezoekerscentrum Wolfslaar.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van het fietspad langs de Mark door Kees Wittenbols uit Breda.

- Fotoreportage van foto’s Breda 1980-1985 door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Breda (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Breda.

- Media / nieuws: - Omroep Drimmelen is te ontvangen in de gelijknamige gemeente en in de gemeenten Breda, Oosterhout, Geertruidenberg en Etten-Leur.

- Lokale links: - Breda linkspagina.

- Muziek: - Bredasche Bauernkapelle.

- Overige verenigingen: - Toneelstichting Hamlet is opgericht in 2013. Tot nu toe zijn voornamelijk kinderproducties geproduceerd die door kinderen gespeeld worden in de leeftijd van 8-12 jaar. Daarnaast spelen ze ook incidenteel met volwassenen op evenementen.

- Bedrijfsleven / ondernemen: Jongeren tussen de 15 en 22 jaar kunnen gratis meedoen aan het project ZomerOndernemer. Altijd al het idee gehad dat ondernemen iets voor jou is? Of heb je ideeën voor een bedrijf en wil je kijken of het ondernemerschap iets voor je is? Dan is ZomerOndernemer perfect voor je! Tijdens het project ZomerOndernemer ga je aan de slag met jouw eigen plannen om een bedrijf te starten onder professionele begeleiding. In 2017 wordt ZomerOndernemer in de regio Amerstreek - Breda voor de 3e keer georganiseerd. Het project ZomerOndernemer start met een driedaagse training, vier terugkombijeenkomsten, een administratiecheck en een feestelijke Kick-Out als afsluiting. Deelnemers krijgen een startkapitaal van €150,- en zijn de gehele zomer verzekerd. Een inschrijving bij de Kamer van Koophandel is niet nodig en je bent er vrij in om na de zomervakantie door te gaan of te stoppen met je bedrijf.

Review van een deelnemer aan Zomerondernemer Amerstreek - Breda 2016: “ZomerOndernemer is niet alleen ideaal als je al weet dat je een bedrijft wilt starten. Het is ook ideaal om uit te zoeken of het ondernemerschap iets voor je is. Je netwerk vergroot ontzettend, je leert toffe mensen kennen en of je nu een bedrijf start of niet: het is een unieke ervaring die ik nooit meer vergeet en waar ik altijd iets aan zal hebben. Het biedt allerlei verschillende kansen en mogelijkheden voor je toekomst!”

Reactie toevoegen