Born

Plaats
Dorp
Sittard-Geleen
Westelijke Mijnstreek
Limburg

Born-MSD-20110307-228752.jpg

Born, woonhuis in gedeeltelijk vakwerk

Born, woonhuis in gedeeltelijk vakwerk

born_sint_martinuskerk_1.jpg

Born, Sint Martinuskerk

Born, Sint Martinuskerk

born_hoeve_met_besloten_binnenplaats.jpg

Born, hoeve met besloten binnenplaats

Born, hoeve met besloten binnenplaats

born_kasteelruine_1.jpg

Born, de Kasteelruïne

Born, de Kasteelruïne

born_kasteelboerderij_1.jpg

Born, kasteelboerderij

Born, kasteelboerderij

born_kasteelboerderij_2.jpg

Born, kasteelboerderij

Born, kasteelboerderij

LB gemeente Born in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Born in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Born in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Born

Terug naar boven

Status

- Born is een dorp in de provincie Limburg, in de regio Westelijke Mijnstreek, gemeente Sittard-Geleen. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

- De gemeente Born is in 1982 vergroot met de gemeenten Grevenbicht en 'Obbicht en Papenhoven'. Verder hebben er nog enkele kleinere grenscorrecties plaatsgevonden met omliggende gemeenten (Nieuwstadt, Roosteren en Susteren).

- Onder het dorp Born valt ook de buurtschap Graetheide.

- Wapen van de voormalige gemeente Born.

Terug naar boven

Naam

In het Limburgs
Bor.

Oudere vermeldingen
1125 Burne, 1150 kopie midden 13e eeuw Borne.

Naamsverklaring
Door metathesis ontstaan uit het Germaanse brunnan-* ‘bron’.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Born ligt NW van Sittard en grenst in het W aan het Julianakanaal.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Born 243 huizen met 1.453 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 90/590 (= huizen/inwoners) met de buurtschappen Hogenberg en Heide (= Hoogenberg en Graetheide) 11/64, Buchten 55/288 en Illekoven (de Z helft) 11/69 en dorp Holtum 70/406 met buurtschap Klein-Holtum 6/36.

- Per 1 januari 2001 is de gemeente opgeheven en opgegaan in de gemeente Sittard-Geleen met 2.234 hectare, 5.662 huizen en 14.497 inwoners.

- Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.000 huizen met ca. 5.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Born is verbonden met de legendarische koning Swentibold, Zwentibold of Sanderbout. Deze was van 895-900 koning van Lotharingen en stierf in een gevecht nabij de Maas. Swentibold is begraven in Susteren, waar zijn dochters in het klooster intraden. Zijn hoofd wordt er als relikwie vereerd. Swentibold is ondanks zijn geringe regeerperiode belangrijk gebleven voor de regio dankzij de aan hem toegeschreven schenking van de Graetheide. Deze schenking van de duizenden hectaren grote heide zou door hem gedaan zijn aan de veertien omliggende kerspelen (parochies). Het zogenoemde Bescheijt van den Graet is echter slechts uit kopieën, waarvan de vroegste uit de 15e eeuw dateert, bekend.

Dat neemt niet weg dat de dorpen eeuwenlang de onverdeelde Graetheide gezamenlijk hebben bezeten, overigens niet zonder conflicten met elkaar. In de 18e eeuw begon men met de ontginning van de heide, die met name na de uiteindelijke verdeling in het eerste kwart van de 19e eeuw snel verder ter hand werd genomen. Later is de Graetheide deels gebruikt voor delfstoffenwinning: bruinkool en steenkool. De mijn Maurits, later DSM (nu deels Chemelot) is hier de voortzetting van. (3305) Diverse instellingen en stichtingen in de regio dragen de naam Swentibold, en ook in legenden en volksverhalen leeft hij voort. Ook de parkeerplaats met tankstation op de A2 ter hoogte van Born heet Swentibold.

Om de vele mijnwerkers die werkloos werden ten gevolge van de mijnsluitingen in de periode 1965-1974 - de Geleense Maurits sloot als eerste de poorten, in 1967 - aan nieuw werk te helpen, werd onder meer de DAF-fabriek in Born gebouwd. In 1975 nam Volvo deze fabriek over. Daaruit is NedCar ontstaan, een samenwerkingsverband tussen Volvo en Mitsubishi. Tegenwoordig is het VDL Nedcar, "de enige Nederlandse onafhankelijke autoproducent".

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Born heeft 8 rijksmonumenten.

- Born heeft 4 gemeentelijke monumenten.

- De Sint Martinuskerk is gebouwd in 1906 naar een ontwerp van architect Caspar Franssen, en in gebruik genomen in 1907. De toegepaste bouwstijl is neogotiek. In 1959 is de kerk aan de absiszijde uitgebreid met een kruisbeuk en een sacristie. Het ontwerp voor deze uitbreding was van architect Jos Franssen. - Parochiefederatie Born is een samenwerkingsverband van de de lokale parochie H. Martinus en de parochies H. Catharina Buchten, H. Catharina Grevenbicht, H. Martinus Holtum en H. Willibrordus Obbicht.

- Sint Hubertuskapel.

- Ruïne van het in 1930 door brand verwoeste Kasteel Born. In 1150 is hier voor de eerste keer sprake van een kasteel, gelegen in de onmiddellijke omgeving van de huidige ruïne. De machtige kasteelheer van Born was leenheer van het prinsbisdom Luik. De huidige ruïne stamt van het latere kasteel uit 1666. In 1956 koopt de gemeente het gehele complex aan, inclusief kasteelhoeve en rentmeesterswoning. In 1969 wordt door de familie Munsters het dierenpark ingericht, waarbij de omgeving zoveel mogelijk in zijn middeleeuwse vorm is gelaten. In 1985 wordt de exploitatie voortgezet door Stichting Dierenpark Born.

De kasteelhoeve wordt, na restauratie, in 1990 in gebruik genomen als gemeentehuis. Thans zetelt daar het Stadsarchief. In 1997 is het rentmeestershuis gerenoveerd. In 2003 is hier een interactief driedimensionaal tijdvenster van start gegaan. Een zuil met toetsscherm geeft je een driedimensionaal beeld van hoe de mensen in het kasteel vroeger leefden.

- De oude kern van Born wordt 'het staedtgen' genoemd en is bezienswaardig, met panden uit de 16e en 17e eeuw.

- Born heeft een imposante dubbelsluis in het Julianakanaal.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Tijdens het paasweekend is er in Born het Paosjfestival. Hier opent het festivalseizoen met 2 dagen volop feest in de feesttent op de markt. Op paasmaandag is er de gezellige Limburgse Middig met Limburgse artiesten, voor een geweldige afsluiter van het paasweekend.

- Kermis (begin september).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Kasteelpark Born is opgebouwd rond de ruïne van het in 1930 door brand verwoeste gelijknamige kasteel. Het is een klein, gezellig dierenpark. De menagerie is zodanig gekozen dat er een beeld ontstaat van de dieren die men vroeger op of rond de kastelen aantrof.

- IVN Born - Land van Swentibold bestaat uit een groep enthousiaste mensen die willen genieten van de natuur. Ze willen dit graag doen samen met iedereen die in de natuur geïnteresseerd is. Als je mee gaat wandelen of een cursus volgt, merk je hoe je je kunt verwonderen over de natuur in je eigen omgeving.  Heb je bijv. al eens de bloementapijten in het Grasbroek gezien? Je moet alleen weten wannéér je moet gaan kijken. De IVN-ers willen dit enthousiasme vooral ook overbrengen op de jeugd, want wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. Je kunt je ook aansluiten bij de knotgroep. Kom eens mee wandelen of kom op dinsdagmorgen langs voor een praatje in De Gaard.

- Centrum voor Natuur- en Milieueducatie (CNME) De Rollen bestaat sinds 2014 en is de opvolger van het vroegere CNME Plinthos in Daniken bij Geleen. Het is hét centrum voor natuur- en milieueducatie in de Westelijke Mijnstreek.

- Speeltuin De Paddestoel heeft als een van de weinige speeltuinen in de omgeving nog een echte draaischijf, een grote familieschommel en een supergrote zandbak met voldoende waterspellen. De speeltuin heeft ca. 60 speeltoestellen, allemaal geplaatst in zand en gras, tussen bomen die voor een lekker schaduwplekje zorgen als de zon schijnt.

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Wijkraad Born-West.

- Onderwijs: - Basisschool Swentibold. - Basisschool De Wissel.

- Muziek: - Harmonie L'Union is opgericht in 1886.

- Overige verenigingen: - De oudste zilveren vogel van Schutterij St. Martinus draagt als jaartal 1610, maar vermoedelijk is de schutterij al vóór de Reformatie opgericht. - Geschiedenis Schutterij St. Martinus.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Born.

Reactie toevoegen