Boornzwaag

Plaats
Buurtschap
De Fryske Marren
Fryslân

boornzwaag_collage.jpg

Boornzwaag, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Boornzwaag, collage van buurtschapsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Boornzwaag (3).JPG

De Sweachmermolen in Boornzwaag.

De Sweachmermolen in Boornzwaag.

Boornzwaag..JPG

Het is allemaal even landelijk in Boornzwaag.

Het is allemaal even landelijk in Boornzwaag.

Boornzwaag.JPG

Buurtschap Boornzwaag ligt ten zuiden van de Langwarder Wielen.

Buurtschap Boornzwaag ligt ten zuiden van de Langwarder Wielen.

Boornzwaag (2).JPG

De Sweachmermolen prachtig gelegen aan de Langwarder Wielen, uit alle windstreken zie je de molen al van ver. Bijzonder is dat het na diverse restauraties de enige molen in ons land is die als korenmolen én als poldermolen kan fungeren.

De Sweachmermolen prachtig gelegen aan de Langwarder Wielen, uit alle windstreken zie je de molen al van ver. Bijzonder is dat het na diverse restauraties de enige molen in ons land is die als korenmolen én als poldermolen kan fungeren.

Boornzwaag

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in de omgeving van Boornzwaag.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Boornzwaag.

Terug naar boven

Status

- Boornzwaag is een buurtschap* in de provincie Fryslân, gemeente De Fryske Marren. T/m 1983 gemeente Doniawerstal. In 1984 over naar gemeente Skarsterlân, in 2014 over naar gemeente De Fryske Marren.
* Sommigen stellen dat deze plaats nog altijd de dorpsstatus zou hebben, maar in de 19e eeuw wordt het al vermeld als 'buurt met dorpsrechten' (omdat het geen kerk meer heeft), en gezien de grootte of beter gezegd de kleinte van de kern, het ontbreken van een kerk en kern en voorzieningen, is het geografisch en maatschappelijk in de praktijk als buurtschap te beschouwen.

- Boornzwaag heeft een eigen postcode (8526) en plaatsnaam in het postcodeboek en is daarmee een formele woonplaats. In de praktijk wordt de nederzetting als buurtschap van Langweer beschouwd. De huidige kern van het vroegere dorp is vandaag de dag feitelijk ook opgenomen in Langweer.

- Het plaatsje is ook zodanig dunbebouwd dat het geen 'bebouwde kom' heeft. Daarom heeft het ook witte plaatsnaamborden en geen blauwe komborden.

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Boarnsweach.

Oudere vermeldingen
1275 Benningaswach, 15e eeuw Bonswage, 1456 Bonningswaech. In de 16e eeuw wordt het eerste stukje van de naam verkort tot bon of boen. Soms komt de hele naam verkort voor zoals in 1511 Zwaech en Swaeg naast Boenswaeg. In 1664 vinden we op Schotanus' kaart Boonswaeg, maar in de tekst staat Boornswaegh. Dat is de eerste keer dat de r in de naam voorkomt, want op de kaart met Friese varianten uit eind 16e eeuw staat nog Bonsweg. Rond 1700 vinden we Bornswaag en vanaf de 19e eeuw is het Boornzwaag.

Naamsverklaring
Het is zeer onwaarschijnlijk dat het eerste stukje van de naam met iets als 'bron' heeft te maken. In oudere varianten komt de r immers niet voor. Op grond van de oudste overleveringen kan worden geconcludeerd dat de familienaam Benninga, afgeleid van de mannennaam Berhard, het eerste stukje van de naam is. Het tweede stukje is zwaag 'gemeenschappelijk weiland'. De r zal in de naam geslopen zijn vanwege een associatie met 'borrelend water', bijvoorbeeld door een zijl in een dijk.(1)

Terug naar boven

Ligging

- Boornzwaag ligt W van Joure, O van Langweer. De kern grenst in het N aan de Langwarder Wielen (voor 2007: Langweerderwielen), maar N daarvan ligt nog een groot stuk buitengebied van deze woonplaats. Door het geleidelijk ontstaan van de Langwarder Wielen, is dit N deel van het grondgebied afgesneden en N van de Langwarder Wielen komen te liggen. In de atlassen wordt dat gebied vermeld als buurtschap Boornzwaag over de Wielen. Oorspronkelijk was de grens met de gemeente Wymbritseradiel in het moerasgebied daar vaag.

- Boornzwaag ligt aan de W oever van de Skarster Rien (voor 2007: Scharsterrijn), een ca. 7 km lang kanaal dat het Tsjûkemar (voor 2007: Tjeukemeer) verbindt met de Langwarder Wielen.

- Het weidelandschap rondom deze plaats bestond vroeger uit laagveen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Boornzwaag 8 huizen met 46 inwoners. Verder valt in dat jaar onder deze plaats nog een buurtschap Rodenburg met 4 huizen en 22 inwoners. Tegenwoordig heeft de buurtschap ca. 40 woonhuizen met ca. 100 inwoners. Verder is er sprake van nog een groot aantal (ruim 200) recreatiewoningen.

Terug naar boven

Geschiedenis

De geleidelijke ondergang van het dorp
De kerk van Boornzwaag is in 1693 op afbraak verkocht, om plaats te maken voor een klokkenstoel. De Langweerder Wielen laat het aan de rand van dit meer gelegen bouwwerk met begraafplaats echter niet met rust. In 1893 wordt de klokkenstoel dan ook afgebroken. De kleine begraafplaats is dan al 80 jaar in onbruik en is vervolgens langzaam maar zeker in de golven van het meer verdwenen. Op een kaart uit 1904 staat de begraafplaats overigens nog ingetekend. Daarnaast had Boornzwaag ooit een armenhuis, een scheepshelling en van 1887 tot 1909 zelfs een zuivelfabriek. Dit alles is inmiddels verdwenen. De latere eigenaren van de Boornzwaagster zuivelfabriek laten in Scharsterbrug een nieuwe fabriek bouwen. Op de plaats van de zuivelfabriek is later het badpaviljoen gekomen.

Opkomst van de waterrecreatie(parken)
Kenmerkend voor het huidige Boornzwaag zijn de vele schiereilanden met recreatiewoningen. Dat vindt zijn oorsprong eind jaren vijftig van de 20e eeuw, als een voormalig planter uit Indonesië, Johan Henri Zorab, in Langweer komt wonen. Zorab heeft een visie voor een grootschalige ontwikkeling van de waterrecreatie in het dan nog geïsoleerd gelegen Langweer. Die visie behelst het creëren van een groot aantal schiereilanden die allemaal verbonden zijn met een centraal punt. Op deze schiereilanden kan dan gerecreëerd worden, waarbij alles over zowel het water als de weg bereikbaar is. Als eerste wordt de Woudfennen opgericht, in 1966 volgt Watersportpark Scharsterrijn en in 1972 Coöperatieve Vereniging De Houtvaart.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Bestemmingsplan Boornzwaag (2012).

- Notitie 'Verruimen bestemming (wonen en recreatie) in het gebied "achter de brug" in Boornzwaag' (behorend bij het Bestemmingsplan).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De rijksmonumentale molen op de grens met buurdorp Langweer is vanwege deze grensligging in verschillende opzichten een bijzonder geval. Ten eerste de naam: vanouds heet de molen Sweachmermolen, genoemd dus naar Boornzwaag. De huidige eigenaren noemen hem echter de Langweerdermolen, genoemd naar Langweer. In oudere adresbestanden staat als adres Boarnsweachsterdyk 3, 8525 EA Langweer. In actuele adresbestanden staat Boarnsweachsterdyk 3, 8526 GA Boornzwaag. Dus qua naam is de molen van Boornzwaag naar Langweer verhuisd, qua adres is de molen van Langweer naar Boornzwaag verhuisd... Hoe dan ook, de molen ligt op de grens van het grondgebied van de genoemde plaatsen en is in 1782 gebouwd als korenmolen. Later is hij omgebouwd tot poldermolen met vijzel en heeft daarmee tot 1925 de polders Grote Polder Langweer, Dijken en Boornzwaag bemalen. In 1925 neemt een elektrisch gemaal deze taak over, waarmee de molen zijn functie verliest. Na diverse restauraties in de loop der jaren is de molen weer maalvaardig in beide opzichten, en dat is heel bijzonder: het is de enige molen in Nederland die als korenmolen én als poldermolen kan fungeren. Een vrijwillig molenaar laat de molen regelmatig draaien. De molen kan nog worden ingezet als reservegemaal bij extreme regenval.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Jachthaven.

- Van april t/m oktober is er een fiets- en voetveer Boornzwaag - Joure over de Skarster Rien.

Reactie toevoegen