Bommenede

Plaats
Verdwenen plaats(naam)
Schouwen-Duiveland
Schouwen-Duiveland
Zeeland

Bommenede verovering 1575 (Kopie).jpg

Bommenede verovering 1575

Bommenede verovering 1575

ZL gemeente Bommenede in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Bommenede in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Bommenede in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Bommenede

Terug naar boven

Status

- Bommenede is een voormalig dorp, voormalige heerlijkheid en voormalige gemeente in de provincie Zeeland, op het schiereiland en in de gemeente Schouwen-Duiveland. Het was een zelfstandige gemeente t/m 3-4-1866. Per 4-4-1866 over naar gemeente Zonnemaire, in 1961 over naar gemeente Brouwershaven, in 1997 over naar gemeente Schouwen-Duiveland.

- Hoewel Bommenede omringd werd door Zeeuwse eilanden, behoorde het lange tijd tot Holland (en daarbinnen tot de heerlijkheid Voorne), aangezien de Sonnemere, de stroom die het eiland scheidde van de overige eilanden, werd beschouwd als de grens tussen Holland en Zeeland. Het was dus een Hollandse enclave in Zeeland. Pas in 1687 is dit gebied aan Zeeland overgedragen.

- Onder het dorp Bommenede viel ook de buurtschap Bloois.

- Het grondgebied van Bommenede valt tegenwoordig onder het dorp Zonnemaire.

Terug naar boven

Naam

Alternatieve naam
De gemeente werd ook wel 'Bommenede en Bloois' genoemd (en die laatste naam dan in diverse spellingen, zie daarvoor de homepage van Bloois).

Oudere vermeldingen
De naam komt in 1165 voor het eerst voor als insula Bomne, 'het eiland van Bomne'.

Terug naar boven

Ligging

Bommenede lag N van Zonnemaire, O van Brouwershaven.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Bommenede 72 huizen met 510 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 62/465 (= huizen/inwoners) en buurtschap Bloois 10/45.

Terug naar boven

Geschiedenis

Bommenede is oorspronkelijk een van de vier eilanden waar het latere eiland Schouwen-Duiveland uit is ontstaan. De gelijknamige nederzetting is begin 12e eeuw gesticht door monniken van de abdij Ten Duinen. In de 14e eeuw gaat het dorp door overstroming verloren. In 1412 wordt het gebied opnieuw bedijkt. Ook het water de Sonnemere is inmiddels ingedijkt (= de huidige polders Oud-Bommenede, Nieuw-Bommenede en Nataarspolder), waardoor het eiland aan Schouwen vast komt te zitten. Het blijft echter vooralsnog een Hollandse enclave in Zeeland.

Het nieuwe Bommenede wordt een welvarend havenplaatsje. Het ziet eruit als een klein stadje, ongeveer als Brouwershaven, met huisjes om de haven en de spuikom en een forse kerk. Waarschijnlijk heeft het plaatsje nooit stadsrechten gehad. In 1571 wordt het een hoge heerlijkheid met een eigen bestuur. Het ligt erg gunstig op een vooruitstekende punt in de Grevelingen, vlak bij een belangrijke vaarweg. Dit maakt de ligging echter ook kwetsbaar. Bij de Allerheiligenvloed van 1570 overstroomt Bommenede en een jaar later komt het weer droog te liggen. In 1573 worden er wallen en bastions aangelegd, want inmiddels is er een opstand tegen Spanje. Als de Spaanse bevelhebber Mondragon in 1573 tijdens zijn befaamde voettocht door het Zijpe op Schouwen aan komt, valt hij meteen Bommenede aan. Na 20 dagen hevige strijd weet hij het versterkte stadje te veroveren. De schade wordt hersteld, maar de welvaart komt niet meer terug.

Bommenede wordt tijdens een stormvloed in 1682 met kerk en al door het water verzwolgen. De Staten van Holland vinden het niet verantwoord om nog langer in dit regelmatig door het water geteisterde dorp te investeren. In 1684 ontruimen ze wat er nog van de plaats over is en dragen het in 1687 over aan Zeeland. In 1701 wordt een deel van het voormalige eiland herdijkt. Het deel waar het dorp heeft gelegen, blijft buiten deze bedijking. De overgebleven bewoners vestigen zich op de Dijk van Bommenede in het veiligste, zuidelijkste deel van de herdijkte polder en zo ontstaat de buurtschap Nieuw Bommenede, die van de Franse Tijd (begin 19e eeuw) t/m 3-4-1866 een zelfstandige gemeente is. De Bommeneders zijn nog vele generaties lang een aparte groep gebleven binnen de dorpsgemeenschap van Zonnemaire.

De resten van de oude nederzetting moeten nog altijd op de bodem van de Grevelingen liggen, maar omdat daar een diepe vaargeul is ontstaan, is dat niet meer terug te vinden. Bij een duikonderzoek zijn alleen wat resten van een van de havenhoofden opgespoord. Tegenwoordig resteren van dit voormalige dorp als herinnering nog slechts de benamingen hoeve Oud-Bommenede (1 km O van Brouwershaven, aan de Kijkuitsedijk), polder Bloois en Oud-Bommenede Z ervan, Nieuw-Bommenedepolder O ervan, Dijk van Bommenede direct N van Zonnemaire, en Werkhaven Bommenede NO van Zonnemaire aan de Grevelingen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De 90 ha grote Slikken van Bommenede zijn na de afsluiting van de Grevelingen drooggevallen. Er bevinden zich enkele ondiepe kreken die de invloed van de zoute Grevelingen tot ver in het gebied laten doordringen. Aan de noordkant van het gebied ligt een recreatieterreintje. Het gebied is van groot belang voor vogels, zoogdieren, reptielen en insecten. Door de lage ligging worden grote delen nog overspoeld met zout water. Dit heeft tot gevolg dat de begroeiing grotendeels uit zoutminnende planten zoals Zeekraal, Schorrenkruid en Zeeaster bestaat. In de zomermaanden grazen hier koeien.

Reactie toevoegen