Blauwkapel

Plaats
Dorp in de stad
Utrecht
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

blauwkapel plaatsnaambord 2.jpg

Het piepkleine dorpje Blauwkapel heeft ook een piepklein, op een straatnaambord lijkend plaatsnaambordje.

Het piepkleine dorpje Blauwkapel heeft ook een piepklein, op een straatnaambord lijkend plaatsnaambordje.

Blauwkapel stempel en adres [640x480].jpg

Het dorpje Blauwkapel had tot 1925 een postkantoortje en lag begin 20e eeuw nog 'nabij Utrecht' in plaats van 'in' Utrecht, want de Utrechtse wijken Overvecht en Voordorp, waar het nu aangesloten aan ligt, waren er toen nog niet.

Het dorpje Blauwkapel had tot 1925 een postkantoortje en lag begin 20e eeuw nog 'nabij Utrecht' in plaats van 'in' Utrecht, want de Utrechtse wijken Overvecht en Voordorp, waar het nu aangesloten aan ligt, waren er toen nog niet.

Blauwkapel.jpg

Dorp in de stad, Blauwkapel.

Dorp in de stad, Blauwkapel.

Blauwkapel 2.jpg

Het kerkje van Blauwkapel.

Het kerkje van Blauwkapel.

Blauwkapel 4.jpg

De fortgracht van Fort Blauwkapel.

De fortgracht van Fort Blauwkapel.

Blauwkapel 5.jpg

Een mooi stukje natuur midden in de stad Utrecht.

Een mooi stukje natuur midden in de stad Utrecht.

7531Blauwkapel3.jpg

De soldatenverblijven op Fort Blauwkapel.

De soldatenverblijven op Fort Blauwkapel.

Fort Blaukapel.jpg

Fort en dorp Blauwkapel te midden van spoor- en snelwegen.

Fort en dorp Blauwkapel te midden van spoor- en snelwegen.

blauwkapel_op_kuijperkaart_1866_kopie.jpg

Op deze uitsnede van de kaart van de gemeente Maartensdijk uit 1866, van J. Kuijper, liggen fort en dorp Blauwkapel nog landelijk omringd door weilanden.

Op deze uitsnede van de kaart van de gemeente Maartensdijk uit 1866, van J. Kuijper, liggen fort en dorp Blauwkapel nog landelijk omringd door weilanden.

Blauwkapel

Terug naar boven

Status

- Blauwkapel is een dorp* in de provincie Utrecht, gemeente Utrecht. T/m 1953 gemeente Maartensdijk.

* Strikt geografisch gezien is Blauwkapel geen 'echt dorp', omdat een dorp normaalgesproken buiten de bebouwde kom van een andere kern ligt, en het plaatsje ligt tegenwoordig binnen de bebouwde kom van de stad Utrecht. Maar een wijk is het ook niet, omdat het nog wel duidelijk als dorp te herkennen is, nog altijd geïsoleerd van de rest van de stad ligt - en door de fort-constructie ook los van de stad blíjft liggen - en nog altijd een duidelijke eigen identiteit heeft. Het ligt ook niet echt in de stad, in de zin van omsloten door, maar er tegenaan. Het zit er dus tussenin. Maar al met al vinden wij het gezien al deze kenmerken toch nog wel meer een dorp dan een wijk. Die 'tussen wal en schip-gevallen', waar er nog ca. 50 van zijn in ons land, zou je kunnen kwalificeren als 'dorp in een stad', op welke pagina wij deze gevallen op een rijtje hebben gezet.

- Het piepkleine dorpje heeft, als je vanuit Overvecht (Darwindreef) over de Kapelweg het dorpje binnenkomt, ook een piepklein blauw plaatsnaambordje (wat een eigen bebouwde kom suggereert maar het niet is, omdat je daar immers al/nog binnen de bebouwde kom van de stad Utrecht zit), formaat straatnaambordje, getiteld 'Blauwkapel (gemeente Utrecht)'.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1840 Blaauwkapel, 1866 Blaauwe Kapel. Oorspronkelijk heette het Voordorp.

Naamsverklaring
Het dorpje heet oorspronkelijk Voordorp. In 1505 komt de kapel in het bezit van de familie Van Wijck. Bij de verbouwing die kort daarna plaatsvindt, wordt de kapel voorzien van een houten tongewelf. Het nieuwe plafond en de wanden worden blauw geschilderd. Vanaf die tijd spreekt men van 'de Blaauwe Capel'. Het dorp wordt daarna in het vervolg Blauwkapel genoemd.

Terug naar boven

Ligging

Blauwkapel ligt in het uiterste NO van de stad Utrecht, rond de Kapelweg, ingeklemd door de afrit van de A27 naar Overvecht (N230) in het N, de Darwindreef in het W, de spoorlijn Utrecht-Soest in het Z en de spoorlijn Utrecht-Hilversum in het O. De bebouwde kom van de stad Utrecht en daarmee van in dit geval Blauwkapel loopt ter plekke in het O langs de spoorlijn.

Wellicht valt ook de bebouwing aan de Voordorpsedijk O van Blauwkapel nog tot het dorp te rekenen, maar wij kunnen tot heden nergens enige indicatie vinden die daarop duidt. Voor de postadressen is het een buitenbuurtje van het dorp Groenekan, gemeente De Bilt. De bebouwing aan de Voordorpsedijk W van de A27 valt onder de Utrechtse wijk Voordorp.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Blauwkapel 57 huizen met 267 inwoners. In 1860 heeft het dorp 326 inwoners, waarvan 87 binnen de vesting en 239 er buiten. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 30 huizen met ca. 70 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het dorp was en is spoortechnisch gezien een strategisch punt, gezien de kruising van de spoorlijnen Utrecht-Hilversum en Utrecht-Soest direct ZO van dorp en fort. - Geschiedenis van de voormalige stations van Blauwkapel.

Blauwkapel had een postkantoortje van 1869 tot 1925.

Opvallend is dat in de Volkstelling van 1840 Groenekan nog als buurtschap wordt beschouwd (van Maartensdijk) en Blauwkapel als dorp, terwijl later Blauwkapel als buurtschap van Groenekan wordt beschouwd, omdat laatstgenoemde zich inmiddels tot een dorp had ontwikkeld en eerstgenoermde, die altijd een zeer kleine kern is gebleven, voor haar voorzieningen op Groenekan was aangewezen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Blauwkapel heeft 3 rijksmonumenten, zijnde het kerkje, het herenhuis op Kapelweg 11 en het huis op nr. 25, beide uit de 18e eeuw.

- Blauwkapel is sinds 1966 een beschermd dorpsgezicht.

- Mede door de aanleg van Fort Blauwkapel in 1821 komt de kerk (uit 1451) minder centraal te liggen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt de kerk gevorderd door de bezetters en doet o.a. dienst als paardenstal. De kerk raakt ernstig in verval. De Hervormde Gemeente heeft inmiddels een onderkomen in Groenekan. Na de oorlog besluit men aanvankelijk het gebouw te slopen en weer op te bouwen in het Openluchtmuseum in Arnhem. Door particulier initiaitief wordt dit gelukkig voorkomen. In 1957 wordt de kerk voor 1 gulden gekocht door de Stichting Blauwkapel, die de kapel laat restaureren. Sinds 1959 doet de kerk dienst als oecumenische onderwegkerk. - Pagina over het kerkorgel in tekst en beeld. - De kerk is te huur voor diverse gelegenheden. - Verder is er de Hervormde Gemeente Blauwkapel-Groenekan met een kerk in Groenekan.

- Het dorp is tegenwoordig het meest bekend van het Fort Blauwkapel, dat in 1821 om het dorp heen is gebouwd. Het is een van de grootste forten van de Hollandse Waterlinie. - Nog een pagina over het fort en wat er allemaal te zien en te doen is. Het westelijk deel van het fort is geopend als recreatieterrein voor het publiek. Je kunt er terecht voor een wandeling over de wallen van het fort, even rustig zitten op de steiger met uitzicht over de fortgracht of om er tussen de middag je broodje op te eten. Het terrein is dagelijks toegankelijk door drie klaphekken vanaf de Kapelweg van 9.00 tot 20.00 uur. In de winter is het terrein van 9.00-17.00 uur geopend. Op het terrein grazen schapen, dus denk er wel aan om het hek weer achter je te sluiten.

Het fort is o.a. de thuisbasis van Scouting Willem de Zwijger, die het bomvrije wachthuis van het fort ook verhuurt voor feesten en partijen. Het wachthuis wordt niet verhuurd voor kampen van andere scoutinggroepen. Verhuur zorgt ervoor dat zij het scoutingspel voor de leden tegen een acceptabele prijs kunnen blijven aanbieden. Daarnaast betalen zij met de opbrengsten een deel van het onderhoud van het fort en proberen zij hierdoor het zo goed mogelijk in oorspronkelijke staat te behouden. Met drie zalen en een grote hal is het fort groot genoeg voor feesten en partijen tot maximaal 150 personen. Wil je een groot BBQ feest geven voor vrienden en familie, dan kan dat ook. Op zondagen kun je 's middags gebruik maken van het buitenterrein. Drank, catering, versiering en aankleding moet je zelf regelen.

Terug naar boven

Beeld

- Reportage van NTR School TV over Blauwkapel, het enige bewoonde fort van Nederland ( ruim 6 min.).

- Filmpje over activiteiten bij Fort Blauwkapel in het kader van de Fortenmaand 2010 (september).

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Blauwkapel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Blauwkapel.

Reactie toevoegen