Biest-Houtakker

Plaats
Dorp
Hilvarenbeek
Hart van Brabant Kempen
Noord-Brabant

biest-houtakker_cv_de_pinnekleuvers.jpg

Carnavalsvereniging De Pinnekleuvers verzorgt het jaarlijkse carnaval in Biest-Houtakker.

Carnavalsvereniging De Pinnekleuvers verzorgt het jaarlijkse carnaval in Biest-Houtakker.

biest-houtakker_kaart_1861_kopie.jpg

Op deze militaire kaart uit 1861 is goed te zien dat Biest en Houtakker oorspronkelijk 2 aparte buurtschappen zijn. Pas begin 20e eeuw groeien zij aaneen tot 1 dorp, door de bouw van kerk en school tussen de buurtschappen in.

Op deze militaire kaart uit 1861 is goed te zien dat Biest en Houtakker oorspronkelijk 2 aparte buurtschappen zijn. Pas begin 20e eeuw groeien zij aaneen tot 1 dorp, door de bouw van kerk en school tussen de buurtschappen in.

Biest-Houtakker

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Biest-Houtakker.

- Boek hier online je jungalow of villa chalet op Vakantiepark Beekse Bergen.

- Boek hier online je vakantie op SafariCamp Beekse Bergen.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Biest-Houtakker.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Biest-Houtakker.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Biest-Houtakker.

Terug naar boven

Status

- Biest-Houtakker is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen, gemeente Hilvarenbeek.

- Onder het dorp Biest-Houtakker valt ook een deel van de buurtschap Westerwijk (die in de volksmond 'de Westrik' wordt genoemd).

- Biest-Houtakker heeft een eigen dorpswapen.

Terug naar boven

Naam

In de volksmond
Lokaal wordt het dorp kortweg De Biest genoemd.

Oudere vermeldingen
Biest: 1428 Byest, 1840 Biest, 1861 De Biest.
Houtakker: 1428 Houtacker, 1861 De Houtakker.

Naamgeving
In 1390 geeft hertogin Johanna van Brabant aan de bewoners van de Biest het privilege om op de Gemeynt (= de gemeenschappelijke gronden) bomen te planten en te kappen waar de gemeenschap dat passend en nodig acht, zonder dat daar 'houtschat' (= een vorm van belasting) voor hoeft te worden betaald. Er wordt een bosje aangeplant tussen het Spruitenstroompje en het Vossenhol. Hierdoor komt voor dit gebied de naam Houtakker in gebruik.

Naamsverklaring
Biest: gevormd uit de plantnaam bies met het verzamelsuffix -t-, dat de plaats aangaf waar een bepaalde hoeveelheid van iets (meestal vegetatie) voorkwam, vergelijk Berkt, Bokt, Braamt, Leuth. De betekenis verschoof later van een 'plaats waar biezen groeien' naar 'open plek, plein', meer speciaal het dorpsplein rondom de gemeenschappelijke drinkwaterput voor de dieren. De biest in Biest-Houtakker is een driehoekig met gras begroeid plein, omgeven door een groep langgevelboerderijen. Zie ook Biest bij Weert.
Houtakker: doorzichtige samenstelling van akker 'bouwland' en hout 'bos' (zie Hout). De naam kwam in Brabant regelmatig voor, zo is bijv. in een akte van 1324 sprake van 'een stuc lands, gheheten die Houtacker' bij Oosterhout.(1)

Terug naar boven

Ligging

Biest-Houtakker ligt NO van Hilvarenbeek en grenst in het N aan het Wilhelminakanaal. Z langs het dorp stroomt de beek het Spruitenstroompje, een zijtak van de Reusel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- Volgens de Volkstelling van 1840 had de buurtschap Biest in dat jaar 37 huizen met 213 inwoners en Westerwijk 38 huizen met 210 inwoners. Houtakker wordt daar niet apart vermeld en zal toen bij Biest inbegrepen zijn geweest.

- Tegenwoordig heeft Biest-Houtakker, incl. het deel van Westerwijk dat onder het dorp valt, ca. 400 huizen met ca. 900 inwoners. Middels beoogde nieuwbouwlocaties in de komende jaren is groei mogelijk naar uiteindelijk ca. 1.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
Het grondgebied van het huidige Biest-Houtakker wordt al zeer vroeg bewoond. Rond het begin van de jaartelling is er al bebouwing op de droge delen langs de Akkerstraat en bij de Eekhof. Sporen daarvan zijn recent opgegraven.

Ontstaan en ontwikkeling van het huidige Biest-Houtakker
Het middeleeuwse gehucht De Biest is tussen 600 en 1000 na Christus gegroeid rond een Frankische driehoek - een zogeheten 'biest'. Deze was gelegen nabij de uitloper van een hogere zandrug, genaamd De Schijf. Dwars over De Schijf liep een belangrijke landweg tussen drie hoofdsteden van het hertogdom Brabant - Brussel, Antwerpen en Den Bosch - via Turnhout, waar het kasteel van de hertogen stond. Het woeste heidegebied rond De Biest werd in het noordwesten begrensd door bossen. Het drassige gebied in het zuidoosten werd doorsneden door het Spruitenstroompje. Langs het stroompje lag een lange strook kleine akkers, die deels werden bebouwd vanuit enkele boerderijen op het Vossenhol. Uit deze twee bewoonde gebiedjes is het dorp Biest-Houtakker ontstaan. De laatste overgebleven boerderij van de middeleeuwse biest is in 1974 afgebrand. De bijbehorende 17e-eeuwse 'karschop' (boerenschuur) is daarbij gespaard gebleven.

Tot 1844 waren de meeste kinderen van de Biest e.o. van onderwijs verstoken, vanwege de grote afstand naar de scholen in Hilvarenbeek. In genoemd jaar kreeg dit buitengebied een eigen schooltje, dat met de pensionering van de schoolmeester in 1882 weer werd opgeheven. De gemeenteraad vond dat de jongens - voor meisjes vond men onderwijs in die tijd nog niet nodig! - best naar Hilvarenbeek naar school konden, omdat ze daar toch iedere ochtend naar de kerk moesten... Pas in 1914 komt er weer een school in Biest-Houtakker.

De buurtschappen Biest en Houtakker worden letterlijk tot een dorp aaneen gesmeed door de bouw van de kerk in 1913 en de school in 1914, midden tussen de twee buurtschappen, waardoor ze ruimtelijk één geheel worden. Heel praktisch komt er al ruim vóór de bouw van de kerk een café tegenover de beoogde kerk, zodat de bouwers daar konden middageten en, voor zover ze 'van buiten' kwamen, in pension konden. Het café is sindsdien enkele malen uitgebreid en tegenwoordig in gebruik als wokrestaurant.

Biest-Houtakker blijft lange tijd een lintbebouwing. Komvorming vindt pas plaats met de bouw van nieuwbouwwijk Beverakkers, die sinds 1982 geleidelijk tot stand is gekomen, en waar inmiddels ca. de helft van de inwoners woont.

Molen
Rond 1860 wordt naast het schoolhuis windmolen De Korenbloem gebouwd. De molen brandt in 1935 af en wordt niet herbouwd. Het stenen corpus en de molenbelt zijn aan het eind van de Tweede Wereldoorlog door de bezetter opgeblazen.

Bedevaartplaats
Bij de Bevertbrug in de Biestsesstraat over het Spruitenstroompje, vinden 4 jongens in 1643 een Mariabeeldje dat tegen de stroom op drijft. De volgende dag wordt bij het beeldje een kind dat vanaf zijn geboorte lam was, plotseling genezen. Vele wonderbaarlijke genezingen volgen. Buurtbewoners bouwen er een kapelletje, dat op enig moment weer verdwijnt. De brug blijft tot de Franse tijd een bedevaartplaats. Het beeldje bevindt zich in de kerk. Enkele jaren geleden is een nieuw kapelletje gebouwd, waar een kopie van het Mariabeeldje in is geplaatst. - Nadere informatie over Biest-Houtakker als voormalige bedevaartplaats.

Wilhelminakanaal en bruggen
Door de aanleg van het - in 1923 gereegekomen - Wilhelminakanaal wordt een noordelijke strook buitengebied van het dorp afgesneden. Op grondgebied van het dorp liggen op korte afstand van elkaar twee bruggen over het kanaal. Dit heeft een bijzondere oorzaak: In de tijd dat het Wilhelminakanaal wordt gegraven, heeft Biest-Houtakker alleen nog zandwegen. Men is er op dat moment nog niet uit of de Akkerstraat dan wel de Biestsestraat de hoofdverbinding met Moergestel en verder naar Oisterwijk moet worden. De gemeente Hilvarenbeek bedingt daarom bij Rijkswaterstaat dat er in beide wegen, slechts 1200 meter van elkaar, een brug over het kanaal komt. Later wordt de Biestsestraat de interlokale hoofdweg.

Rioolwaterzuiveringsinstallatie
Bijzonder voor een klein dorp als Biest-Houtakker is de aanwezigheid van een rioolwaterzuiveringsinstallatie. Het betreft echter een regionale installatie, die naast het dorp ook het water van de omliggende dorpen Baarschot, Diessen, Esbeek, Goirle, Haghorst, Hilvarenbeek, Middelbeers, Oostelbeers en Westelbeers zuivert.

Gemeenschappelijke gronden
Een unieke bijzonderheid van Biest-Houtakker is het bestaan van 'gemeenschappelijke gronden' die in de 14e eeuw door Hertog Jan III van Brabant aan de buurtschap werden toegekend en waarvan nog steeds een gedeelte in het bezit is van het dorp. De ingezetenen van de Biest hebben eeuwenlang de vruchten geplukt van de 'woeste gronden', waar schapen werden geweid, turf werd gestoken en heide werd geplukt voor gebruik in de potstallen, en van de gemeenschappelijke weide met de 'schutskooi' voor het rundvee. Voor het beheer van de gronden worden nog altijd 3 'regenten' uit en door de burgers van de Biest gekozen, en de opbrengsten van de gemeenschappelijke gronden komen nog altijd aan het dorp ten goede. Volgens de lokale dorpssite is Biest-Houtakker het enige dorp in ons land waar dit nog het geval is (bij de meeste dorpen zijn deze gemeenschappelijke gronden in de 19e eeuw al verdeeld).

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Biest-Houtakker, kunt u terecht op de lokale dorpssite, waar u uitvoerige pagina's vindt over ontstaan en ontwikkeling van Biest-Houtakker (zie ook de menu's aan de rechterkant van die pagina).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Bestemmingsplan Biest-Houtakker (2011).

- In 2013 is een nieuw dorpscentrum gerealiseerd, met een Brede School (= in dit geval basisschool, kinderdagverblijf en peuterspeelzaal, sinds 2014 basisschool De Vlinderakker geheten, voorheen basisschool Antonius) en aansluitend het multifunctionele ontmoetingscentrum 't Gebint op de plek van de oude school. Deze naam kan worden gezien als verwijzing naar de acht haaks op elkaar staande zadeldaken van het gebouw inclusief het 'schoolhuis', en naar het fraaie gebint dat bewaard is gebleven van het dak van het oude dorpsschooltje uit 1914. Primair doelt de naam echter op de verbinding die in de opzet van het Dorpsplan (iDOP) het hoofddoel is geweest van het dorpsgebouw. Het café-gedeelte heet Ome Toon, een ludieke verwijzing naar Sint Antonius, de patroonheilige van de voormalige parochie.

- De in 2012 opgerichte Coöperatie Biest-Houtakker zet zich in voor behoud en uitbreiding van voorzieningen in het dorp.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Biest-Houtakker heeft 2 rijksmonumenten.

- De Sint Antoniuskerk uit 1913 is een neogotische kruisbasiliek, ontworpen door architect Jos Margry. Kerk en naastgelegen pastorie zijn de enige rijksmonumenten in het dorp. De kerk is in 2013 aan de eredienst onttrokken. De 5 parochies in de respectievelijke dorpen van de gemeente Hilvarenbeek zijn gefuseerd tot de parochie H. Norbertus.

- Naast de hiervoor genoemde rijksmonumenten heeft Biest-Houtakker 2 gemeentelijke monumenten, namelijk het pand Biestsestraat 36 en de bij Geschiedenis genoemde 17e-eeuwse karschop (boerenschuur) op Akkerstraat 3.

- Mariakapel.

- Beeld van de 3 regenten van de gemeenschappelijke gronden van Biest-Houtakker (zie verder bij Geschiedenis) op het pleintje tegenover de kerk.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - CV De Pinnekleuvers.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- De 10 km lange Regentenroute voert - grotendeels over onverharde paden - langs alle historische plekjes en bezienswaardigheden in Biest-Houtakker. Er loopt nog een tweede mooie landelijke route door het centrum en de velden van het dorp en de naastgelegen buurtschap Driehuizen, nl. de 5 km lange Driehuizenroute. De routes zijn bewegwijzerd middels genummerde paaltjes, maar u heeft er wel de routes en beschrijvingen onder de links hierboven bij nodig, dus print die uit en neem ze mee als u de wandelingen wilt gaan lopen.

- Passantenhaven aan het Wilhelminakanaal.

Terug naar boven

Beeld

- Ca. 100 oude foto's van Biest-Houtakker op de site van Regionaal Archief Tilburg.

- Actuele fotoreportage van Biest-Houtakker door Bredanaar Kees Wittenbols.

- Esther de Raad en Michaël Breukers produceren in 2015 in opdracht van de Tilburgse Stichting Saanderdaags ca. 120 korte films, met levendige interviews met tientallen oudere inwoners uit 6 dorpen in de Kempen. Een van die dorpen is Biest-Houtakker, waar ze 22 filmpjes hebben gemaakt. Deze zijn op DVD bij genoemde stichting verkrijgbaar (geweest). Onder de link kun je 3 van de filmpjes online bekijken. Cameraman Ad van Korven heeft prachtige beelden geschoten van de gesprekken over het dorpse leven van 50 jaar en langer geleden. Je hoort hoe het Kempische dialect steeds met een lokale tongval gesproken wordt, en je ervaart de gemoedelijkheid en de gastvrijheid die de Kempenaar zo eigen is.

Terug naar boven

Links

- Site van en over Biest-Houtakker.

- Actualiteiten uit Biest-Houtakker op Twitter.

Reactie toevoegen