Berghuizen (Ruinerwold)

Plaats
Buurtschap
De Wolden
Drenthe

berghuizen_de_wolden_plaatsnaambord.jpg

Het plaatsje Berghuizen bij Ruinerwold heeft een bebouwde kom met blauwe plaatsnaamborden, een zekere mate van kern en een kerk en zou daarom als dorp beschouwd kunnen worden. Maar lokaal vindt men het een buurtschap dus conformeren wij ons daaraan.

Het plaatsje Berghuizen bij Ruinerwold heeft een bebouwde kom met blauwe plaatsnaamborden, een zekere mate van kern en een kerk en zou daarom als dorp beschouwd kunnen worden. Maar lokaal vindt men het een buurtschap dus conformeren wij ons daaraan.

berghuizen_ruinerwold_muziekvereniging_de_bergklanken_1955-2015_kopie.jpg

De grote buurtschap of het kleine dorpje - voor beide valt wat te zeggen, zie de toelichting onder Status - Berghuizen heeft een rijk verenigingsleven, waaronder de in 1955 opgerichte Muziekvereniging De Bergklanken. (© www.debergklanken.nl)

De grote buurtschap of het kleine dorpje - voor beide valt wat te zeggen, zie de toelichting onder Status - Berghuizen heeft een rijk verenigingsleven, waaronder de in 1955 opgerichte Muziekvereniging De Bergklanken. (© www.debergklanken.nl)

berghuizen_ruinerwold_harm_vonckschool.jpg

Ook aan de Harm Vonckschool in Berghuizen gaat de 'krimp' niet voorbij; in 1990 hadden ze nog ca. 50 leerlingen, in 2014 (foto) nog ca. 30, en per 1-8-2017 zouden ze onder de opheffingsnorm van 23 komen, daarom is de school per die datum gesloten.

Ook aan de Harm Vonckschool in Berghuizen gaat de 'krimp' niet voorbij; in 1990 hadden ze nog ca. 50 leerlingen, in 2014 (foto) nog ca. 30, en per 1-8-2017 zouden ze onder de opheffingsnorm van 23 komen, daarom is de school per die datum gesloten.

Berghuizen (Ruinerwold)

Terug naar boven

Status

- Berghuizen is een buurtschap* in de provincie Drenthe, gemeente De Wolden. T/m 1997 gemeente Ruinerwold.

* Berghuizen wordt doorgaans een buurtschap genoemd. Plaatsen met een kerk worden doorgaans dorp genoemd. Sommige plaatsen die een kerk krijgen, blijven echter van zodanig geringe omvang dat ze nog steeds als buurtschap worden beschouwd. Toch heeft hier rond de kerk wel een zekere komvorming plaatsgevonden, waardoor je volgens ons Berghuizen, hoe klein ook, wel als dorp zou kúnnen beschouwen. Maar kennelijk is buurtschap in dit geval de gangbare kwalificatie, dus sluiten wij ons daarbij aan. Zie ook de pagina buurtschappen met een kerk.

- Hoewel Berghuizen een kerk en bebouwde kom met officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden) heeft, heeft het - overigens net als buurdorp Oosteinde - geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek. Voor de postadressen ligt de buurtschap daarom 'in' Ruinerwold.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
De Bargen.

Oudere vermeldingen
1899 Berghuizen. Dit is het in de literatuur kennelijk oudste voorkomen van deze naam, aldus de hierna onder Naamverklaring vermelde bron. Volgens de - onder Bezienswaardigheden gelinkte - site van de lokale kerk is deze plaatsnaam echter al sinds ca. 1840 in gebruik. Voorheen stond het gebied bekend als de Weerwilliger Bergen.

Naamsverklaring
Samengesteld uit berg 'heuvel' en huizen 'nederzetting', passend in het rijtje van de naburige buurtschappen Broekhuizen, Buitenhuizen en Dijkhuizen.(1) Berghuizen dankt zijn naam aan de glooiingen in het landschap, die zijn ontstaan in de ijstijd. (bron: site van de lokale kerk)

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Berghuizen ligt rond de gelijknamige weg, ZO van Ruinerwold, NW van Koekange.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 wordt de buurtschap Berghuizen nog niet vermeld. Tegenwoodig heeft de buurtschap ca. 60 huizen met ca. 160 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De eerste kerk is hier in 1841 gebouwd, en stond op de plaats van het huidige kerkhof. Die kerk is in 1874 opgevolgd door de huidige kerk. Berghuizen heeft zelfs 2 kerken gehad; op huisnr. 38 stond ook nog een houten kerkje van de Gereformeerde Kerken in Nederland (vrijgemaakt). Dit kerkje uit 1949 is rond 2004 gesloopt. De leden van deze kerk kerken tegenwoordig in de Hervormde kerk van Koekange.

Bijzonder is dat hier op korte afstand van elkaar twee 'buurtschappen met kerk' liggen; vlak naast Berghuizen ligt namelijk de buurtschap Blijdenstein, waarvoor ook gold dat de kerk aldaar aanvankelijk de dorpen Koekange en Ruinerwold bediende.

De grote buurtschap / het kleine dorpje Berghuizen heeft een in verhouding rijk verenigingsleven met een toneelvereniging, voetbalvereniging en muziekvereniging. Verder is er naast de kerk nog een dorpshuis en was er t/m schooljaar 2016-2017 ook nog een basisschool. Na afloop van dat schooljaar heeft die echter de deuren moeten sluiten. Zie verder bij Recente ontwikkelingen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Basisschool de Harm Vonckschool heeft het nog volgehouden t/m schooljaar 2016-2017, toen de school nog ca. 25 leerlingen had, verdeeld over 3 groepen (1/2/3 - 4/5/6 - 7/8). Per 1 augustus 2017 gaan Basisschool De Arendsvleugel in Ruinerwold en de Harm Vonckschool echter fuseren tot één school. Dit betekent voor de Harm Vonckschool dat deze per 1 augustus 2017 de deuren zal sluiten en zal worden opgeheven. De reden om tot fusie en opheffing van de Harm Vonckschool over te gaan is dat het leerlingenaantal van deze school in schooljaar 2017-2018 onder de opheffingsnorm van 23 leerlingen komt, waardoor de bekostiging van het ministerie voor de school stopt met ingang van 1 augustus 2017. Door de fusie blijven er wel 6 jaar lang fusiefaciliteiten in de vorm van extra formatie beschikbaar, waardoor er op De Arendsvleugel ook de komende jaren in 4 groepen kan worden gewerkt. De leerlingen van de Harm Vonckschool zullen met ingang van schooljaar 2017-2018 de overstap maken naar De Arendsvleugel in Ruinerwold en/of de Prins Johan Frisoschool in Koekange. De genoemde extra formatie kan dan ook voor beide scholen worden ingezet.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Omstreeks 1800 staat het huidige gebied Berghuizen bekend onder de naam Weerwilliger Bergen. Voor een groot deel is dit gebied in die tijd eigendom van een man die als veenbaas met zijn arbeiders bezig is met de turfwinning. Het Barger Trekgat (achter het kerkgebouw) herinnert nog aan die activiteiten. Deze veenbaas is ook op kerkelijk gebied actief. In zijn woning vinden godsdienstoefeningen plaats. De onvrede van vele orthodoxe gelovigen en predikanten over de vrijzinnige opvattingen en prediking in de Nederlands Hervormde Kerk leidt uiteindelijk tot een afsplitsing. Deze staat bekend als de ‘Afscheiding’, begonnen in oktober 1834 te Ulrum (GR), waar ds. Hendrik de Cock in die tijd predikant is.

In Koekange en Ruinerwold wordt dit voorbeeld al snel gevolgd. In Koekange wordt op Hemelvaartsdag 28 mei 1835 - aanvankelijk door 22 mensen - ten huize van W. Jans Steenbergen de ‘acte van Afscheiding of Wederkeering te Cokange’ (oude naam voor Koekange) getekend en wordt een eigen ‘Christelijke Gereformeerde gemeente’ gesticht. Op 30 en 31 mei tekenen 44 personen afkomstig uit de verschillende buurtschappen van Ruinerwold ook een Afscheidingsakte en vindt de stichting plaats van een 'Gereformeerde Christelijke Gemeente in de Bergen ten huize van G.J. Withaar te Weerwillige Bergen’ door ds. Hendrik de Cock, die ook in Koekange present was. Let op de verschillende benamingen die men kiest. In 1840 wordt besloten samen één gemeente te vormen, een kerk te bouwen en een leraar te beroepen.

Bij de kerk behoorde tot 1846 een theologische hogeschool, de voorloper van de opleiding in Kampen. De school stond aan het Trekgat.

De Gereformeerde (PKN) kerk Ruinerwold - Koekange is een streekgemeente met gemeenteleden uit de dorpen Ruinerwold, Koekange en de Wijk en tussenliggende buurtschappen. Het kerkgebouw staat in de buurtschap Berghuizen, als letterlijk en figuurlijk middelpunt van deze kerkelijke gemeente, die tegenwoordig ca. 1000 leden telt (600 belijdende leden en 400 doopleden).

Het huidige kerkgebouw is in 1874 gebouwd. In 1912 wordt het kerkgebouw aan de zijkanten uitgebreid en in 1927 worden de galerijen aangebracht. In 1972 wordt het interieur van het kerkgebouw vernieuwd. In 2005 is het kerkgebouw uitgebreid met het kerkelijk centrum ’t Middelpunt.

Veel meer over de geschiedenis van de kerk is te lezen op de hierboven gelinkte website van de kerkelijke gemeente, en in het boek 'Opgaan naar de bergen', dat in 2005 is verschenen ter gelegenheid van het 170-jarig bestaan van de kerk. Het is nog te koop à €15 bij contactpersoon Lammert van der Heide, tel. 0522-451039.

- Berghuizen heeft 2 rijksmonumenten. Dit betreft de 19e-eeuwse boerderij op Berghuizen 40, en het kerkorgel, dat in 1743 is vervaardigd door orgelbouwer Matthias Amoor voor de Hervormde kerk in Raamsdonk. In 1850 verhuist het naar de Hervormde kerk van Aartswoud, en in 1884 is het dankzij een royale gift uit de kerkelijke gemeente verkocht aan de kerk in Berghuizen. Bij een restauratie in 1951 voorziet K. Doornbos het orgel van een rugpositief en een vrij pedaal. Deze attributen worden gehandhaafd als de firma Flentrop het orgel in 1978 opnieuw restaureert.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Enkele woningen in Berghuizen liggen zeer idyllisch aan zandpaden rond een meertje genaamd 'Het Trekgat' (dit ter onderscheiding van een nabijgelegen ven dat 'Het zwembad' werd genoemd. Over dit laatste ven is de weg van Meppel naar Eursinge aangelegd. Enkele resten hiervan zijn heden nog zichtbaar). Dit is een zoheten pingoruïne, een overblijfsel uit de IJstijden. Het gebied wordt beheerd door Natuurmonumenten. De pingoruïne te Berghuizen is ontstaan in de laatste ijstijd, het Weichselien-tijdperk, 75000-10000 jaar geleden. In het Weichselien tijdperk bereikte Scandinavisch landijs Nederland. Het steeds weer vriezen en opdooien tijdens het Weichselien-tijdperk deed ijsheuvels of pingo’s ontstaan. De naam pingo komt van het Inuktitut, de taal van de Eskimo’s, en betekent 'heuvel die groeit'.

Op plaatsen met kwel kon grondwater tijdens de dooi opstijgen. Dit water bevroor ’s winters en vormde op den duur een ijslens. Op deze ijslens lag eerst een heuvel van gesteente. Dit is de pingo. Bij het groeien van een dergelijke ijslens kon deze de bevroren grond omhoog en opzij drukken, waardoor een kegelvormige heuvel met een kern van ijs kon ontstaan. Tot slot smolt de ijs lens en ontstond een pingoruïne of gletsjerkuil. Het ontstane meertje kan vervolgens in een warmere tijd weer opgevuld worden met organisch materiaal als gevolg van plantengroei. In de loop der tijd vormt zich uit dit organisch materiaal veen. Later is dat veen er door de mens uit gehaald om te gebruiken als brandstof. Hierdoor werd de vorm van de pingo weer zichtbaar als een rond meertje in het landschap. Het ijs had de zandheuvel opzij geduwd, die nadien als een rand van zand om het meertje bleef liggen. De pingoruïne in Berghuizen heeft de naam Trekgat gekregen, omdat het veen dat in de pingoruïne gegroeid was, er uit is getrokken om te gebruiken als brandstof. (bron: website van de lokale kerk)

Terug naar boven

Links

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Barg'n. - Nieuws van Dorpshuis De Barg'n op Facebook.

- Muziek: - Muziekvereniging De Bergklanken is opgericht in 1955 en bestaat uit een fanfare, een BBB-orkest (Beginnende Blazers Bergklanken) en een aantal leerlingen op blaasinstrumenten en/of slagwerk. De leden komen uit de wijde omgeving, waaronder Ruinerwold en Koekange. De vereniging repeteert in Berghuizen. - Nieuws van Muziekvereniging De Bergklanken op Facebook.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Berghuizen.

Reacties

(2)

Zo lang ik het heb gehoord (ongeveer 70 jaren, ik ben 75 jaar) werd voor het "Gat van Berghuizen" de naam "Het Trekgat" gebruikt. Dit ter onderscheiding van een nabijgelegen ven dat "Het zwembad" werd genoemd. Over dit laatste ven is de weg van Meppel naar Eursinge aangelegd. Enkele reste hiervan zijn heden (20-11-2015) nog zichtbaar

Dank voor uw correctie! We hebben het aangepast en aangevuld.

Reactie toevoegen