Berghuizen (Ruinerwold)

Plaats
Dorp
De Wolden
Drenthe

berghuizen_de_wolden_plaatsnaambord.jpg

Het plaatsje Berghuizen bij Ruinerwold heeft een bebouwde kom met blauwe plaatsnaamborden, een zekere mate van kern en een kerk, en is daarom als dorp te kwalificeren. Maar voor de postadressen ligt het dorpje 'in' Ruinerwold.

Het plaatsje Berghuizen bij Ruinerwold heeft een bebouwde kom met blauwe plaatsnaamborden, een zekere mate van kern en een kerk, en is daarom als dorp te kwalificeren. Maar voor de postadressen ligt het dorpje 'in' Ruinerwold.

berghuizen_ruinerwold_muziekvereniging_de_bergklanken_1955-2015_kopie.jpg

Het piepkleine dorp Berghuizen heeft al sinds 1955 een eigen muziekvereniging, namelijk Muziekvereniging De Bergklanken (© www.debergklanken.nl)

Het piepkleine dorp Berghuizen heeft al sinds 1955 een eigen muziekvereniging, namelijk Muziekvereniging De Bergklanken (© www.debergklanken.nl)

berghuizen_ruinerwold_harm_vonckschool.jpg

Ook aan de Harm Vonckschool in Berghuizen gaat de 'krimp' niet voorbij; in 1990 had deze nog ca. 50 leerlingen, in 2014 (foto) nog ca. 30, en per 1-8-2017 zouden ze onder de opheffingsnorm van 23 komen, daarom is de school per die datum gesloten.

Ook aan de Harm Vonckschool in Berghuizen gaat de 'krimp' niet voorbij; in 1990 had deze nog ca. 50 leerlingen, in 2014 (foto) nog ca. 30, en per 1-8-2017 zouden ze onder de opheffingsnorm van 23 komen, daarom is de school per die datum gesloten.

Berghuizen (Ruinerwold)

Terug naar boven

Status

- Berghuizen is een dorp* in de provincie Drenthe, gemeente De Wolden. T/m 1997 gemeente Ruinerwold.

* In sommige bronnen wordt deze plaats nog als buurtschap gekwalificeerd. De plaats heeft echter, hoe klein ook, wel een kerk en zekere mate van kern en ook de inwoners beschouwen het kennelijk als dorp, gezien het dorpshuis, en op die site wordt de plaats ook als dorp betiteld, vandaar dat wij ons daarbij aansluiten.

- Het dorp Berghuizen heeft - overigens net als buurdorp Oosteinde - in 1978 geen eigen postcode en plaatsnaam gekregen in het postcodeboek. Voor de postadressen ligt het dorp daarom sindsdien 'in' Ruinerwold.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
De Bargen.

Oudere vermeldingen
1899 Berghuizen. Dit is het in de literatuur kennelijk oudste voorkomen van deze naam, aldus de hierna onder Naamverklaring vermelde bron. Volgens de - onder Bezienswaardigheden gelinkte - site van de lokale kerk is deze plaatsnaam echter al sinds ca. 1840 in gebruik. Voorheen stond het gebied bekend als de Weerwilliger Bergen.

Naamsverklaring
Samengesteld uit berg 'heuvel' en huizen 'nederzetting', passend in het rijtje van de naburige buurtschappen Broekhuizen, Buitenhuizen en de voormalige buurtschap Dijkhuizen.(1) Berghuizen dankt zijn naam aan de glooiingen in het landschap, die zijn ontstaan in de ijstijd. (bron: site van de lokale kerk)

Terug naar boven

Ligging

Berghuizen ligt rond de gelijknamige weg, ZO van het dorp Ruinerwold, NW van het dorp Koekange, Z van het dorp Oosteinde, ZW van het dorp Ruinen, N van de A28 en het dorp de Wijk en NO van de stad Meppel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 wordt Berghuizen nog niet vermeld. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 60 huizen met ca. 160 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De eerste kerk is hier in 1841 gebouwd, en stond op de plaats van het huidige kerkhof. Die kerk is in 1874 opgevolgd door de huidige kerk. Berghuizen heeft zelfs 2 kerken gehad; op huisnr. 38 stond ook nog een houten kerkje van de Gereformeerde Kerken in Nederland (vrijgemaakt). Dit kerkje uit 1949 is rond 2004 gesloopt. De leden van deze kerk kerken tegenwoordig in de Hervormde kerk van Koekange.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Basisschool de Harm Vonckschool heeft het nog volgehouden t/m schooljaar 2016-2017, toen de school nog ca. 25 leerlingen had, verdeeld over 3 groepen (1/2/3 - 4/5/6 - 7/8). Vanaf schooljaar 2017-2018 zijn Basisschool De Arendsvleugel in Ruinerwold en de Harm Vonckschool echter gefuseerd tot één school. Dit betekent voor de Harm Vonckschool dat deze per 1 augustus 2017 de deuren heeft gesloten en is opgeheven. De reden om tot fusie en opheffing van de Harm Vonckschool over te gaan was dat het leerlingenaantal van deze school in schooljaar 2017-2018 onder de opheffingsnorm van 23 leerlingen zou komen, waardoor de bekostiging van het ministerie voor de school vanaf dan zou stoppen.

Door de fusie blijven er wel 6 jaar lang fusiefaciliteiten in de vorm van extra formatie beschikbaar, waardoor er op De Arendsvleugel ook de komende jaren in 4 groepen kan worden gewerkt. De leerlingen van de Harm Vonckschool hebben met ingang van schooljaar 2017-2018 de overstap gemaakt naar De Arendsvleugel in Ruinerwold en/of de Prins Johan Frisoschool in Koekange. De genoemde extra formatie kan dan ook voor beide scholen worden ingezet.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Omstreeks 1800 staat het huidige gebied Berghuizen bekend onder de naam Weerwilliger Bergen. Voor een groot deel is dit gebied in die tijd eigendom van een man die als veenbaas met zijn arbeiders bezig is met de turfwinning. Het Barger Trekgat (achter het kerkgebouw) herinnert nog aan die activiteiten. Deze veenbaas is ook op kerkelijk gebied actief. In zijn woning vinden godsdienstoefeningen plaats. De onvrede van vele orthodoxe gelovigen en predikanten over de vrijzinnige opvattingen en prediking in de Nederlands Hervormde Kerk leidt uiteindelijk tot een afsplitsing. Deze staat bekend als de ‘Afscheiding’, begonnen in oktober 1834 te Ulrum (GR), waar ds. Hendrik de Cock in die tijd predikant is.

In Koekange en Ruinerwold wordt dit voorbeeld al snel gevolgd. In Koekange wordt op Hemelvaartsdag 28 mei 1835 - aanvankelijk door 22 mensen - ten huize van W. Jans Steenbergen de ‘acte van Afscheiding of Wederkeering te Cokange’ (oude naam voor Koekange) getekend en wordt een eigen ‘Christelijke Gereformeerde gemeente’ gesticht. Op 30 en 31 mei tekenen 44 personen afkomstig uit de verschillende buurtschappen van Ruinerwold ook een Afscheidingsakte en vindt de stichting plaats van een 'Gereformeerde Christelijke Gemeente in de Bergen ten huize van G.J. Withaar te Weerwillige Bergen’ door ds. Hendrik de Cock, die ook in Koekange present was. Let op de verschillende benamingen die men kiest. In 1840 wordt besloten samen één gemeente te vormen, een kerk te bouwen en een leraar te beroepen.

Bij de kerk behoorde tot 1846 een theologische hogeschool, de voorloper van de opleiding in Kampen. De school stond aan het Trekgat.

De Gereformeerde (PKN) kerk Ruinerwold - Koekange is een streekgemeente met gemeenteleden uit de dorpen Ruinerwold, Koekange en de Wijk en tussenliggende buurtschappen. Het kerkgebouw staat in Berghuizen, als letterlijk en figuurlijk middelpunt van deze kerkelijke gemeente, die tegenwoordig ca. 1000 leden telt (600 belijdende leden en 400 doopleden).

Het huidige kerkgebouw is in 1874 gebouwd. In 1912 wordt het kerkgebouw aan de zijkanten uitgebreid en in 1927 worden de galerijen aangebracht. In 1972 wordt het interieur van het kerkgebouw vernieuwd. In 2005 is het kerkgebouw uitgebreid met het kerkelijk centrum ’t Middelpunt.

Veel meer over de geschiedenis van de kerk is te lezen op de hierboven gelinkte website van de kerkelijke gemeente, en in het boek 'Opgaan naar de bergen', dat in 2005 is verschenen ter gelegenheid van het 170-jarig bestaan van de kerk. Het is nog te koop à €15 bij contactpersoon Lammert van der Heide, tel. 0522-451039.

- Berghuizen heeft 2 rijksmonumenten. Dit betreft de 19e-eeuwse boerderij op Berghuizen 40, en het kerkorgel, dat in 1743 is vervaardigd door orgelbouwer Matthias Amoor voor de Hervormde kerk in Raamsdonk. In 1850 verhuist het naar de Hervormde kerk van Aartswoud, en in 1884 is het dankzij een royale gift uit de kerkelijke gemeente verkocht aan de kerk in Berghuizen. Bij een restauratie in 1951 voorziet K. Doornbos het orgel van een rugpositief en een vrij pedaal. Deze attributen worden gehandhaafd als de firma Flentrop het orgel in 1978 opnieuw restaureert.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Toneelvereniging Rederijkerskamer UDI uit Ruinerwold brengt 2x per jaar (1e zaterdag van maart en 1e zaterdag van november) een nieuw stuk op de planken in Café Centraal in hun dorp. In Dorpshuis De Barg'n in Berghuizen wordt het stuk een week later ook opgevoerd. Aanvang 20.00 uur.

- Kerstmarkt (op een zaterdag in de 1e helft van december).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Enkele woningen in Berghuizen liggen zeer idyllisch aan zandpaden rond een meertje genaamd 'Het Trekgat' (dit ter onderscheiding van een ZO hiervan gelegen ven dat 'Het zwembad' werd genoemd. Over dit laatste ven is de weg van Meppel naar Eursinge (N375) aangelegd. Enkele resten hiervan zijn heden nog zichtbaar). Dit is een zoheten pingoruïne, een overblijfsel uit de IJstijden. Het gebied wordt beheerd door Natuurmonumenten. De pingoruïne te Berghuizen is ontstaan in de laatste ijstijd, het Weichselien-tijdperk, 75000-10000 jaar geleden. In het Weichselien tijdperk bereikte Scandinavisch landijs Nederland. Het steeds weer vriezen en opdooien tijdens het Weichselien-tijdperk deed ijsheuvels of pingo’s ontstaan. De naam pingo komt van het Inuktitut, de taal van de Eskimo’s, en betekent 'heuvel die groeit'.

Op plaatsen met kwel kon grondwater tijdens de dooi opstijgen. Dit water bevroor ’s winters en vormde op den duur een ijslens. Op deze ijslens lag eerst een heuvel van gesteente. Dit is de pingo. Bij het groeien van een dergelijke ijslens kon deze de bevroren grond omhoog en opzij drukken, waardoor een kegelvormige heuvel met een kern van ijs kon ontstaan. Tot slot smolt de ijs lens en ontstond een pingoruïne of gletsjerkuil. Het ontstane meertje kan vervolgens in een warmere tijd weer opgevuld worden met organisch materiaal als gevolg van plantengroei.

In de loop der tijd vormt zich uit dit organisch materiaal veen. Later is dat veen er door de mens uit gehaald om te gebruiken als brandstof. Hierdoor werd de vorm van de pingo weer zichtbaar als een rond meertje in het landschap. Het ijs had de zandheuvel opzij geduwd, die nadien als een rand van zand om het meertje bleef liggen. De pingoruïne in Berghuizen heeft de naam Trekgat gekregen, omdat het veen dat in de pingoruïne gegroeid was, er uit is getrokken om te gebruiken als brandstof. (bron: website van de lokale kerk)

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Dorpsbelangen Ruinerwold / Berghuizen is een vereniging voor en door inwoners. Samen werken zij aan een 'peregoed' dorp (Ruinerwold is bekend om zijn vele perenbomen aan de Dr. Larijweg). Dat doen zij samen met groepen vrijwilligers op de thema's: dorpsvisie, recreatie en toerisme, wonen, leefbaarheid, jongeren, economie, bedrijvigheid, veiligheid en duurzaamheid.

- Dorpshuis: - Dorpshuis De Barg'n heeft naast de reguliere faciliteiten verder nog een sportzaal met toneelfaciliteiten, en is ook geschikt als feest- en vergaderlocatie. Het sfeervolle dorpshuis biedt je een gastvrij welkom in een warme, traditionele omgeving. Al zo’n 50 jaar is het dorpshuis een begrip in de regio. Dorpshuis De Barg’n is ook gewoon een ontmoetingsplek voor de inwoners van Berghuizen en omstreken. De gezellige bar van De Barg’n is net als de rest van het dorpshuis veelzijdig in gebruik. In 2016 is het dorpshuis verbouwd, met subsidie van o.a. het Oranjefonds, maar ook met inzet van de nodige eigen middelen en 'handjes', waardoor het weer helemaal aan de eisen des tijds voldoet. - Nieuws van Dorpshuis De Barg'n op Facebook.

- Muziek: - Muziekvereniging De Bergklanken is opgericht in 1955 en bestaat uit een fanfare, een BBB-orkest (Beginnende Blazers Bergklanken) en een aantal leerlingen op blaasinstrumenten en/of slagwerk. De leden komen uit de wijde omgeving, waaronder Ruinerwold en Koekange. De vereniging repeteert in Berghuizen. - Nieuws van Muziekvereniging De Bergklanken op Facebook.

Volgens de site van de gemeente zou er in Berghuizen ook nog een voetbalvereniging en een toneelvereniging zijn. Wij lezen hier dat in 1969 toneelvereniging Bilderdijk uit Berghuizen een toneelstuk heeft opgevoerd, maar recente(re) gegevens kunnen wij van deze vereniging niet vinden. En de gemeente stelt dat het dorp een eigen voetbalvereniging Vitesse zou hebben, maar de werkelijkheid is iets gecompliceerder en genuanceerder. Over de geschiedenis en actuele situatie van deze vereniging kun je alles lezen onder Koekange > Links > Sport.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Berghuizen.

Reacties

(5)

Zo lang ik het heb gehoord (ongeveer 70 jaren, ik ben 75 jaar) werd voor het "Gat van Berghuizen" de naam "Het Trekgat" gebruikt. Dit ter onderscheiding van een nabijgelegen ven dat "Het zwembad" werd genoemd. Over dit laatste ven is de weg van Meppel naar Eursinge aangelegd. Enkele reste hiervan zijn heden (20-11-2015) nog zichtbaar

Dank voor uw correctie! We hebben het aangepast en aangevuld.

"Hieronder een uiterst beknopte typering van Berghuizen uit de site van de Gemeente De Wolden."
(...)
Dank voor de tip, maar die pagina had ik al gezien en hierboven verwerkt.

"Vitesse'63 is een voetbalclub die haar terreinen heeft in Koekange en die zal ook wel spelers uit Berghuizen hebben. Een FC met die naam geeft een treffer voor een voetbalclub in Almelo!"
Ja dat zag ik ook. U bedoelt Oldenzaal. Er is nl. ook een buurtschap met deze naam bij en tegenwoordig ook deels in Oldenzaal ( https://www.plaatsengids.nl/berghuizen-oldenzaal ).

"Over toneel: Jaarlijks is er een Thomasvaer & Pieternel-gebeuren in het Dorpshuis in Ruinerwold."
Ik had die toneelvereniging UDI bij Ruinerwold onder Links staan, maar heb ik verhuisd naar Evenementen, omdat ze 2x per jaar een uitvoering hebben aldaar, en tevens hierboven toegevoegd, omdat ze de uitvoeringen ook hier doen, een week later.

Ik heb op de Facebookpagina van Dorpsbelangen de vraag uitgezet of ze kunnen ophelderen of er nu ja of nee nog een toneelvereniging en/of voetbalvereniging is in dit dorp, wat de gemeente dus stelt. De meest 'recente' vermelding van een toneelvereniging uit dit dorp op het internet dateert uit 1969... over een voetbalvereniging in dit dorp is op het internet helemaal niets te vinden, en voetbalvereniging Vitesse'63 zit inderdaad in Koekange. Dus ik vermoed dat de gemeente haar pagina moet aanpassen, maar goed ik wacht de reactie van DB af.

Was er nu wel of geen voetbalclub in Berghuizen? Hier volgt het antwoord:
(...) (tekst toegevoegd aan pagina Koekange)

Dank voor uw aanvulling! Van de heemkundekring van Ruinerwold nog geen antwoord ontvangen, maar dit is inderdaad hét antwoord m.b.t. hoe het nu zat met het voetbal in dit dorp. Omdat de club tegenwoordig haar thuisbasis heeft in Koekange, heb ik het door u ingezonden geschiedenisverhaal aldaar 'gemonteerd', en op de pagina's van Ruinerwold en Berghuizen voor nadere informatie daar naar verwezen.

Reactie toevoegen