Bergen NH

Plaats
Dorp en gemeente
Bergen NH
Kennemerland
Noord-Holland

NH gemeente Bergen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Bergen in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Bergen in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Bergen NH

Terug naar boven

Status

- Bergen is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland.

- De gemeente Bergen is in 2001 vergroot met de gemeenten Egmond en Schoorl (formeel was het een fusie tot een nieuwe gemeente).

- De gemeente omvat naast het gelijknamige dorp de dorpen Bergen aan Zee, Egmond aan den Hoef, Egmond aan Zee, Egmond-Binnen, Groet en Schoorl, de buurtschappen Aagtdorp, Bregtdorp, Camperduin, Catrijp, Hargen, Het Woud, Leihoek (deels), Rinnegom, Schoorldam (deels), Westdorp, Wimmenum, Zanegeest en Zijpersluis (deels), en de badplaatsen zonder woonkern Hargen aan Zee en Schoorl aan Zee. In totaal zijn dit 7 dorpen, 13 buurtschappen en 2 badplaatsen. De voormalige Bergense buurtschap Oostdorp maakt tegenwoordig deel uit van de wijk Tuin- en Oostdorp.

- Wapen van de gemeente Bergen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Bergen.

- Onder het dorp Bergen vallen ook de buurtschappen Het Woud (grotendeels), Westdorp en Zanegeest.

Terug naar boven

Naam

Gemeentenaam komt vaker voor
Bergen is vandaag de dag nog de enige naam waar twee gemeenten van zijn met een identieke naam; naast de gemeente in Noord-Holland is er namelijk ook nog de gemeente Bergen in Limburg.

Oudere vermeldingen
918-948 kopie 11e eeuw Bergum, 1094 Berga, 1130-1161 kopie ca. 1420 Bergan, 12e eeuw kopie ca. 1530 Bergen, 1206-1215 kopie 1339, 1306, 1573 Berghen. Het dorp werd tot medio 20e eeuw ook wel Bergen-Binnen genoemd, om het te onderscheiden van de badplaats Bergen aan Zee (vergelijk de Z buurdorpen Egmond-Binnen en Egmond aan Zee). Volgens (1) betrof Bergen-Binnen alleen het buurtje rond de Buerweg. Dat is echter de buurtschap Westdorp, en heeft ook altijd als zodanig op de kaarten gestaan.

Naamsverklaring
Datief meervoud (met plaatsaanduidende functie) van het Oudnederlandse berga = berg 'terreinverheffing, heuvel', hier met betrekking tot de hoge duinenrij.(2)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Bergen ligt aan de Noordzee en ligt verder W van de stad Alkmaar en de dorpen Burgerbrug, Eenigenburg, Warmenhuizen, Oudkarspel, Noord-Scharwoude, Zuid-Scharwoude, Broek op Langedijk, Koedijk en Heiloo, NW van het dorp Limmen, N van de dorpen Castricum en Bakkum en Z van het dorp Petten. Het dorp Bergen ligt centraal in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Bergen 149 huizen met 952 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 41/239 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Oudburg 11/64, Zanegeest 15/119, Oostdorp 28/200, De Bergermeer (polder) 20/120, Het Woud (Het Woudt, 't Woud, Noord-Wimmenum) 14/91 en Westdorp 20/119. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 12.000 huizen met ca. 30.000 inwoners. Het gelijknamige dorp heeft ca. 5.000 huizen met ca. 12.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Bergen, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Historische Vereniging Bergen is opgericht in 1993 en heeft dus in 2018 het 25-jarig jubileum gevierd. De vereniging stelt zich ten doel: de belangstelling voor en de studie van de geschiedenis c.q. heemkunde van de dorpen Bergen-Binnen en -aan Zee te stimuleren; en de resultaten van bedoeld onderzoek en studie voor een breed publiek toegankelijk te maken. Zij beoogt dit doel onder meer te bereiken door: het verzamelen van gegevens en het verspreiden van meerdere kennis over de geschiedenis van de genoemde dorpen, zowel in druk als digitaal; het verrichten (al dan niet in werkgroepsverband) van systematisch onderzoek in archieven over deze dorpen; het organiseren van verenigingsbijeenkomsten en excursies; het uitgeven van een verenigingsperiodiek en andere kronieken en themanummers ter publicatie van onderzoeksresultaten; het onderhouden van een website ten behoeve van o.a. communicatie met de leden en publicatie van onderzoeksresultaten; het samenwerken met andere organisaties en instellingen op enig gebied van cultuur en historie. Op de site van de vereniging vind je o.a. een pagina met de bekendste hoogtepunten uit Bergens historie in chronologische volgorde.

- "Rond 1900 verandert het boerendorp Bergen razendsnel. Er komen kunstenaars, toeristen en hotels. Hoe het beeld van het oude dorpsleven te bewaren? Dat antwoord komt van Marie van Reenen-Völter, de echtgenote van burgemeester Jacob van Reenen. In een van de zalen van het raadhuis opent ze een Oud-Berger Kamer en daarmee is de voorloper van Het Sterkenhuis een feit. Vanaf het begin noteert Marie van Reenen alle schenkingen en aankopen met daarbij de naam van de schenker en de taxatiewaarde. Daardoor weten we nu dat het 18e-eeuwse album met tekeningen van Pieter Ellen in 1906 tien gulden waard was. Na meer dan honderd jaar blijkt dat toegenomen tot een veelvoud in euro’s. Na het overlijden van Marie van Reenen in 1925 breidt het verzamelgebied van Het Sterkenhuis uit. Het museum wordt meer dan alleen oudheidkamer. De textielcollectie verrast met haar juweeltjes van Hollandse streekmode uit de tijd van de barok en de Franse Revolutie tot en met de Victoriaanse tijd: jurken en rokken, maar ook elegante herenkleding, kinderkleding en korsetten. Daarnaast omvat de collectie exotisch bedrukte stoffen die in de 17e eeuw dankzij de handel van de VOC naar Nederland en naar Bergen kwamen.

Ruim tien jaar na de opening in 1903 verhuist de oudheidkamer naar een nieuwe locatie aan de overkant van de straat. De boerderij uit 1655 is na de Ruïnekerk het oudste pand van Bergen. De gemeente denkt aan sloop, maar Bergenaar Jacob Sterken weet dat te voorkomen. Als de collectie van de Oud-Berger Kamer erin wordt ondergebracht draagt het pand al de naam Het Sterkenhuis. De naam blijft, en op 2 mei 1915 wordt de eerste tentoonstelling geopend. Nog altijd behoren de stijlkamer en de boerenkeuken van rond 1900 tot de topstukken van Het Sterkenhuis. Naast bijzonder zilverwerk, glaswerk en sieraden herbergt het museum prachtige topografische prenten van het dorp Bergen van de hand van o.a. Johannes Graadt van Roggen, Jaap Veldheer en Tjipke Visser. Archeologische vondsten, daterend vanaf de steentijd, vertellen het verhaal van de vroegste bewoners van dit gebied.

Vanaf 1641 was Anthonis Studler van Surck Heer van Bergen. Aan die tijd herinneren twee zilveren herdenkingslepels. Zij zijn gemaakt ter nagedachtenis aan zijn echtgenote en zijn zoon. Uit de 18e eeuw dateert de glazen bokaal of ‘hensbeker’ die de droogmaking van de Bergermeer in 1564 markeert. Op de beker staat het wapen van Bergen gegraveerd, een malende molen en de namen van belangrijke bestuurders. Het Sterkenhuis vertelt ook het verhaal van 1799, een historische mijlpaal. In dat jaar is op verschillende plekken in het dorp gevochten, letterlijk voor de deur van het museum. Bij de strijd stonden de Bataafse (Nederlandse/Franse) troepen tegenover de Engelsen en Russen. Er sneuvelden tijdens die oorlog in deze regio 8.000 soldaten. Uniformen, kogels en geweren herinneren aan die tijd. Het Sterkenhuis bewaart ook twee herdenkingskransen uit 1901.

Het dorp is fraai in kaart gebracht in een aantal topografische prenten. Vier jaar na de droogmaking verschijnt Bergen in 1568 op een topografische kaart van Adriaan Anthonisz. Een eeuw later maakt de bekende landmeter Johannes Dou een plattegrond van de Heerlijkheid Bergen. Ook zijn er twee ontwerptekeningen uit 1908 van het dorp Bergen aan Zee, van de hand van architect Berlage. Het Sterkenhuis maakt bestuurlijk deel uit van culturele buitenpaats Kranenburgh. Daarmee keert het op een bepaalde manier terug naar zijn oorsprong, want oprichtster Marie van Reenen behoort samen met haar echtgenoot tot de eerste bewoners van de villa van Kranenburgh. Dankzij haar beschikt Bergen nu over historische topstukken."

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2013 is het voormalige Mobilisatiecomplex (MOB) Bergen (aan de Groeneweg) verkocht. Het is gegund aan Stichting Ecodorp die er, zoals de naam al suggereert, een ecodorp van wil maken. "In oktober 2009 vond de Landschapsconferentie Bergen plaats. Fredjan Twigt, van beroep architect, was hiervoor uitgenodigd. Tijdens de conferentie kwam ter sprake dat het voormalige MOB-complex op Groeneweg 14 een nieuwe bestemming zou krijgen én dat er behoefte is aan ateliers in het dorp. Dit bracht bij Twigt direct een oude droom tot leven: een duurzame woon-werkgemeenschap met aandacht voor kunst.

Het idee van Ecodorp Bergen werd uitgewerkt door een groeiende groep mensen. Volgens deze initiatiefnemers is er een transitie nodig van individueel materialistisch naar duurzaam gemeenschappelijk en van centraal aangestuurd naar lokaal georganiseerd. Ecodorpen bieden een weg die direct ingeslagen kan worden. Door terug te gaan naar kleinschalige duurzame principes kunnen de aarde en de samenleving weer gezond worden. Het Ecodorp sloot zich aan bij Global Ecovillage Network (GEN). GEN verenigt initiatieven op het gebied van duurzame gemeenschapsvorming. Ze hadden het voormalige MOB-complex op het oog om daar een proeftuin te ontwikkelen met de ambitie om voorop te lopen in de transitie naar duurzame leef- en werkvormen.

Het voormalige MOB terrein aan de Groeneweg is een ideale plaats voor de ontwikkeling naar een ecodorp. Er is sprake van een ingrijpende transitie omdat de voormalige militaire opslagplaats moet veranderen in een ecologische leefgemeenschap. Stichting Bergen Energie heeft zich met dit initiatief verbonden om van hieruit de transitie naar het gebruik van duurzame energie binnen de gemeente te inspireren. Het gezamenlijke project is Ecodorp Bergen genoemd. Het terrein is 15 ha groot en zou ruimte kunnen bieden aan ongeveer 80 bewoners van alle leeftijden. Er is een Beeldkwaliteitsplan gemaakt. De bestaande bebouwing is al grotendeels gesloopt. Aan de zuidkant van het terrein zal een open, waterrijke verbinding zijn met het natuurgebied.

In november 2014 heeft Ecodorp Bergen het Ontwerpbestemmingsplan ingediend. De bebouwing in de vorm van woningen is gepland in het oostelijk deel van het terrein. Het totale bouwvolume past in de in de structuurvisie van de gemeente, waarin extensieve bebouwing wordt voorgesteld. Aan de noordzijde kan hogere begroeiing komen met kastanje-, noten- en fruitbomen. Het grootste deel van het terrein zal echter gebruikt worden voor tuinen volgens het principe van permacultuur. Deze tuinen kunnen voor een belangrijk deel het voedsel leveren dat de bewoners nodig hebben.

Het plan sluit aan bij millenniumdoel 7 (in 2015 leven meer mensen in een duurzaam leefmilieu) dat door de gemeente is omarmd in haar streven om de millenniumdoelen van de VN te realiseren. Het plan past ook bij het streven van de gemeente om in 2030 een energieneutrale gemeente te zijn. Ook kan voor een deel aan de behoefte aan meer atelierruimte binnen de gemeente tegemoet worden gekomen. De academie kan zich verbinden met scholen in Bergen en omgeving. De culturele activiteiten zijn bedoeld voor iedereen. Ook het idee voor een museum voor de historie van het terrein en de omgeving kan hier vorm krijgen. Er wordt voorzien in duurzame recreatie en in het plan van de groep kan uitvoering van de beheerfunctie van het nog te ontwikkelen natuurgebied aan de zuidgrens van het MOB terrein in overleg met Natuurmonumenten worden opgenomen. Omdat bewoners voor een groot deel ook op het terrein werkzaam zijn, zal er weinig verkeersoverlast zijn. Het eigendom van het terrein is ondergebracht in Ecodorp Steunstichting. De te bouwen huizen zijn eigendom van de stichting en dus geen individueel eigendom.

Het terrein is als vliegveld aangelegd in 1939. Onder andere de drie grote betonnen platformen zijn toen gestort. Een deel bestaat uit een groot weiland, de voormalige landingsbaan. Hier komt een natuurgebied. Het deel met loodsen en rangeerterreinen heeft Ecodorp Bergen gekocht. Dit deel is 15 ha groot. In de jaren ’50 is het omgebouwd tot een Mobilisatiecomplex met 10.000 m2 aan gebouwen (kantoor, loodsen voor vrachtwagens en bijgebouwen voor munitie en diesel). Dat was de ‘Koude Oorlog’. Begin jaren 2000 kwamen de gedachten bij Defensie om dit als militair terrein op te heffen. Een deel van het terrein is vervuild, 1 ha groot. Dit wordt biologisch gesaneerd. Er zijn echter ook veel plantensoorten aangetroffen tijdens een planteninventarisatie van de KNNV.

Medio 2015 is het westelijke en deels het middelste platform verwijderd inclusief de loodsen er omheen. In 2016 ook het derde plein gesloopt, waarmee 4 ha beton is verwijderd, dat is ca 12.000 ton! Ook zijn een aantal waterlopen aangelegd. De toplaag is verbeterd met organisch materiaal en schone aarde. In 2017 zijn de eerste tuinen aangelegd op het westelijke plein. Jelle Visser heeft een museum over het voormalige vliegveld ingericht in de commandobunker op ons terrein. In 2014 is een documentaire met bijzondere filmbeelden van het voormalige Vliegveld en MOB-terrein Bergen gemaakt, door leerlingen van de Berger scholengemeenschap (VWO)."

- In 2015 is de ontwikkeling van het Centrumplan Mooi Bergen Winkelkern gestart.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Bergen heeft als plaats 60 rijksmonumenten.

- Bergen heeft 53 gemeentelijke monumenten.

- Damlandermolen.

- Philisteinse Molen.

- Museum Kranenburgh - met vooral werk van kunstenaars uit de Bergense School - is gevestigd in Huize Kranenburgh, het neoclassicistische vroegere woonhuis van het burgemeesters-echtpaar Van Reenen uit 1882.

- Oude Begraafplaats aan de Ruïnelaan.

- Gevelstenen in Bergen.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Woodlands Festival (weekend begin juni, in 2020 voor de 10e keer) is een fantastisch feestje in Bergen met bands en dj’s op zeven verschillende podia, een markt met kleine ondernemers vanuit het hele land en zelfs een echte speciaalbierbar. Er kan gedanst worden in de Silent Disco, geknutseld en geschminkt worden bij de Kidsaera en je kunt genieten van verschillende soorten kunst op het festivalterrein. Natuurlijk kan er ook heerlijk gegeten worden bij een van de vele aanwezige foodtrucks met eten vanuit alle landen en culturen. Op de zondag kan er heerlijk gechillt worden in het zonnetje. Zij zorgen voor de zomerse deuntjes, geheel akoestisch. Er kan gestruind worden over de markt en kunst en cultuur is in overvloed aanwezig. Woodlands Festival is waar mogelijk opgebouwd uit restproducten en afval. De barren worden gemaakt van pallets en resthout en ze beogen alles op te bouwen met ‘tweede kans materialen’.

- In de zomer is er wekelijks op woensdag een Kunstmarkt en op donderdag een Braderie.

- Jazz & Sail (weekend begin september) is 3 dagen live muziek op tientallen locaties in Bergen en Bergen aan Zee, en catamaranraces op het strand. Voor een indruk van het evenement zie de aftermovie van Jazz & Sail 2017.

- Buurtfeest Tuindorp (3e zaterdag van september).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Z van Bergen ligt de Bergermeerpolder in grotendeels gemeente Bergen, deels gemeente Alkmaar. Op grondgebied van de gemeente Alkmaar is in de jaren zeventig de woonwijk Bergermeer gerealiseerd. In het Bergense deel ligt ook het door Natuurmonumenten beheerde natuurgebied de Loterijlanden. Hier zijn plannen voor ondergrondse gasopslag. Natuurmonumenten is hiertegen in beroep gegaan vanwege de aantasting van de natuur die het project tot gevolg zou hebben. Dit heeft niet mogen baten; de Raad van State heeft de plannen inmiddels goedgekeurd.

- In 2015/2016 is het voormalige vliegveld Bergen heringericht tot natuurgebied met waterberging. "Het werk bestaat uit drie delen, te weten: 1. herinrichting voormalig vliegveld: de aanleg van een waterberging op het voormalige vliegveld gecombineerd met natuur; 2. de toevoer naar de waterberging vanuit de Damlander- en Philisteinsepolder, waarbij we bestaande sloten over een lengte van circa drie kilometer verbreden en enkele duikers en stuwen vervangen; 3. de onderleider onder de ringvaart van de Bergermeer naar de waterberging op het voormalige vliegveld. De onderleider is een constructie die de wateren aan weerszijden van de ringvaart onder de grond met elkaar verbindt. De waterberging verbetert de waterhuishouding van de Bergermeer, de Damlander- en Philisteinsepolder.

In tijden van extreme neerslag kan in de berging tijdelijk overtollig water worden opgeslagen. Hiermee verkleint het hoogheemraadschap de kans op wateroverlast. De waterberging stroomt alleen bij zeer extreme regenval voor enkele dagen vol. De rest van de tijd staat de waterberging droog en maakt zij deel uit van het natuurgebied. In het gebied leggen we ook een ringsloot met natuurvriendelijke oevers aan. Daarnaast gaan we verder met het verschralen van de grond, waardoor een bloemrijk weidegebied ontstaat. Hier profiteren orchideeën en andere bijzondere planten van, maar ook bijvoorbeeld grutto's en tureluurs. Dit versterkt het Noord-Hollandse natuurnetwerk langs de duinen." (aldus het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier)

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Bergen en Schoorl.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Bergen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Bergen. - Bestuurlijke informatie van de gemeente Bergen (o.a. B&W vergaderingen, raadsvergaderingen).

- Media/nieuws: - RTV80 is de lokale omroep van de gemeente Bergen. Te horen en zien op Ziggo kanaal 44 en 105.9FM in de ether.

Reactie toevoegen