Bergen aan Zee

Plaats
Dorp
Bergen NH
Kennemerland
Noord-Holland

bergen aan zee 1926 [640x480].jpg

Bergen aan Zee, 1926

Bergen aan Zee, 1926

Bergen aan Zee

Terug naar boven

Status

Bergen aan Zee is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland, gemeente Bergen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1848 Bergen aan Zee.

Naamsverklaring
In 1906 door de burgemeestersfamilie Van Reenen gestichte badplaats ter hoogte van Bergen en hiernaar genoemd, waarbij een reeds bestaande naam werd herbruikt. Ter onderscheiding heette Bergen ook wel Bergen-Binnen.(1)

Terug naar boven

Ligging

Bergen aan Zee ligt aan de Noordzee en ligt verder W van Bergen, NW van Egmond aan den Hoef, N van Egmond aan Zee en ZW van Schoorl.

Terug naar boven

Statistische gegevens

Bergen aan Zee heeft ca. 175 huizen met ca. 440 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1885 wordt de dan nog maar 26-jarige Jacob van Reenen (1859-1951) burgemeester van de gemeente Bergen. Zijn vader had in 1851 de heerlijkheid Bergen gekocht en 'geregeld' dat zijn zoon burgemeester zou worden, na de pensionering van de toenmalige burgemeester. Jacob en zijn vrouw Maria, die de heerlijkheid van Jacobs vader erven, besluiten een deel van de vrijwel onbewoonde duinen van Bergen te ontwikkelen tot badplaats Bergen aan Zee. In 1905 wordt het karrenspoor door het Berger Bos en de duinen naar de zee vervangen door een verharde toegangsweg; de Zeeweg. In 1909 laten zij de stoomtramlijn van Bergen doortrekken naar de dan net ontstane badplaats. De spoorlijn is in 1955 opgeheven. Vele Bergenaren en badgasten uit die tijd betreuren nog altijd het verlies van hun Bello, de stoomlocomotief die nu dienst doet op de Museumstoomtram Hoorn-Medemblik.

Een lid van de familie Zeiler uit Baarn ziet wel mogelijkheden voor de ontwikkeling van de horeca in de badplaats. In 1906 wordt er Café Prins Maurits gebouwd, dat enkele jaren later wordt verbouwd tot het nog altijd bestaande Hotel Restaurant Café Prins Maurits, het eerste hotel van Bergen aan Zee. Het jaar 1906 wordt daarom als ontstaansjaar van de badplaats beschouwd. In 2006 hebben de inwoners dan ook het 100-jarig bestaan van het dorp gevierd.

De gezonde zeelucht leidt begin 20e eeuw tot de bouw van diverse 'koloniehuizen' en 'herstellingsoorden' in de badplaatsen aan de Noordzeekust, waar kinderen uit de toen niet altijd zo gezonde steden kunnen 'aansterken'. Zo ook in Bergen aan Zee. In 1908 verrijst hier Het Zeehuis, een herstellingsoord voor kinderen van het Burgerweeshuis in Amsterdam. In 1910 volgt het koloniegebouw Voor Jong Nederland en in 1912 laat de Deutsche Ferienkolonie hier ook een groot koloniehuis bouwen. Gezamenlijk staat dit naast elkaar staande trio bekend als de Koloniehoek. Voor nadere informatie over deze panden, inmiddels allemaal rijksmonumenten, zie het hoofdstuk Bezienswaardigheden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Bergen aan Zee heeft 8 rijksmonumenten, zijnde het voormalige koloniehuis van de Deutsche Ferienkolonie uit 1912 op Verspyckweg 3, met bijbehorende Speelzaal uit 1928, het Zeehuis uit 1908 op nr. 5, het voormalige koloniehuis Voor Jong Nederland uit 1910 en 1934 op nr. 7, met bijbehorende lighal uit 1937 in de trant van het Functionalisme, Villa Russenduin uit 1917 op Elzenlaan 2, woonhuis De Kubus uit 1936 op nr. 8, en woonhuis De Zephyr uit 1936 op nr. 22.

- Het eerste 'koloniehuis' (waarvoor zie het hoofdstuk Geschiedenis) in Bergen aan Zee wordt gebouwd in 1908; Het Zeehuis (Verspyckweg 5), gebouwd als herstellingsoord voor kinderen naar ontwerp van P. Heyn, in opdracht van het Burgerweeshuis in Amsterdam. De Amsterdamse weesjes konden hier dan enige tijd van de duinen, bossen en zee genieten. Het heeft daarna vele jaren dienst gedaan als vakantiehuis van het Centraal Genootschap voor Kinderherstellingsoorden en Gezondheidskolonies. In 1961 wordt Het Zeehuis een vakantieverblijf van Stichting Natuurvriendenhuizen en Kampeerterreinen, tegenwoordig het Nivon.

- Het tweede koloniehuis, koloniehuis Voor Jong Nederland (Verspyckweg 7) is in 1910 gebouwd (in Overgangsarchitectuur) in opdracht van de 'Vereeniging tot Bevordering van het Tijdelijk Verblijf van Kinderen in Gezonde Streken', naar ontwerp van de gebroeders Van Gendt. De achtervleugel ('lighal') is in 1937 gebouwd naar ontwerp van de Haarlemse architect Hartkamp. Van 1910 tot 1965 zijn hier de destijds zo genoemde 'bleekneusjes' uit de stad opgevangen om 'aan te sterken' in de gezonde zeelucht van Bergen aan Zee. Tot eind jaren vijftig is het koloniehuis onder bestuur van de SDAP in Amsterdam. Daarna komt het in handen van het Centraal Genootschap.

Halverwege de jaren zestig komt het pand leeg te staan. Het komt in handen van Piet Bot van de firma Bot Bouw. Hij heeft de sloopvergunning voor het gehele complex al rond, maar heeft nog geen goedkeuring voor de nieuwbouwplannen. Na ruim 10 jaar leegstand wordt het Koloniehuis door een viertal Bergenaren gekraakt. Er volgt een woelige periode met veel verloop onder de bewoners. Begin jaren tachtig heeft een van hen, Guus Boissevain, het Koloniehuis dankzij een erfenis kunnen aankopen. De bewoners kunnen het van hem overnemen en hebben er 11 appartementen en een aantal ateliers in gebouwd. De achtergelegen Lighal 'Het Solarium' bleef in eigendom van Guus Boissevain, waar hij zijn huis en atelier in heeft gerealiseerd. (bron: de inmiddels opgeheven website voorjongnederland.nl)

- Het derde koloniehuis in Bergen aan Zee is het koloniehuis van de Deutsche Ferienkolonie (Verspyckweg 3) uit 1912, ontworpen in Amsterdamse School-stijl door de architecten P. Vorkink en Wormser met bijbehorende speelzaal uit 1928, ontworpen door P. Vorkink. De drie naast elkaar gelegen koloniehuizen staan bekend als 'de Koloniehoek'. Het voormalige koloniehuis van de Deutsche Hilfsverein is van algemeen belang vanwege de architectuur-, cultuur-, sociaal-historische en typologische waarde als grotendeels gaaf voorbeeld van een koloniehuis in Amsterdamse Schooltrant, kenmerkend voor het oeuvre van de architecten Vorkink en Wormser. Verder is het pand van ensemblewaarde als onderdeel van het complex de 'Koloniehoek'.

- Beeld van dichter Herman Gorter (1864-1927), uit 1990, van beeldhouwer Hans Bayens, met op de sokkel de tekst: De dagen zijn lichtreuzen / daar wandel ik laag tusschen.

- Beeldentuin.

- Gevelstenen in Bergen aan Zee.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Begonnen in het kader van de destijds landelijke Week van de Zee, is men in Bergen aan Zee vanwege het succes van dit project aldaar, onder eigen naam als Werkgroep Poëzie in de Branding verder gegaan, toen in 2008 werd besloten de landelijke Week van de Zee te beëindigen. Poëzie in de Branding is een jaarlijks poëtisch project langs de vloedlijn op het strand, waar omstreeks mei op panelen aan zo'n 20 palen, alsmede in een strandpaviljoen, door een jury uitgekozen gedichten van liefhebbers/deelnemers worden geëxposeerd.

- Jazz & Sail (weekend begin september) is 3 dagen live muziek op tientallen locaties in Bergen en Bergen aan Zee, en catamaranraces op het strand. Voor een indruk van het evenement zie de aftermovie van Jazz & Sail 2017.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Bergen aan Zee is een populaire badplaats, ook bij surfers en catamaranzeilers.

- Het duingebied rondom het dorp is een populair wandelgebied. Het is onderdeel van het Noordhollands Duinreservaat, en in beheer bij PWN Waterleidingbedrijf Noord-Holland.

- In Zeeaquarium Bergen aan Zee vind je ca. 40 aquaria met zeebewoners uit alle wereldzeeën en ongeveer evenveel vitrines met schelpen. In de walviszaal kun je een 14 meter lang skelet van een potvis bewonderen. Er is ook een strand achter het Zeeaquarium.

Terug naar boven

Beeld

- Live webcam strand Bergen aan Zee.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Bergen aan Zee.

Reactie toevoegen