Bentelo

Plaats
Dorp
Hof van Twente
Twente
Overijssel

Bentelo O.L. Vrouwestraat locatie voormalig gemeentehuis Ambt Delden [640x480].jpg

Het voormalige gemeentehuis van Ambt Delden te Bentelo is in 2007 gesloopt. Daarvoor in de plaats zijn huizen gebouwd. Op de foto de huizen aan de voorzijde van het voormalige gemeentehuis.

Het voormalige gemeentehuis van Ambt Delden te Bentelo is in 2007 gesloopt. Daarvoor in de plaats zijn huizen gebouwd. Op de foto de huizen aan de voorzijde van het voormalige gemeentehuis.

Bentelo De Bosweide Plan De Borre [640x480].jpg

Bentelo, de recentste uitbreiding van het dorp: Plan De Borre, hier gezien vanaf De Bosweide, in ZO richting

Bentelo, de recentste uitbreiding van het dorp: Plan De Borre, hier gezien vanaf De Bosweide, in ZO richting

Bentelo Grondhuttenweg kombord [640x480].jpg

Bentelo, dorpsingang vanaf de Grondhuttenweg

Bentelo, dorpsingang vanaf de Grondhuttenweg

Bentelo Eschweg Benteler Es [640x480].jpg

Bentelo, de Benteler Es, gezien vanaf de Eschweg

Bentelo, de Benteler Es, gezien vanaf de Eschweg

Bentelo RK kerk O.L. Vrouwestraat zijkant [640x480].jpg

Bentelo, RK kerk Onze Lieve Vrouwe van Altijddurende Bijstand. Rechts, net buiten beeld, bevindt zich de pastorie.

Bentelo, RK kerk Onze Lieve Vrouwe van Altijddurende Bijstand. Rechts, net buiten beeld, bevindt zich de pastorie.

Bentelo Bentelerhaarweg Bentelerheide [640x480].jpg

Bentelo, de Bentelerheide of Bentelerhaar, ZO van Bentelo, gezien vanaf de Bentelerhaarweg

Bentelo, de Bentelerheide of Bentelerhaar, ZO van Bentelo, gezien vanaf de Bentelerhaarweg

Bentelo

Terug naar boven

Status

Bentelo is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Hof van Twente. De nederzetting viel oorspronkelijk onder de op 28-11-1811 ingestelde gemeente Delden. Per 1-7-1818 werd het landelijk gebied van de gemeente Delden afgesplitst tot de gemeente Ambt-Delden, waar de - toen nog - buurtschap in meeging. De gemeente Ambt Delden is in 2001 opgegaan in de gemeente Hof van Twente.

Terug naar boven

Naam

In het Twents / Nedersaksisch
Beantel.

Oudere vermeldingen
1188 ingevoegd eind 13e eeuw Benlo, 1297 Bentlo, 1381-1383 Benthele, 1457 Bentele, 1611 Bentheloe, 1820 en 1955 Bentelo, 1935 Benteloo.

Naamsverklaring
Men vermoedt op basis van de jongere vormen dat de naam een samenstelling is van bent 'bentgras' en lo 'bos'. De oudste vorm Benlo, zonder dentaal, is wel vergeleken met Balen (B), 1173 Banale, waarin men het Germaanse banu- 'ban' en lo herkent. De vocaal van Benlo kan in dat geval niet worden verklaard.(1) Anderen opperen dat Bente- wellicht stamt van het Germaanse Bente dat 'gezegend' zou betekenen.

Bijnaam van de inwoners
Koolheaskes.

Terug naar boven

Ligging

Bentelo ligt O van Goor, ZW van Delden en Hengelo, N van de Bentelose Es.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Bentelo 91 huizen met 504 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 800 huizen met ca. 2.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De marke
De oorsprong van de buurschap Bentelo ligt in de gelijknamige marke, die in de 13e eeuw werd gevormd ter bewerking van de gezamenlijke ‘woeste gronden’. De marke behoorde toe aan het richterambt Delden, dat onderdeel was van het drostambt Twente. Toen tijdens de Franse overheersing het openbaar bestuur naar Frans model werd omgevormd, verloor de marke haar bestuursrechtelijke functie. Ondanks dat reeds in 1810 de Wet op de Markeverdeling werd aangenomen, bleven vele marken, waaronder de marke Bentelo, nog enkele decennia bestaan als vereniging. Pas na Koninklijk Besluit van juni 1837 kwam de verdeling van de gemeenschappelijke gronden weer op gang. Vanaf dat jaar werden de gemeenschappelijke gronden in de vijf marken van de gemeente Ambt Delden langzamerhand verdeeld. In 1848 zijn de gemeenschappelijke gronden van de marke, als laatste van de gemeente, verdeeld.

Het dorp
Hoewel de buurtschap reeds aan het begin van de 19e eeuw over een eigen school beschikte, groeit de plaats relatief laat uit tot dorp. In 1945 krijgt Bentelo zijn eerste, aan Maria gewijde, (RK) noodkerk op de hoek van de weg Delden-Hengevelde en de huidige Onze Lieve Vrouwestraat. Na 9 jaar dienst wordt deze noodkerk vervangen door het huidige, eveneens aan Maria toegewijde, kerkgebouw. Met de komst van de parochie in 1945 en met pastoor Kohlmann als inspirator ontstond er in het dorp een rijk verenigingsleven. Er kwam een lagere school, een huishoudschool en verenigingen als de plaatselijke ABTB en KBO en voor de jonge boeren de JBB (nu Plattelands Jongeren Organisatie- Hagmolen Jongeren Bentelo). Ook zijn in de eerste jaren van de parochie de voetbalvereniging (1945) en handbalvereniging (1952) opgericht. Vele verenigingen volgden zoals de Scouting (opgericht door pastoor Reckers) en later andere (sport) clubs: voor elk wat wils.

In de jaren na de bouw van de kerk wordt ook een dorpskern ontwikkeld. In de jaren zestig en het begin van de jaren zeventig worden de straten die naar bomen zijn vernoemd (o.a. Berkenstraat, Beukenlaan en Eikenlaan) aangelegd. Tevens wordt in 1976 het gemeentehuis van de gemeente Ambt Delden, dat voorheen in Delden gevestigd was, verplaatst naar Bentelo (overigens is het voormalige gemeentehuis in 2007 gesloopt en vervangen door woningen, zie foto). Vanaf de jaren tachtig wordt het dorp uitgebreid met het plan De Bunte en recentelijk, vanaf 2007, is het dorp in het zuidwesten uitgebreid met het plan De Borre. (© Andreas Bartelink)

- Geschiedenis van havezate Hagmolen of Hagmeule. De havezate is verdwenen in de 18e eeuw, de bijbehorende watermolen in de 19e eeuw.

- Van de beruchte misdadiger Klaas Annink (1710-1775), beter bekend als Huttenkloas, wordt vaak vermeld dat hij in Bentelo geboren zou zijn. Volgens het trouwboek van Delden was hij echter afkomstig uit Beckum.

- In 2009 is onder de titel ‘dorp aan de Hagmolenbeek’, van de hand van Bert Hoebe, een boek over Bentelo verschenen. Het beschrijft de geschiedenis van het dorp en de directe omgeving, van de vroege historie tot heden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Ontwerp-Bestemmingsplan Bentelo.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Bentelo heeft 1 gemeentelijk monument.

- "In 1936, zo gaat het verhaal, was er onder de inwoners van Bentelo al de behoefte om eigen parochie te stichten. Maar door omstandigheden duurde het tot eind 1945. In juli 1945 werd Kapelaan Kohlmann tot bouwpastoor benoemd. In korte tijd werd er een noodkerk gebouwd aan de Bentelosestraat, ook wel de Boterkerk genoemd. De kerk werd ingewijd op 20 december 1945. Vlak daarvoor, op 18 december, is de parochie van Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand opgericht. De noodkerk, gebouwd met veel geschonken materialen, heeft dienst gedaan tot 1954. De kerk had 288 zitplaatsen. Het gebouw is thans in gebruik als opslagruimte (lezen wij op de site van de kerk. Elders lazen wij dat het bij het gereedkomen van de huidige kerk zou zijn afgebroken).

Op 19 augustus 1954 is de nieuwe (huidige) RK kerk Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand van Bentelo (Onze Lieve Vrouwestraat 3) ingewijd. Het is een driebeukige, neoromaanse kerk, naar ontwerp van architect Jan van Dongen (1896-1973). De kerk heeft een enigszins Italiaans karakter met een drievoudig voorportaal, ook wel natrix genoemd. Daarboven is een roosvenster geplaatst, een cirkelvorming gebrandschilderd glas met motieven zoals windrichtingen en afbeeldingen van de H. Gregorius en de H. Cecilia. De kerktoren, ook ontworpen door Van Dongen, is ruim 10 jaar later gebouwd (1965). De toren heeft drie klokken en een hoog geplaatste wijzerplaat. De pastorie is tegelijk met de kerk gebouwd. De kerk had aanvankelijk 400 zitplaatsen; na aanpassing van het interieur verkleind tot ca. 375.

In de buitenmuren zijn 26 gebrandschilderde ramen aangebracht naar een ontwerp van de Oldenzaalse glazenier Jan Schoenaker. Daarop staan Bijbelse taferelen waarin Twentse motieven zijn verwerkt. Jan Schoenaker heeft ook de schilderijen gemaakt in de Mariakapel met een afbeelding van pastoor Kohlmann en van de schilder zelf achter een schildersezel. De unieke geglazuurde kruiswegstaties zijn ook van zijn hand. In het hoofdaltaar zijn relikwieën aangebracht van de H. Vincentius en de H. Valentius. Het koororgel op het priesterkoor dateert uit 1980 en is een ontwerp van de firma Vermeulen uit Alkmaar. Op de koorzolder staat een Stockmannorgel (bouwjaar 1930) uit de voormalige Ariënskerk te Enschede. De Mariakapel, rechts achterin de kerk, is dagelijks te bezoeken. In de kerk van Bentelo zijn vele vrijwilligers actief. Op muzikaal gebied is er een dames- en herenkoor, jongvolwassenenkoor Believe en een kinderkoor. Daarnaast zijn vrijwilligers actief in de locatieraad, in werk- en liturgiegroepen, als lectoren, kosters, misdienaars, collectanten, de onderhouds-, schoonmaak- en bloemversieringgroep. In 2010 is de parochie Onze Lieve Vrouw van Altijddurende Bijstand opgeheven en met 5 omliggende parochies opgegaan in de Heilige Geest Parochie." Aldus de site van de parochie.

In 2015 maakt de parochie bekend dat het gebruik van de kerk bij lange na niet opweegt tegen de hoge onderhoudskosten, en dat sluiting daarom wordt overwogen. In december 2018 maakt de locatieraad bekend dat de kerk medio 2019 wordt gesloten. In de tussentijd is er al een werkgroep opgericht die mogelijke herbestemmingen onderzoekt. Medio 2018 is een enquete onder de inwoners gehouden wat ze het liefste voor herbestemming zouden zien. Uit de enquête, die door 900 Benteloërs is ingevuld, blijkt dat de inwoners het kerkgebouw graag willen behouden. Hun voorkeur gaat uit naar een mutifunctionele bestemming gecombineerd met kerkelijke activiteiten. Maar die begroting is volgens de parochie niet sluitend te krijgen. Op de tweede plaats kwam een multifunctionele herbestemming zonder kerkelijke functie. Wordt vervolgd dus... Na de sluiting van de kerk zullen de RK Benteloërs ter kerke moeten in Hengevelde of Delden.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. Carnavalsvereniging de Hagmöll'nlummels.

- Paasparty (1e Paasdag, in 2018 voor de 30e keer).

- Culinair Aspergefestival (op een zondag eind mei).

- Midzomerfeesten (weekend eind juni of begin juli).

- MX Motorcross (weekend begin augustus).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Hagmolenbeek loopt O langs Bentelo.

- Kinderspeelboerderij 't Höfke.

- Op de Bentelerheide (die ook wel Bentelerhaar wordt genoemd. De weg Bentelo-Haaksbergen is er naar vernoemd. '-haar' duidt op de aanwezigheid van een zandrug), gelegen ZO van het dorp, is in 2003 een veldbiologisch onderzoek uitgevoerd. Een greep uit de resultaten: Er zijn 16 soorten planten gevonden die op de Rode Lijst staan. Er komen 117 soorten paddestoelen voor, waarvan 12 Rode Lijstsoorten. Mossen komen er in 50 soorten voor, waaronder het zeer zeldzame Goudklauwtjesmos. De vogelstand bestaat uit 44 broedvogelsoorten, waarvan de Groene Specht en de Geelgors op de Rode Lijst voorkomen. Verder zijn 23 soorten dagvlinders aangetroffen, 8 soorten dagactieve nachtvlinders, 13 soorten libellen, 9 soorten kevers en tevens sprinkhanen en wespensoorten. Ook komen de levendbarende hagedis voor en enkele kikkersoorten. Het oorspronkelijke natte heideterrein Bentelerheide met zijn zandrug, waar de oude weg van Delden naar Neede overheen liep, heeft naast natuurwaarde ook historische waarde in de vorm van een vloeiweidesysteem.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Bentelo.

- Nieuws: - Nieuws uit Bentelo van de Dorpsraad op Facebook.

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Bentelo zet zich in voor een goed samenspel tussen gemeente, dorp en overige stakeholders om een economisch sterk, ondernemend, veilig, leefbaar en betrokken dorp te blijven. De Dorpsraad adviseert, signaleert, participeert, communiceert en creëert draagvlak. Zij informeert Benteloërs over gemeenschapszaken en stimuleert ze om een actieve rol te nemen in de eigen leefomgeving.

- MFC: - Gemeenschapscentrum en Sportcentrum De Pol.

- Onderwijs: - Onze Lieve Vrouweschool.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Bentelo.

- Met ruim 200 leden is handbalvereniging HV Bentelo een van de grootste handbalverenigingen in Twente. Met ambitieuze doelstellingen wil de vereniging zich blijven meten met de grotere verenigingen van Nederland en blijven richten op een goede prestatie van de selectieteams met behulp van een goed jeugdplan en een duidelijke visie.

- Zorg: - Zorgboerderij Wijngaard Hof van Twente.

Reactie toevoegen